Vrij, niet vrijgesproken

Zomaar veroordeeld voor een drievoudige satanische kindermoord. Het overkwam IDFA-gast Jason Baldwin. De documentairetrilogie Paradise Lost speelde een belangrijke rol bij zijn vrijlating.

De drievoudig kindermoordenaar, veroordeeld en wel, is vanochtend ingevlogen vanuit Seattle. Rechtstreeks naar Amsterdam, op uitnodiging van het documentairefesival IDFA, dat nog even heeft overlegd met de marechaussee: of het strafblad problemen kon opleveren aan de grens?


'Dit is de eerste keer in mijn leven dat ik buiten de Verenigde Staten kom', zegt Jason Baldwin (34) met een verlegen lachje. Hij is de jongste van de Memphis 3: drie tieners, nu mannen, die in de jaren negentig opdraaiden voor de gruwelijke moord op drie jongetjes van 8, die werden gevonden in een bosrijk gebied in de staat Arkansas. Jessie Misskelley, een jongen uit de buurt met een IQ van 70, bekende na twaalf uur politieverhoor en wees twee vrienden aan als medeschuldigen.


'Ik las erover in The New York Times', zegt filmmaker Joe Berlinger (bekend van de Metallica-documentaire Some Kind of Monster). 'Zo'n kort berichtje: drie duivelsaanbiddende heavymetal-tieners doden drie jongetjes. Leek me een goed onderwerp voor een film, dus ik ging naar Arkansas, zonder de bedoeling de daders uit de cel te krijgen. Bruce (co-regisseur Bruce Sinofsky) en ik trokken aanvankelijk vooral op met de families van de slachtoffers. Tot we voor het eerst toegang kregen tot de daders. No fucking way!, dacht ik na ons eerste gesprek met Jason. Zo'n aardige jongen die zoiets doet?'


Baldwin, die na 18 jaar cel nog altijd opvallend zachtaardig oogt, glimlacht naar de filmmaker, in hun Amsterdamse hotel. 'Sorry dat ik het zeg', zegt die, 'maar je was zo'n iel jongetje, terwijl die moorden volgens de politie met veel kracht waren uitgevoerd.' Van een van de omgebrachte kinderen, die vastgebonden werden gevonden, was het geslacht verwijderd. Ook waren er beten en vreemde wonden zichtbaar, wat de plaatselijke politie in de strengchristelijke gemeenschap aan satanisme deed denken. Berlinger: 'Forensische experts zijn ervan overtuigd dat die wonden door dieren zijn toegebracht, ná de dood. Zit ook in onze film.'


Nu, bijna twintig jaar later, is zijn trilogie over de zaak net af. Het afsluitende deel Paradise Lost 3: purgatory is te zien op het IDFA, en in de race (laatste 15) voor een Oscar voor beste documentaire. Tijdens het monteren kwam het telefoontje dat de Memphis 3 zouden worden vrijgelaten. Uit recent DNA-onderzoek blijkt dat het zeer onwaarschijnlijk is dat de 'daders' ook maar iets met de zaak te maken hebben. Baldwin heeft, net als zijn vrienden, altijd volgehouden onschuldig te zijn. Hij was niet eens in de buurt van de moordplek. 'Ik was op school', zegt hij. Het is geen grap. Vooral de eerste jaren in de gevangenis waren zwaar: medegedetineerden vielen hem aan, bewaarders kotsten hem uit. 'Ik belandde in een gewelddadige, gestoorde wereld. Geleidelijk veranderde hun beeld van me, ook vanwege de films.'


Juridisch steekspel

Nadat de eerste film verscheen en op de Amerikaanse betaalzender HBO werd uitgezonden, meldden onder meer Pearl Jam-zanger Eddie Vedder en acteur Johnny Depp zich bij de filmmakers; of ze iets voor de zaak konden betekenen. Eerder was de band Metallica al betrokken geraakt. 'De jongens waren fans, droegen shirts van de band. Liedteksten van Metallica werden gebruikt als bewijsmateriaal van satanisme.'


Metallica liet de filmmakers gratis gebruikmaken van hun muziek. 'We hebben er wel altijd voor gewaakt om neutraal te blijven. In Paradise Lost tonen we ook dat Damien (de derde veroordeelde) genoot van de aandacht rondom de moord. Hij gedroeg zich soms vreemd als tiener, een beetje narcistisch. Maar was dat bewijs?'


De aandacht voor de zaak nam toe: er kwamen benefietconcerten, er werden speciale cd's uitgebracht. Maar de drie bleven vastzitten. Baldwin: 'Ik ben in elke gevangenis waar ik verbleef op kantoor geroepen. Dan ging de deur dicht en zei een leidinggevende dat hij wel geloofde dat ik onschuldig was, maar dat ze niks konden doen, vanwege hun carrières.'


Onder de bevolking van Arkansas is de perceptie inmiddels gekanteld. Ook de families van de vermoorde kinderen geloven niet meer in de schuld van de drie. Hun vrijlating, afgelopen augustus, was het resultaat van een juridisch steekspel: om een heropening van de zaak te voorkomen, werd de veroordeelden aangeboden deels schuld te bekennen. Dan kwamen ze direct vrij, maar konden ze de staat niet aanklagen. Baldwin wilde niet, maar zei toe omdat zijn vriend Damien, die als enige ter dood was veroordeeld, anders het risico zou lopen alsnog te worden omgebracht. 'Ik moest wel', zegt hij. Berlinger: 'Eerst hun jeugd verwoesten en ze dan een misdaad laten bekennen die ze niet hebben begaan - erger kan bijna niet.' Of er ooit nog een vierde film komt? 'Als ze de échte moordenaar vinden wel.'


De arrestatiefoto's van de West Memphis Three uit 1993. Van links naar rechts: Jason Baldwin (16), Damien Echols (18) en Jessie Misskelley (17). In 2007 toonde onderzoek aan dat er geen enkel genetisch materiaal van de daders is aangetroffen op de moordplek. Na 18 jaar en 78 dagen werden de veroordeelde daders afgelopen augustus vrijgelaten, maar niet vrijgesproken.


Nominaties IDFA 2011

Lange Documentaire

The Ambassador (Denemarken, Mads Brügger)


Bad Weather (Duitsland/Engeland, Giovanni Giommi)


Planet of Snail (Zuid-Korea, Seung-Jun Yi)


Middellange documentaire

Going up the Stairs (Iran, Rokhsareh Ghaem Maghami)


Habana Muda (Frankrijk, Eric Brach)


Montenegro (Argentinië, Jorge Gaggero)


Nederlandse Documentaire

900 Days (Jessica Gorter)


Jerome Jerome (Petra Lataster-Czisch en Peter Lataster)


Stories from Lakka Beach (Daan Veldhuizen)


De uitreiking is vrijdag 25 november.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden