Vrees voor Erdogans vrijage met Poetin

De relatie tussen Turkije en zijn westerse bondgenoten is in snel tempo aan het verzuren. Het land dreigt het vluchtelingenakkoord met de Europese Unie op te zeggen en flirt met de Russische president Poetin. Maandag voegde het daar een nieuwe stap aan toe. Als NAVO-bondgenoten weigeren luchtverdedigingssystemen aan ons te verkopen, zullen we daarvoor andere partners moeten zoeken, waarschuwt de Turkse minister van Buitenlandse Zaken Mevlut Cavusoglu in de Duitse krant Bild.

De Russische president Poetin (L) schudt de hand met de Turkse president Erdogan. Cavusoglu (minister Buitenlandse Zaken) kijkt toe.Beeld afp

Er zit bij de Turkse bewind van president Recep Tayyip Erdogan veel wrevel over de westerse kritiek op de zuiveringsgolf die volgde op de mislukte staatsgreep van half juli. Het begrijpt niet waarom de Verenigde Staten weigeren Fethullah Gülen uit te leveren. Volgens Ankara is deze in Amerika woonachtige Turk het brein achter de couppoging.

Cavusoglu bestrijdt dat Turkije uit de NAVO zou willen stappen. Turkije is een van de grootste aanhangers van de militaire alliantie, zegt hij. Maar het zit hem dwars dat sommige lidstaten geen wapensystemen aan Turkije willen verkopen. Dat dwingt ons ertoe uit te kijken naar andere leveranciers, aldus de minister.

Nieuwe 'militaire banden'

Hij noemde geen namen, maar Rusland, een van 's werelds grootste wapenproducenten, zou een kandidaat kunnen zijn. Na de recente ontmoeting tussen Poetin en Erdogan werd er gemeld dat er spoedig een Turkse militaire delegatie naar Sint Petersburg zou reizen om te spreken over het aangaan van nieuwe 'militaire banden'.

Op het NAVO-hoofdkwartier noemt een diplomaat de situatie 'zorgwekkend'. De verongelijktheid van de Turken, de complottheorieën en het gevoel dat Europa hen na de verijdelde coup in de kou heeft laten staan, vormen een bedreiging van de eenheid van het bondgenootschap, zegt hij. Turkije is volgens hem van groot geostrategisch belang voor de NAVO. 'Het is een ongelooflijk belangrijke schakel tussen oost en west, de brug naar het Midden-Oosten.'

De NAVO gaat overigens niet over de wapenexport van de lidstaten. 'Dat is nationaal beleid', zegt de diplomaat. 'Elke lidstaat hanteert zijn eigen voorwaarden. In Duitsland is voor de verkoop van wapens aan het buitenland de goedkeuring van het parlement vereist.' Het bondgenootschap heeft formeel ook niets te zeggen over waar de lidstaten hun wapens kopen. Zij mogen winkelen waar zij willen. 'Het staat de Turken vrij materieel te kopen van de Russen. Net als de NAVO-landen die vroeger tot het Warschaupact hoorden en nog Russische vliegtuigen hebben', aldus de diplomaat.

Spionage

Dat wil niet zeggen dat niet met argusogen naar de leveranciers wordt gekeken. 'Toen Turkije een keer overwoog een luchtverdedigingssysteem te kopen van China werd daar met zorg op gereageerd. Er is altijd dat de angst dat er software in wordt gestopt waarmee kan worden gespioneerd', zegt de diplomaat. Die vrees zal er zeker zijn als de Turken zaken zouden gaan doen met Moskou. De Russische annexatie van de Krim in 2014 heeft de stoot gegeven tot een bondgenootschappelijke herbewapening.

De vraag is hoe heet de door Cavusoglu opgediende soep wordt gegeten. Turkije is belangrijk voor de NAVO maar de NAVO is ook belangrijk voor Turkije. De afgelopen jaren heeft het land volop te maken gekregen met de 'spill over' van de oorlogen in Syrië en Irak. Het werd getroffen door aanslagen, ving miljoenen vluchtelingen op, zag een Turks vliegtuig neergehaald worden door troepen van de Syrische president Assad en schoot zelf een Russisch toestel neer dat in het Turkse luchtruim terecht was gekomen. Vanwege deze spanningen zijn op Turks verzoek alle 28 NAVO-landen meermalen bijeengekomen. In deze zogeheten Artikel-IV-vergaderingen werden hun veiligheidszorgen besproken. Eind vorig jaar resulteerde dat in het sturen van Patriot-luchtverdedigingsraketten, Awacs-radarvliegtuigen en extra marineschepen.

Gemeenschappelijke grens

Het mes snijdt hier aan twee kanten. Turkije heeft een 1.100 kilometer lange grens met Irak en Syrië. Dat is een Turkse grens maar ook een grens van de NAVO. Dit gemeenschappelijke belang zal op den duur waarschijnlijk sterker zijn dan de emoties van dit moment. Op het NAVO-hoofdkwartier wordt gehoopt dat Erdogans vrijage met Poetin vooral ingegeven is door de wens de Russische sancties opgeheven te krijgen, dus vooral economisch en pragmatisch is en niet strategisch.

Toch is Bram Boxhoorn, directeur van debatforum Atlantische Commissie, er niet helemaal gerust op. 'Een hele toplaag - zowel civiel als militair - is weggehaald in Turkije. De Turkse militairen waren te vertrouwen. Ze waren areligieus. Veel van hen zijn vervangen. Wat betekent dat voor de NAVO, in termen van militaire slagkracht en loyaliteit? Het moet geen land worden dat steeds dreigt bases te sluiten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden