Vrienden in vastgoed, maar niet voor het leven

Vier vastgoedhandelaren vinden elkaar in de beleggingsmaatschappij Bosch en Duin. Ze verdienen miljoenen met de handel in hele blokken woningen....

Het is een zonnige maar koude maandagochtend in mei als Klaas Hummel met zijn auto vanuit zijn woonplaats Bosch en Duin wegrijdt richting Amsterdam. Zijn dagelijkse ritje tussen Bosch en Duin, een gehucht in de Zeister bossen, en de hoofdstad brengt hem vandaag onder andere bij notaris Rudolf de Jong.

Op zich niet ongebruikelijk. Hummel handelt in vastgoed en is kind aan huis bij meerdere notarissen in Amsterdam. Toch heeft deze bijeenkomst, we schrijven 1 mei 1995, iets bijzonders, omdat Hummel voor de allereerste keer optreedt voor een nieuw speeltje van hem en drie vastgoedvrienden. Het is de beleggingscombinatie Bosch en Duin, een vennootschap onder firma waarin Hummel gaat samenwerken met drie andere grote handelaren in vastgoed: Willem Endstra, Jan-Dirk Paarlberg en John Wijsmuller.

Die maandag leent Hummel van ABN Amro ruim een miljoen euro voor Bosch en Duin, dat de vrijdag daarvoor is opgericht. Het is een eerste, bescheiden stap in een ambitieus project. Hoe groot die ambities zijn, komt later dat jaar aan het licht.

Bosch en Duin is een samenwerkingsverband van Endstra, Hummel, Paarlberg en Wijsmuller, vrienden in het vastgoed die hun besprekingen in die tijd voerden in een klassiek-moderne kantoorvilla op de Stadionweg 1, op de hoek van de Apollolaan in Amsterdam-Zuid. Endstra, Hummel en Wijsmuller hielden er kantoor, Paarlberg was er te gast.

Het viermanschap beheert via lange reeksen van bedrijven grote portefeuilles met huizen en kantoren. De handel in vastgoed via vennootschappen is een uiterst gecompliceerd spel dat voor buitenstaanders nagenoeg onnavolgbaar is. Aandeelhouders worden directeur, en directeuren worden aandeelhouders. Die rollen kunnen soms zelf per dag wisselen. Het is wel een spel voor gevorderden. Je kunt er arm van worden, maar ook stinkend rijk.

Klaas Hummel, een 44-jarige Rotterdammer van geboorte, werd bekend als zakenpartner van de Amsterdamse vastgoedmagnaat Willem Endstra. Begin jaren negentig vertrok hij bij vastgoedfonds Rodamco om voor zichzelf te beginnen. Voor de buitenwereld waren Endstra en Hummel een tandem, ze bouwden samen een bezit op van vijfhonderd miljoen euro.

Bosch en Duin is maar één hoekje van de gezamelijke onderneming. Endstra en Hummel halen onder meer de pers met de aankoop van het World Fashion Centre, een prestigieus kantoorproject aan de Amsterdamse ringweg. In de vastgoedwereld wordt dit gezien als een prestatie van formaat.

Op 15 december 1995 schuift Hummel opnieuw aan bij een Amsterdamse notaris, dit keer Hendrik van Wilsum. Hummel treedt op voor zijn eigen bedrijf, Hummel Consultants, maar ook voor Bosch en Duin en zijn vennoten. Tevens maakt hij zich aan de notaris bekend als bestuurder van vier coöperatieve flatexploitatieverenigingen, die eerder door Bosch en Duin zijn gekocht. De verenigingen vormen een omvangrijke vastgoedportefeuille van huizen in Oud-Zuid en de Rivierenbuurt in Amsterdam.

Hier openbaart zich de ambitie van Hummel en zijn vrienden. Ze sluiten ruim twintig miljoen euro hypotheek af bij de bank. Die krijgt in ruil daarvoor de huizen in onderpand. Het gaat om hele blokken in de Milletstraat, de Zoomstraat, de Rooseveltlaan, de Waalstraat en de Lekstraat. Het wordt allemaal in onderpand gegeven aan ABN Amro.

De hypotheek is bedoeld om de appartementen in die huizenblokken los te kunnen verkopen. Uitponden, heet dat in vastgoedjargon. Voor handelaren met verstand van de markt en voldoende geduld is het uitponden een lucratieve bezigheid. Bosch en Duin heeft de panden in Amsterdam-Zuid voor zo'n vijf miljoen euro gekocht. Als de ABN Amro-hypotheek van twintig miljoen een realistische schatting is, dan houdt Bosch en Duin een slordige vijftien miljoen over.

Deze handel is zo interessant dat Bosch en Duin zijn vleugels uitslaat naar Utrecht. De groep koopt een grote portefeuille vastgoed in Utrecht, blijkt uit een akte die op 30 juli 1996 door de notaris wordt ondertekend. Het gaat het om een groot deel van de kalme Van Koetsveldstraat en een aanpalend huizenblok met binnentuinen en garages. Vergelijkbare woningen in de buurt zijn bij de lokale makelaar te koop voor rond de tweehonderdduizend euro In 1997 onstaat voor de vennoten van Bosch en Duin het eerste grote probleem. Justitie valt binnen in het kantoor op de Stadionweg. Ze moeten bij Wijsmuller zijn. Waarom is niet bekend, maar de openstaande deur die kantoorgenoten Endstra en Hummel aantreffen, is reden genoeg om de banden te verbreken.

De inval bij Wijsmuller, die voorzover bekend nooit is vervolgd, is de voorbode van zijn vertrek uit de beleggingsmaatschappij Bosch en Duin. Hij wordt uitgekocht door zijn partners, die de Stadionweg voortaan willen mijden. Het is de eerste breuk in een vriendschap in het vastgoed.

In die periode besluit ook Paarlberg te breken. De oud-bankier wil af van de zaken die hij deelt met Endstra. Naast de participatie in Bosch en Duin is dat de Seaport Marina in IJmuiden, een jachthaven voor luxe schepen naast de sluizen. Paarlberg besluit al deze bezittingen te verkopen aan Endstra, maar die heeft op dat moment niet het geld om de miljoenenrekening te betalen. Voor buitenstaanders lijkt Paarlberg dan ook nog mede-eigenaar van Bosch en Duin, maar feitelijk trekt Endstra aan de touwtjes.

In 1999, twee jaar na de officieuze breuk, wordt Wijsmuller uitgekocht. De vennoten tellen hun geld en aandelen en verdelen Wijsmullers belang onderling. Endstra trekt zich terug in zijn familiekantoor aan de Apollolaan, Hummel neemt de wijk naar een kantoorvilla aan het Museumplein. Jan-Dirk Paarlberg heeft zijn oog laten vallen op een kasteel in Maarssen, Ridderhofstad Bolenstein. Een dergelijk onderkomen laat zich moeilijk rijmen met verhalen over criminelen.

Paarlberg is in die tijd een gevierd zakenman. Hij wordt steevast omschreven als een uiterst charmante en gedistingeerde man en maakt furore met zijn reclamebedrijf Mediamax, dat hij in 1990 van de ondergang redde. Tien jaar later verkoopt hij dat bedrijf. De verdiende miljoenen gaan onder meer in het vastgoed. In 2002 haalt Paarlberg zijn grootste stunt uit met de aankoop van het beursgenoteerde vastgoedfonds Uni-Invest. Daarvoor betaalt hij met anderen het enorme bedrag van bijna een miljard euro.

Ondanks het vertrek van Wijsmuller en de terugtrekkende bewegingen van Paarlberg, gaat het uitponden van appartementen door. Maar een nieuw probleem dient zich aan. Endstra wordt steeds vaker gesignaleerd met Heineken-ontvoerder Willem Holleeder. Daardoor neemt de twijfel over zijn integriteit toe. Oude verhalen over vermeende diensten aan criminelen worden opgerakeld.

Zo werd hij in 1992 in verband gebracht met geld uit xtc-handel en in 1995 met geld uit hasj-handel. Van vervolging komt het nooit, al koopt Endstra volgens justitie in 1995 strafvervolging af met een miljoen gulden.

De toenemende stroom geruchten is in 2002 aanleiding om Bosch en Duin te ontbinden. De slechte naam van Willem Endstra is ook voor zijn zakenrelaties een risico geworden. De woningportefeuille van Bosch en Duin wordt in 2002 verkocht en de winst onder de vennoten verdeeld.

In de zomer van 2002 blijkt hoe groot het risico is van Endstra's slechte reputatie of diens veronderstelde criminele handelen. Topcrimineel John Mieremet beschrijft in De Telegraaf in augustus Endstra als 'de bank van de onderwereld'. Endstra ontkent stellig. Maar die ontkenning wordt ontkracht als het tijdschrijft Quote in december een foto publiceert van Endstra in gesprek met Holleeder. De twee zitten op een bankje op de Apollolaan, voor het kantoor van Endstra. Verhalen over afpersing van vastgoedhandelaren verhogen de druk.

Ook voor Hummel en Paarlberg beginnen de oude banden – en niet-afgewikkelde financiële belangen – met Endstra te knellen. Alle ophef rond zijn persoon maakt banken voorzichtig. En banken zijn onmisbaar in het vastgoed, ook voor grote partijen als Hummel en Paarlberg.

Voor hen zijn de verhalen over Endstra aanleiding om ook naar buiten toe de einde van de relatie aan te kondigen. Hummel doet dat via het zakenblad FEM/De-Week. Paarlberg stuurt naar aanleiding van een stuk in Quote een persbericht de wereld in: 'Het enige dat juist is, is dat ik vele jaren geleden aandelen heb gehad in de jachthaven Seaport Marina in IJmuiden en die verkocht heb aan Endstra. Maar dat gaat terug naar een jaar of zeven geleden. Sindsdien heb ik nooit meer met hem te maken gehad.'

Paarlberg verzuimt zijn belang in Bosch en Duin te noemen. Gezien de vele miljoenen die hij privé bezit, is dat misschien begrijpelijk. Maar inmiddels is gebleken dat de relatie met Endstra veel intensiever was dan Paarlberg wilde erkennen en dat Bosch en Duin een hoofdrol vervulde.

De relatie tussen Endstra en Paarlberg komt na de liquidatie van Endstra op 17 mei 2004 in de schijnwerpers te staan. De Amsterdamse politie, die de leiding heeft over het onderzoek naar de moord op Endstra, houdt Paarlberg een maand later aan om hem te verhoren over zijn financiële relaties met Endstra. Daarbij draait het onder andere om een buitenlandse vennootschap: Bayline International Holdings Limited, gevestigd op Tortola op de Britse Maagdeneilanden.

Met dat bedrijf participeerde Paarlberg in beleggingsclub Bosch en Duin. Hij deed dat via dochteronderneming Bergvalk 4, waarvan Bayline alle aandelen bezat. Ondanks zijn stellige ontkenning dat hij sinds 1997 nooit meer te maken heeft gehad met Endstra, blijkt Paarlberg de aandelen Bayline pas in dit voorjaar te hebben verkocht aan Endstra.

Gezien alle belangstelling voor Endstra en Paarlberg zegt Klaas Hummel blij te zijn met zijn beslissing te breken met zijn oude vastgoedvrienden. Op zijn kantoorvilla aan het Museumplein in Amsterdam, met uitzicht op het Rijksmuseum, het Van Gogh Museum en het Concertgebouw, herinnert alleen een muurplaat met de Museum Vastgoed Groep nog aan de banden met Endstra.

Dat bedrijf is van Hummel en de erven Endstra. Het is het laatste stuk van een roemruchte samenwerking. 'Ik werk aan de afwikkeling daarvan, maar dat duurt langer dan ik had gehoopt.' Ook de beleggingsmaatschappij Bosch en Duin wordt dit jaar ontbonden, zegt Hummel. 'Daarmee zijn we in 2002 begonnen door alle woningen in Bosch en Duin te verkopen. Bosch en Duin was een net bedrijf. Ik word echt boos als mensen zeggen dat het anders is.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden