Vriend van Mohammed B. heeft spijt: 'Ik ben barmhartig'

Voorpublicatie Broeders, tien jaar na de moord op Theo van Gogh

Na de dood van Theo van Gogh volgden Jutta Chorus en Ahmet Olgun de vrienden van de moordenaar, de 'Hofstadgroep'. Nouredine el F. woont nu in Marokko en blikt terug.

Nouredine el F. in zijn geboorteplaats El Hoceima in Marokko. Nadat hij zijn straf had uitgezeten, moest hij Nederland verlaten. Hij zegt dat rechercheurs hem daar voortdurend in de gaten houden. Beeld Foto uit boek

Bijna tien jaar geleden vijf dagen na de moord op Theo van Gogh om precies te zijn gingen de journalisten Jutta Chorus en Ahmet Olgun op zoek naar de vrienden van Van Goghs moordenaar Mohammed B., verenigd in de zogenoemde Hofstadgroep. Chorus en Olgun spraken enkele leden van die groep in de afgelopen jaren meerdere malen, ook onlangs nog. Hoe denken ze nu over de moord en over de theorieën die ze destijds aanhingen? Hoe is het hen vergaan? Ze tekenden hun verhalen op in het vrijdag verschenen boek Broeders, tien jaar na de moord op Theo van Gogh.

Een van de 'broeders' van B. was Nouredine el F., die in de zomer van 2005 samen met zijn echtgenote Soumaya S. werd overmeesterd door een zware arrestatie-eenheid op het Amsterdamse station Lelylaan. Hij had nog geprobeerd een machinepistool uit zijn tas te halen. Nouredine el F., die destijds werd veroordeeld tot acht jaar cel, is inmiddels tot ongewenste vreemdeling verklaard en het land uitgezet nadat hij zijn straf had uitgezeten. Hij runt een winkel in Marokko en is gematigder geworden.

Voorpublicatie 'Broeders. Tien jaar na de moord op Theo van Gogh'

Nouredine heeft via zijn advocaat laten weten niet te willen meewerken. Hij heeft zelf onze tolk nog eens gebeld om dat te bevestigen. Maar op een middag belt hij ineens. Hij is onderweg naar ons hotel. Klokslag vijf uur stapt hij de lobby binnen, vergezeld door zijn oudere broer Mohammed. Met de flair van een student. Hij is klein en tenger, 28 jaar oud. Hij giechelt veel. Al heeft hij nooit een verblijfsvergunning gehad, hij spreekt bijna foutloos Nederlands. Nouredine wil best over zijn leven praten, over toen, in de gevangenis en nu. Maar hij beantwoordt niet al onze vragen, zegt hij. Geen vragen over de strafzaak.

'Maar we willen toch graag weten wat je met dat doorgeladen machinegeweer deed', zeggen we. 'Daar heb ik spijt van', zegt hij. 'Ik ben barmhartig.' Hij verwijst naar de pleitnota van zijn advocaat, Victor Koppe: Nouredine had het geweer bij zich om zich te kunnen verdedigen tegen de gek geworden ex-man van zijn vrouw. Was een mes of een pistool dan niet voldoende geweest? Hij bezweert dat hij niet onderweg was naar een aanslag. En hij zegt: 'Ik had dat geweer niet mogen hebben. Dat is verboden. Ik was in Nederland als gast, maar ik deed dingen tegen de wet. Ik heb fouten gemaakt, daar heb ik spijt van. Wij zeggen in het Arabisch: het geweten is de bewaarder van je hart. Ik heb in die tijd dingen gedaan tegen mijn geweten in.'

Hij moet er in Marokko nog steeds voor boeten, zegt Nouredine. Toen hij eind juni 2011 in Casablanca de vliegtuigtrap afdaalde, stond zijn familie achter het glas van de luchthaven te wachten. 'Ik zag mijn moeder staan en ik zwaaide. Meteen gooiden Marokkaanse agenten een jas over mijn hoofd en voerden me af. Ik werd hier zes dagen verhoord.' Hij verschikt de bril met de rechthoekige glaasjes op zijn neus. 'Dat snapte ik wel.' Hij had geen paspoort. Hij kon geen geld opnemen bij de bank en zijn broer Nabil kon dat in die dagen ineens ook niet meer.

Nog steeds ervaart hij de gevolgen van zijn terroristische verleden aan den lijve. Vanaf het balkon van het hotel wijst Nouredine naar een paar rechercheurs die op het plein verderop staan te posten. 'Die volgen me de hele dag. 'Nouredine vertelt hoe hij in aanraking is gekomen met de broeders rond Mohammed B. 'In je puberteit ben je fanatiek, enthousiast in alles wat je doet: in de liefde, in de religie, in je politieke opvattingen. Je ziet dingen zwart-wit. Alles is heftig, simpel en overzichtelijk. Ik zei dingen als: Joden zijn de oorzaak van alles. Je wilt een zaak verdedigen. Geef me een zaak en ik ga ervoor op de barricade.

'Toen kwam 11 september en de war on terror. De westerse wereld was in het hart getroffen, de islam ook. 'De islam is een gevoelige zaak. Wij zijn ermee opgegroeid, we zijn ermee vergroeid. We voelden van huis uit een diepe liefde en die werd op de proef gesteld. Dat gold voor de jongens die bij Mohammed thuis kwamen. De Hofstadgroep was als een Bijbelkring. Het is niet alleen het geloof dat ons verbond. Het is een gevoel van saamhorigheid, gezelligheid, lotsverbondenheid. En als je samen bent, ga je ook naar de moskee.'

En die wapens dan? 'Als Mohammed die moord niet had gepleegd, waren wij niet opgepakt. Dan hadden ze niet gezegd: jullie zijn medeverantwoordelijk. We hadden ieder een eigen verantwoordelijkheid ik wist niets van de plannen voor de moord.'Het is wel zo dat het moslimextremisme een rol heeft gespeeld bij de opkomst van Wilders. Wij hebben met onze acties de samenleving en de moslimgemeenschap in Nederland schade toegebracht, de angst aangewakkerd. Ook ik ben daar verantwoordelijk voor.'

Jutta Chorus en Ahmet Olgun: Broeders. Tien jaar na de moord op Theo van Gogh Atlas Contact, 6, 99 euro

Hofstadgroep

De Hofstadgroep was een groep radicale islamitische jongeren, die geregeld bijeenkwam in het huis van Mohammed B., de moordenaar van Theo van Gogh. Ze praatten over de ware islam, keken naar onthoofdingsfilmpjes op internet en ontmoetten er meisjes. Uiteindelijk zijn veertien leden van de Hofstadgroep vervolgd wegens terroristische activiteiten. Niet iedereen werd veroordeeld, er werden straffen uitgedeeld tot vijftien jaar cel. Tot de groep behoorde Nouredine el F. Hij werd in juni 2005 samen met Soumaya S. gearresteerd met een Agram 2000 machinepistool in zijn tas. Ook Ismail A. en Jason W. behoorden tot de groep. Zij werden enkele dagen na de moord op Van Gogh opgepakt in de Haagse Antheunisstraat. Bij hun arrestatie gooide W. een granaat naar de politie.

Fahmi B. was een buurtgenoot van Mohammed B. en kwam destijds geregeld bij B. over de vloer. Jutta Chorus en Ahmet Olgun spraken ook in 2004 met hem. Hij zei niets van de moordplannen te hebben geweten. 'Het verbaasde me dat Mohammed die man had vermoord, maar ik keur het niet af. Mohammed had er goed over nagedacht', zei hij destijds tegen de journalisten. Zijn broer Redouan hoorde zijn radicale broer in 2004 met verbazing aan. Inmiddels zijn de rollen omgedraaid. Fahmi lijdt onder de schaamte over zijn verleden, en is uitgezet naar Marokko. Hij is getrouwd, runt een winkeltje en heeft moeite rond te komen. Hij gelooft nog steeds, maar is gematigder. Redouan bleef in Nederland en is, zegt hij, uit verdriet geradicaliseerd. Hij wil het liefst zo snel mogelijk naar het IS-kalifaat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.