Vriend en vijand weten: Wielewaal na 68 jaar renoveren is geen optie

De naoorlogse Rotterdamse wijk Wielewaal moet op de schop, dat vindt iedereen. Maar hoe? Terwijl de renovatie al is begonnen, daagt de bewonersvereniging de woningcorporatie voor de rechter.

Een deel van de woningen uit 1949 wordt al gesloopt.Beeld Marcel van den Bergh/de Volkskrant

De tranen schieten Henny Hoogkamer (58) in de ogen, telkens als ze door het deel van de Wielewaal wandelt waar huizenblokken worden afgebroken. Van de ooit 545 naoorlogse woningen in het Rotterdamse tuindorp zijn er al 62 gesloopt en nog maar 240 verhuurd. Ook haar eigen huisje ging in februari tegen de vlakte. Sindsdien woont ze in een wisselwoning iets verderop in de wijk.

Hoogkamer is geboren en getogen in de Wielewaal, verscholen tussen Waalhaven en Zuiderpark. Op haar schuurtje wacht postduif Sjors op brood, straks laat ze de hond van een buurtbewoner uit. Zo is de Wielewaal - groen en sociaal. 'Dit is zo'n wijk waar altijd het spreekwoordelijke touwtje uit de brievenbus hing', zegt ze. 'Dat kan nog steeds, als je je huis leeg wil hebben.' Het is een hechte gemeenschap, zeker met de ouderen onder elkaar. 'Als ik kom aanrijden, valt een deken van rust over me heen.'

De sloop leidt tot onrust, zegt Hoogkamer. 'Je hoort zo veel indianenverhalen. Ik zou het vreselijk vinden als ik hier weg moet, want mijn wortels liggen hier. De terugkeergarantie van de woningcorporatie stelt niets voor als de nieuwbouw duurder wordt.'

Vakantiepark

De 545 oorspronkelijke woningen, na de oorlog geschonken door de Zweedse bevolking, doen denken aan een vakantiepark. Niet raar, want Sporthuis Centrum - het latere Center Parcs - werd mede op de Wielewaal geïnspireerd. Zakenman en filantroop Piet Derksen (1913-1996) betaalde in deze arme wijk een kapel en hielp de inwoners aan judomatten en -pakken.

De huizen waren bedoeld om slechts 25 jaar te blijven staan. Aan de gesloopte blokken is te zien dat ze niet eens een fundering hadden - er resteert slechts een rechthoekige kuil van nog geen halve meter diep. Renoveren is na 68 jaar geen optie meer, daarover zijn vriend en vijand het wel eens. Over wat er wel moet gebeuren, dient in december een rechtszaak. Aangespannen door de Unie Van en Voor de Wielewaalers tegen woningcorporatie Woonstad Rotterdam en tegen de gemeente, eigenaar van de grond.

De Unie vindt dat Woonstad niet luistert naar de wensen en zorgen van de bewoners. 'We willen maar een ding: dat de Wielewalers de huizen krijgen die ze hebben willen', zegt Wil de Ben, voorzitter van de bewonersvereniging. Hij was 3 jaar toen zijn ouders in 1949 in de gloednieuwe wijk kwamen wonen - koningin Juliana en prins Bernhard kwamen zelfs nog in dat huis op bezoek.

Woonstad wil alle huizen in tien jaar slopen en vernieuwen. De Unie heeft een alternatief plan gemaakt dat drie jaar kost. 'Dat doen we blok voor blok', zegt De Ben. 'Op maandag lever je je sleutels in en betrek je een wisselwoning - een verhuisbedrijf regelt de opslag. Vier weken later staat je nieuwe huis klaar met een extra verdieping. In week vijf komen het parket en de gordijnen, in week zes staan de verhuizers weer voor de deur.'

De huur wordt wel hoger, maar de energierekening zal navenant dalen. '71 procent van de Wielewalers heeft een jaarinkomen van 17.500 euro bruto per huishouden, oftewel 1.000 euro netto per maand. De woonlasten zijn en blijven gemiddeld 550 euro', belooft Wil de Ben. 'De corporatie moet leren dat bewoners willen meepraten en meedenken. Geef nu de mensen eens een kans! Dit is de participatiemaatschappij waarover de koning heeft gesproken in de Troonrede.'

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Henny Hoogkamer, geboren en getogen in de wijk, in haar wisselwoning.Beeld Marcel van den Bergh/de Volkskrant

Toch stelt hij het veel te zwart-wit voor, vindt Woonstad. De corporatie en de gemeente zijn al sinds 1998 in gesprek met de bewoners over sloop en nieuwbouw; vanaf 2008 zelfs met een intensief participatietraject. 'Dat heeft er onder andere toe geleid dat de bewoners inspraak hadden op de stedenbouwkundige opzet van de Nieuwe Wielewaal, op de woningtypen en de architectuur', zegt woordvoerder Eric Smulders van Woonstad. 'Het stratenplan, de laagbouw en het groen blijven behouden. En ook bij ons blijven de woonlasten per saldo gelijk: de huur zal stijgen, maar de energielasten gaan fors omlaag.'

Uiteindelijk is in 2011 een convenant getekend door de bewonersorganisatie, de huurdersvereniging, de corporatie en de gemeente. Vervolgens werd in 2013 een ontwikkelingsvisie opgesteld en ondertekend, mede door de bewonersorganisatie. In 2015 is, na inspraak van bewoners, een stedenbouwkundig plan vastgesteld. De uitwerking daarvan is in november 2016 goedgekeurd door het college van burgemeester en wethouders.

Motie van wantrouwen

De uitvoering is bovendien al volop gaande. Er zijn 132 nieuwbouwwoningen opgeleverd aan de rand van de wijk: 109 appartementen en 23 eengezinswoningen, allemaal sociale huur, bewoond door Wielewalers. 'Daardoor kan een aantal oude huizenblokken worden gesloopt en kunnen nieuwe huizen worden gebouwd', zegt Smulders. Het alternatieve plan van de bewoners is bestudeerd, maar rammelt financieel en inhoudelijk, oordeelde Woonstad. Zo is er geen rekening gehouden met de vernieuwing van de ondergrondse leidingen en de herinrichting van de buitenruimte.

'Onzin, we hebben al bijna zeventig jaar rioolrecht betaald', zegt Wil de Ben. De voorzitter erkent dat de bewonersorganisatie eerder heeft ingestemd met de plannen. 'Maar ons toenmalige bestuur heeft het convenant nooit voorgelegd aan de leden, de bewoners. Dat convenant willen we dus door de rechter ongeldig laten verklaren, omdat er geen draagvlak is gemeten.'

In september 2015 is het vorige bewonersbestuur met een motie van wantrouwen weggestemd. 'Dat was de ommekeer', zegt De Ben. 'Ons plan is een zelfredzame wijk, gericht op de toekomst.' Hij heeft een team met een oud-notaris, advocaten die werken op basis van no cure, no pay, zelfs een communicatieadviesbureau. 'Financiering is geen enkel punt, als we vandaag een handtekening zetten, kunnen we morgen beginnen.'

Maar Woonstad houdt vast aan het plan dat in 2011 met de bewoners is vastgesteld en al in uitvoering is. In de tweede helft van 2018 moet de bouw van de Nieuwe Wielewaal beginnen. De bodemprocedure bij de rechtbank begint op 6 december. Henny Hoogkamer is niet gerust op de afloop. 'De onzekerheid over de toekomst sloopt je.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden