'Vrij zijn, dat is je verantwoordelijkheid nemen'

Namen: Christel Visser en Otilia Vîrvorea. Nationaliteit: Nederlandse en Roemeense. Leeftijd: 33 en 31. Functie: drijvende krachten achter Buna Ziua....

Het was weer een vernietigend rapport van de Europese Commissie. De namens de commissie met Roemenië belaste barones Nicholson noemde de situatie in de Roemeense kindertehuizen 'nog steeds ronduit schrijnend'. Dat mag in veel gevallen inderdaad nog zo zijn, iedere keer dat oordeel vellen en vervolgens business-class terugvliegen naar Brussel is wel mooi makkelijk, stelt Christel Visser.

Visser kan trots zijn. Zij heeft niet voor de makkelijke weg gekozen. Haar organisatie Buna Ziua - Kinderen in Roemenië is een van de weinige buitenlandse ngo's die permanent in de kindertehuizen werken en na jarenlange inspanningen duidelijke verbeteringen kunnen melden. 'Die eindeloze hulptransporten naar Roemenië hebben niets uitgehaald', zegt Visser. 'Je moet geen pleister op de wond plakken, maar de wond helen.'

Haar Roemeense counterpart Otilia Vîrvorea: 'Het wordt steeds onderschat hoe moeilijk het is een slecht systeem te veranderen dat decennia heeft gefunctioneerd. Onze Roemeense medewerkers nemen een enorm risico. Ze stappen uit het oude systeem in een nieuw. Ze zetten daarmee persoonlijke relaties op het spel en riskeren een confrontatie met de omgeving. Je moet sterk en idealistisch zijn om dat te durven.'

Toen jeugdwerkster Visser in 1994 voor een jaar als vrijwilligster naar een kindertehuis in het Roemeense Bârlad vertrok, had zij niet gedacht dat het haar leven zou veranderen. 'Ik zag al snel dat de problemen in het tehuis veroorzaakt werden door de volwassenen', zegt ze. 'Die hadden te veel eigen problemen om de kinderen te kunnen helpen. Ze waren niet in staat naar elkaar te luisteren. Ze konden hun hart niet voor de kinderen openen. Het was een constante negatieve spiraal.'

De westerse vrijwilligers zorgden voor een prettige cultuurschok. 'Wij kwamen uit een andere wereld. Wij hadden al hun ellende niet meegemaakt. Wij konden gewoon lachen. Bij ons konden ze hun hart uitstorten. Daardoor gaven ze ruimte terug. Na een jaar wist ik het zeker: alles begint met de volwassenen. Je moet hún energie geven. Zorgen dat zíj creatief worden. Daarom moet je steeds ter plekke zijn. De kinderen heb je dan zo veranderd.' De directrice in Bârlad zag Visser met lede ogen vertrekken en vroeg haar om een vervanger. Die had ze niet. 'In Nederland legde ik contact met grotere organisaties, maar ik kreeg niemand naar Roemenië. Toen zeiden ze: waarom begin je niet je eigen organisatie?'

Dat werd Buna Zuia. Iedereen leert dan meteen 'goedendag' zeggen in het Roemeens. De hoofdsponsor in de beginjaren was Vissers geboortedorp De Lutte. Vandaag de dag is Buna Zuia een ngo die subsidie van onder meer het Matraprogramma van Buitenlandse Zaken. Het hele jaar zijn er vrijwilligers in Roemenië. Er worden seminars gehouden waarin Nederlandse spcialisten nieuwe werkmethodes onderwijzen. Visser en Vîrvorea waken er echter voor dat die in een eenrichtingsverkeer ontaarden. Vîrvorea: 'In het begin draaiden de Nederlanders een lang verhaal af. De Roemenen bleven volkomen passief. Nu hebben de Roemenen zelf een flinke inbreng. Het belangrijkste wat de Roemenen moeten leren, is omgaan met vrijheid. Die wordt veel te vaak gezien als een ontslag van iedere verplichting. Maar vrij zijn betekent juist je verantwoordelijkheid nemen.'

In de praktijk houdt dat in dat de kindertehuizen waar Buna Zuia is geen gevangenissen meer zijn. Visser: 'Vroeger kwamen de kinderen nooit de tehuizen uit. Nu gaan ze in de stad naar school. Ze gaan met hun verzorgers wandelen. En ze krijgen veel meer persoonlijke aandacht. Vroeger aten en sliepen ze in enorme zalen. Nu hebben ze kleine kamers. Hun kamergenoten zijn hun familie. Vroeger werd hun steeds wijs gemaakt dat ze in de steek waren gelaten omdat ze slechte ouders hadden. De ouders durfden de kinderen niet te bezoeken uit angst geld te moeten neertellen. Nu vertellen we de kinderen dat hun ouders helemaal niet slecht zijn. Ze hebben alleen geen geld om hen te verzorgen. Daardoor schamen de kinderen zich niet meer voor hun ouders. Steeds meer ouders durven ook langs te komen.'

Ook voor de kinderen met aids - veelal besmet met in 1988-1989 uit Afrika geïmporteerd bloed - is er veel verbeterd. Visser: 'Ze zijn nu geïntegreerd. Vroeger was hun situatie echt afschuwelijk. Ze aten aan een aparte tafel. Er waren er zelfs die in een kleine kamer opgesloten zaten. Zelfs de dokter was er niet van overtuigd dat deze kinderen geen gevaar vormden voor de anderen.'

Voor haar volgende rapport mag barones Nicholson langs komen in Bârlad.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden