Profiel

Vriend van de Fransen hoeft toch nog niet weg

De president van Congo-Brazzaville mag opgaan voor een derde termijn. Hij won het referendum van zondag. Maar hoe hoog was de opkomst?

President Sassou N'Guesso. Beeld anp

President Denis Sassou N'Guesso van Congo-Brazzaville kan zijn jacht op het langste leiderschap in Afrika vervolgen. Volgens de uitslag van het zondag gehouden referendum over een grondwetswijziging stemde ruim 90 procent voor Sassou N'Guesso's derde termijn. De oppositie zegt dat de opkomst slechts 10 procent bedroeg.

De Congolese leider is in totaal al meer dan dertig jaar aan de macht. De huidige grondwet zegt dat hij niet meer verkiesbaar kan zijn, omdat hij er al twee termijnen op heeft zitten en bovendien ouder is dan 70 jaar. Eerdere protesten tegen het referendum kostten aan zeker vier mensen het leven.

Journalisten die zondag de opkomst van kiezers volgden, meldden op diverse plaatsen een zeer lage opkomst, vooral in de hoofdstad Brazzaville en de economische hoofdstad Pointe-Noire. Volgens minister Raymond Mboulou van Binnenlandse Zaken is echter ruim 70 procent van het electoraat naar de stembus gegaan.

Een duidelijke kwestie van 'fraude' en 'fantasie', aldus oppositieleider Pascal Tsaty. Wel gaf hij toe dat in de buurt van het presidentieel paleis sprake was van een opvallend lange rij kiezers. Het is nog onduidelijk of de oppositie haar protesten zal hervatten. De kans dat mogelijke demonstraties Sassou N'Guesso op andere gedachten zullen brengen, is gering.

De loopbaan van de Congolese president is in veel opzichten klassiek-Afrikaans. Kernwoorden hierin zijn de rol van het leger, de Koude Oorlog en het einde hiervan, de banden met de vroegere koloniale machthebber Frankrijk en de zowel economische als politieke rol die het bezit van olie en andere grondstoffen speelt in het overigens nog steeds grotendeels arme land.

(Tekst gaat verder onder foto).

Beeld de Volkskrant
President Sassou N'Guesso pradeert op onafhankelijkheidsdag, 15 augustus. Beeld Henk Brandsma

Staatsgreep

Denis Sassou N'Guesso sloot zich kort voor de onafhankelijkheid in 1960 aan bij de Congolese krijgsmacht. Hij speelde een rol bij een staatsgreep in 1968. Zijn militaire achtergrond kwam hem ook van pas in 1997, toen hij na een korte, voornamelijk in Brazzaville uitgevochten burgeroorlog de macht heroverde.

In zijn politieke beginjaren kende N'Guesso, leider van de Congolese Arbeiderspartij, linkse en als het zo uitkwam zelfs communistische sympathieën. Na de val van de Muur, het uiteenvallen van de Sovjetunie en het einde van de Koude Oorlog maakte de president, zoals in tal van andere Afrikaanse landen, een einde aan de eenpartijstaat. Toen hij in 1992 meerpartijen-verkiezingen organiseerde, verloor hij prompt.

Gelukkig voor hem kon hij nog altijd rekenen op steun uit Parijs. Brazzaville was vroeger de hoofdstad van het zogeheten Frans-Equatoriaal Afrika. Tijdens de Duitse bezetting van Frankrijk in de Tweede Wereldoorlog gold Brazzaville zelfs als de symbolische hoofdstad van het 'vrije Frankrijk'.

Speciale rol

De stad is vernoemd naar de ontdekkingsreiziger en imperiale afgezant Pierre de Brazza. De stad aan de overkant van de Congo-rivier heette in de koloniale tijd Leopoldville, naar de Belgische koning Leopold II. Die stad ging na de onafhankelijkheid Kinshasa heten, maar Brazzaville bleef Brazzaville. Frankrijk hielp dan ook een stevig handje mee om de bevriende Sassou N'Guesso en zijn Cobra-milities in 1997 de macht te laten heroveren.

In de zogeheten Françafrique, de bijzondere band die Frankrijk met zijn vroegere wingewesten in Afrika nog steeds heeft, was voor Congo-Brazzaville en daarmee voor Denis Sassou N'Guesso en zijn familie lange tijd een speciale rol weggelegd, inclusief de aankoop van huizen in het vroegere moederland en peperduur winkelbezoek in Parijs.

Berucht zijn de overhemden ter waarde van bijna een half miljoen euro, die zoon Denis Christel ooit aanschafte. Puur en alleen bedoeld voor zijn eigen klerenkast, 'zoals een ander Kleenex aanschaft'. Het totaal aan 'investeringen' van de familie in Frankrijk bedraagt ruim 60 miljoen euro. De Congolese bevolking ziet hiervan niets terug.

(Tekst gaat verder onder locator).

Onbetwist

President Sassou N'Guesso komt zonder kleerscheuren weg met dergelijke groteske praktijken, omdat het belangrijkste exportproduct van Congo-Brazzaville, de olie, grotendeels in handen is van Franse bedrijven als oliemaatschappij Total. Die bedrijven hebben de afgelopen tientallen jaren hun activiteiten in het land ook gebruikt om zowel Congolese als Franse politici financieel tegemoet te komen en daarmee te vriend te houden.

Door tal van dergelijke zaken bleef binnen de politiek-economische top van Congo-Brazzaville het leiderschap van Sassou N'Guesso vrijwel onbetwist. De oppositie is nog niet in staat gebleken om een tegenkracht van enig belang te vormen. De scherp gedaalde olieprijzen op de wereldmarkt kunnen voor de Congolese president een veel geduchtere tegenstander blijken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden