Vrees voor koehandel rond Strafhof

Wie worden de rechters van het Internationaal Strafhof? Over de procedure voor de benoemingen waren de deelnemende landen het niet eens....

Van onze verslaggever Rob Vreeken

Gezocht: rechters (m/v) voor het Internationaal Strafhof.

Kandidaten moeten van 'hoog moreel karakter' zijn, aldus het statuut van het hof, volstrekt integer en onpartijdig, en gekwalificeerd voor de hoogste rechterlijke functies. Zij moeten gespecialiseerd zijn in strafrecht dan wel oorlogsrecht en mensenrechten, of beide.

Indiensttreding: maart 2003.

Standplaats: Den Haag.

Kandidaten kunnen zich vanaf vandaag, de slotdag van de Assembly of State Parties in New York, aanmelden. De procedure voor de benoeming van de aanklager en de achttien rechters was het enige punt waarover de landen die aan het hof deelnemen van tevoren geen overeenstemming hadden bereikt.

De ontwikkelingslanden eisten quota's voor de vijf regio's in de wereld, zodat hun kandidaten het niet bij voorbaat zouden afleggen tegen de westerse suprematie. De westerse landen wilden garanties dat de allerbeste juristen tot rechter worden benoemd, een beginsel dat vooral door de Britten strijdig werd geacht met een quota-regeling.

Het punt is: het statuut van het hof schrijft nu eenmaal vóór dat het rechterlijk college een redelijke afspiegeling vormt van de continenten, de twee geslachten en de diverse rechtssystemen.

Akkoord, zegt de Britse woordvoerster Catherine McKenzie. 'Maar verdienste moet het eerste criterium zijn. Het strafhof is een geweldig experiment. Het is belangrijk dat het hof zich in zijn eerste periode bewijst tegenover een publiek dat deels wantrouwend of cynisch is. Daarvoor zijn de beste kandidaten nodig. Die krijg je niet met een systeem dat de keuze beperkt.'

'De Britten veronderstellen blijkbaar', zegt Vahida Nainar van de lobbygroep Women's Caucus for Gender Justice, 'dat gekwalificeerde kandidaten alleen uit Europa kunnen komen.'

'En die kómen ook voornamelijk uit Europa, als je een volstrekt vrije verkiezing houdt', zegt Sivu Maqungo, juridisch adviseur van Zuid-Afrika. 'De ervaring bewijst dat.' Het is het schrikbeeld van de 'blanke man uit West-Europa' die de internationale rechterlijke colleges domineert, waarmee activisten als Nainar, organisaties als Amnesty en Human Rights Watch en diplomaten uit het Zuiden de vergadering in New York proberen te overtuigen.

En met feiten. Zoals het feit dat in de geschiedenis van het Internationale Gerechtshof slechts één vrouw ooit tot rechter is benoemd. Het feit dat het Joegoslavië-Tribunaal op het ogenblik maar één vrouwelijke rechter telt.

'De man-vrouwverhouding gaat me persoonlijk erg aan het hart', zegt McKenzie.

'Maar dat die uit balans is komt door de ongelijkheid in de landen zelf, niet door de stemprocedure.'

De westerse landen trokken deze week in New York aan het kortste eind. Zij legden zich neer bij een afgezwakte variant van een voorstel van Mexico en Peru, dat voorziet in een quota-systeem. Van de achttien stemmen die een land mag uitbrengen moeten er drie naar kandidaten uit elk van de vijf regio's gaan.

Ook moet op minstens zes vrouwen en zes mannen worden gestemd. Wel moet per regio het aantal kandidaten zeker twee keer zo groot zijn als het quotum, en per geslacht anderhalf keer zo groot, anders worden de quota navenant verkleind.

Dus zijn de waakzame ngo's nu gerustgesteld?

Geenszins. Zij waarschuwen voor 'koehandel', voor 'gemarchandeer met stemmen in achterafkamertjes', voor 'omkoping', voor 'politieke deals'.

Dat komt het niveau van de rechters bepaald niet ten goede, zeggen ze, en met quota's heeft het niets te maken.

Het is de gangbare praktijk bij benoemingen op internationale posities. Met name de Verenigde Naties staan erom berucht: voor wat hoort wat.

Ook bij de verkiezing vorig jaar van rechters voor het Joegoslavië-Tribunaal, schrijft het ngo-platform CICC, 'waren politieke overwegingen en het geld dat aan campagnes werd besteed veel belangrijker dan de kwaliteit van de kandidaten'.

Roger Clark, afgevaardigde van Samoa: 'Walgelijk, wat landen vorig jaar deden om hun rechters in het tribunaal herkozen te krijgen.'

Voeg daarbij de volgens de ngo's 'ondoorzichtige' en al evenzeer verpolitiekte procedures waarmee per land kandidaten naar voren worden geschoven (meestal mannen, uiteraard, en vriendjes van de regering, of juist vijanden: heb je geen last van daar in Den Haag), en een tweede schrikbeeld, dat van gekonkelefoes, is compleet.

Het gastland zal daarbij overigens schone handen houden. Nederland schuift geen kandidaat-rechter naar voren. 'Handig gespeeld', zegt een diplomaat. 'Nederland gaat voor de griffier.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden