Vrij baan voor de nevengeul

De waterbuffers komen eraan. Herstel van oude rivierarmen, gekanaliseerde beken en riviertjes levert extra ruimte op voor overtollig water.

'We kunnen er niet uit!' Een wat ouder echtpaar staat verbouwereerd voor een oud hek met roestig prikkeldraad. Ze komen op deze zonnige ochtend uit een ondoordringbaar stuk ooibos langs de uiterwaarden van de Waal bij Beuningen, in de buurt van Nijmegen. Overal opgeschoten wilgen, afgebroken takken, restanten van hekwerk en vermolmde omheiningen.


Als later dit jaar de vergunningen rond zijn, wordt het jonge ooibos gekapt en verschijnt een nevengeul langs de Waal. 'Daarbij proberen we ook de losse percelen als een geheel te beheren', verklaart Petra Souwerbren de aanwezigheid van al dat hekwerk. Souwerbren is directeur natuurontwikkeling van natuurorganisatie ARK (Adaptatie Ruimte en Klimaat).


Buizerds en valken scheren laag voorbij en in de verte wordt gewerkt aan de verbouw van een enorme steenfabriek tot woningen als Souwerbren enthousiast verhaalt over het plan Waalweelde. 'Door het jonge bos te kappen en de geul te graven, verminderen we de weerstand en verhogen we afvoercapaciteit bij hoog water in de Waal. Oude bospercelen houden we in stand.'


Het plan bij Beuningen is een van de twintig zogeheten klimaatbuffers in Nederland. 'We proberen natuurlijke processen voor het karretje van de civiele techniek te spannen. Nevengeulen zorgen voor verbeterde waterafvoer en een natuurlijke vooroever breekt golfslag waardoor de dijk minder klappen krijgt. Moerassen en vennen houden water vast op verdrogende zandgronden', zegt Souwerbren. 'Klimaatbuffers kunnen kortom flexibel anticiperen op klimaatverandering.'


ARK ontwikkelde het concept in 2007 en vormde een coalitie met de terreinbeheerders Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer en De 12 Landschappen en met natuurorganisaties Vogelbescherming, Wereld Natuurfonds en Waddenvereniging. In eerste instantie werden vijf klimaatbuffers aangelegd, al snel volgden plannen voor nog eens vijftien buffers. Opvallend vaak gaat het om herstel van oude rivierarmen, gekanaliseerde beken en riviertjes. Het startkapitaal is geleverd door het Ministerie van Infrastructuur en Milieu. Provincies, gemeenten en waterschappen doen de rest.


De eerste resultaten laten zien dat het werkt. In de Onlanden vlakbij Groningen ligt de grootste klimaatbuffer van 2.000 hectare. In januari werd het gebied voor het eerst ingezet bij de wateroverlast in de provincie en hield de stad droge voeten en hoefde het Groninger Museum niet te worden ontruimd, aldus waterschap Noorderzijlvest.


Ook in perioden van droogte biedt de klimaatbuffer soelaas. Een bewust gecreëerd moerasachtig gebied is een natuurlijke spons die kwelstroom en beken voedt, zo blijkt uit de klimaatbuffer in het Weerter Bos met een 'doorstroommoeras' op de grens tussen Brabant en België.


Kosteneffectief is deze stapeling van functies in klimaatbuffers ook, zeggen de organisaties. 'Er is minder geld nodig voor dijkversteviging en gemalen. Minder talrijk zijn ook bezwaren van omwonenden als een dijkverhoging achterwege kan blijven', zegt Souwerbren.


Alsof het nog niet genoeg is, rept ze van winning van grondstoffen als klei, zand en grind langs en in de rivieren. 'De vastgoedwaarde van woningen langs de klimaatbuffers neemt toe en er zijn mogelijkheden voor natuureducatie en recreatie.'


In feite borduurt het fenomeen klimaatbuffer voort op het idee van ruimte voor de rivier, zegt prof. Huib de Vriend, directeur Kennis van Deltares en hoogleraar Rivierwaterbouw aan de TU Delft. 'De rekensommetjes voor de versnelde hoogwaterafvoer zijn gemaakt en die kloppen. En ook de natuurontwikkeling zorgt voor reuring in de rivier.'


Punt van nader onderzoek is wel hoe duurzaam de buffers zijn. 'Nevengeulen kunnen in de droge periodes weer verlanden waardoor vegetatie opslaat. Ook de morfologie van de hoofdgeul reageert op de veranderingen in de uiterwaarden. En daar weten we nog niet alles van.'


Dat is een kwestie van goed de vinger aan de pols houden, vindt ook Rick Kuggeleijn van Rijkswaterstaat. 'Klimaatbuffers zijn een uitstekende methode om de kansen van de natuur te benutten en dijkverhoging en nieuwe waterkeringen zo lang mogelijk uit te stellen.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden