Vrij zijn is mooi, zolang je vrienden hebt

Als de deur van het Niels Stensencollege voor mavo, havo en vwo openzwaait, zoekt de housemuziek zich stampend een weg naar buiten....

De meeste havo 4-leerlingen moeten de term individualisering eerst even tot zich laten doordringen. Zonder uitzondering vertalen ze het begrip met: onafhankelijkheid en vrijheid. 'Dat je als vrouw je hand niet hoeft op te houden bij je man. Dat ben ik later zeker niet van plan', zegt Jessica. 'Je eigen geld hebben, zodat je niet hoeft te slijmen bij je ouders als je iets graag wilt hebben', vindt Fayrouz. Voor Sehriban betekent individualisering dat ze zich kan laten zien zoals ze is. 'Dan hoeft er geen verkeerd beeld van mij te ontstaan.'

Geen van de scholieren vindt dat de individualisering te ver is doorgeschoten. Of dat het ontbreekt aan solidariteit en zorg voor elkaar. 'Dan moet je met kinderen van een school voor voorbereidend beroepsonderwijs gaan praten', vindt Rinse. 'Daar zijn ze heel negatief. Die hebben schijt aan de maatschappij. Maar wij hebben juist heel veel kansen.'

Volgens Ouafa kan de individualisering niet te ver doorschieten. 'Als je naar de supermarkt gaat, kun je moeilijk met jezelf afrekenen. Je hebt altijd anderen nodig. En dat zal altijd zo blijven.'

De negen havo 4-leerlingen vinden zichzelf zorgzaam en solidair. 'We komen allemaal bij elkaar over de vloer', zegt Jessica. 'Vooral de allochtonen zijn heel hecht. Die wonen in dezelfde buurt, gaan samen naar school.' Sadie: 'Iedereen doet mee aan de kerstviering, werkelijk iedereen levert een bijdrage.' Tijdens de pauze klitten de 'stuudjes', de 'alto's', de Turkse meisjes en de Marokkaanse meisjes samen, maar in de klas voelen ze zich toch een eenheid.

Zieke klasgenoten krijgen kaartjes thuisgestuurd. De jarige leraar Frans kreeg onlangs ontbijt in de klas geserveerd van de leerlingen. En als de groep vindt dat een klasgenoot ten onrechte uit de les wordt verwijderd, gaan ze allemaal mee: uit protest.

Ook op de regeling voor pauzemuziek zijn ze trots. Om beurten komen alle muzieksmaken aan bod, zelfs voor de alto's met hun 'verschrikkelijke' rock is tijd gereserveerd. 'Op zo'n dag lopen we wel allemaal te balen, dat wel', verzucht Ouafa. Op schoolfeesten is rock wel taboe.

Zorgzaam en solidair zijn ze alleen op eigen initiatief. Aan voorschriften en regels om sociaal gedrag af te dwingen, hebben ze een broertje dood. Alleen Jessica kan begrip opbrengen voor het recente besluit van de schoolleiding om de hoofdingang op slot te doen na negen uur 's ochtends.

'Er rijden hier vaak pooiers langs om meisjes op te pikken. Sommige meisjes zijn best naïef. Dus is het beter de deur op slot te doen.' 'De deur dichtdoen werkt toch niet', schampert Aziza. Ook de anderen vinden het erg hinderlijk dat ze na negen uur de deur op slot vinden.

De achteruitgang op het schoolplein is gemarkeerd met witte lijnen. Daarbinnen mogen de leerlingen niet blijven staan kletsen, anders blokkeren ze de doorgang. Een bespottelijke maatregel, vindt Sehriban. 'Dat snappen we zelf toch zeker ook wel?' En als de schoolleiding een leerling vraagt waarom hij niet is komen opdagen in het studiehuis, wordt dat niet gezien als belangstelling maar als bemoeizucht en gebrek aan respect voor de leerling.

Ongewenst gedrag van medeleerlingen wordt doorgaans schouderophalend getolereerd. 'Je kunt er wel wat van zeggen, maar het helpt toch niet', zegt Rinse over schoolgenoten die beslag leggen op de schoolcomputers om voor de lol over het web te surfen.

En als Ouafa een medeleerling zou betrappen op het dragen van een mes, zou ze de schoolleiding niet informeren. 'Mijn eigen leven staat voorop.' Fayrouz zou wel optreden. 'Ik zou tegen zo'n jongen zeggen: ben jij helemaal gek geworden? Met een mes rondlopen. Dat kan toch niet.' De anderen zouden pas in actie komen als ze zich bedreigd voelen.

Menig 15-jarige havist voelt zich ook wel eens bedrukt door die enorme vrijheid en de daarbij behorende verantwoordelijkheid. 'Sinds de invoering van het studiehuis moeten we helemaal onze eigen weg uitstippelen. Je moet heel goed weten wat je wilt, anders heb je een probleem', vinden Kadhija en Jessica. 'Wij moeten ons veel meer bewijzen dan onze moeders vroeger', vindt Sadie.

En Sehriban kon, achteraf bezien, de verantwoordelijkheid van een eigen mobiele telefoon niet aan. Ze heeft een telefoonschuld van tweeduizend gulden, vertelt ze. De andere schrikken. Rinse vindt het maar stom. 'Ja, maar jij hebt geen Turkse vriend', bitst Sehriban terug.

Toch voelen ze zich niet eenzaam. 'Als je maar vrienden hebt', klinkt het telkens opnieuw. Die vriendschappen onstaan vooral op school. De familieband wordt ook als belangrijk gezien. Ze willen later allemaal een groot gezin, met drie of vier kinderen.

Behalve Leroy. Hij vindt één kind genoeg. Ze gruwen van crèches. De kinderen opvoeden, dat gaan ze samen doen, hopen ze - al dan niet met behulp van moeder of schoonmoeder. Twee deeltijdbanen is het gemeenschappelijke ideaal: ook voor de jongens. 'Als je kinderen krijgt, weet je dat je individualiteit afneemt', analyseert Rinse.

De meisjes willen per se onafhankelijk zijn van hun toekomstige man. En hun man moet ook onafhankelijk zijn. 'Afhankelijk zijn, dat hoort niet bij een man. Dat is zo zielig', vindt Khadija. Bij onafhankelijkheid hoort ook: geld, liefst veel geld. Daarom gaan de meesten 'iets economisch doen'.

De collectieve nachtmerrie van deze havo 4-pupillen heet echtscheiding. Als er één gevaar aan de individualisering kleeft, dan is het de grote kans op echtbreuk, vinden de scholieren. 'Veel mensen hebben alleen maar oog voor hun eigen belangen. Dat kun je in een huwelijk niet te ver doorvoeren', vindt Ouafa.

Ook vreemdgaan wordt gezien als een belangrijke oorzaak voor echtscheiding. 'Tot dit gesprek had ik er niet zo over nagedacht', zegt Sehriban. 'Het is wel mooi dat we zo vrij zijn. Maar dat geldt alleen zolang je vrienden hebt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden