Vreemden zijn net beesten

De week in wetenschap

Ongeremd, wild, ruw. Waarom dichten we vreemden dierlijke eigenschappen toe?

De Telegraaf bracht het als nieuws. In een Zeeuws vakantiepark hadden vluchtelingen koikarpers uit een vijver gejat: voor op de barbecue. Pure onzin, vertelde Peter Burger, onderzoeker van broodjeaapverhalen, deze week in een kostelijk interview. Van zulke dingen verdenken we buitenlanders voortdurend: de Roma zouden van onze egeltjes snoepen, Vietnamese nieuwkomers honden opvreten en een paar jaar geleden heette het dat Poolse migranten de das als 'Oost-Europese lekkernij' zagen. De buitenlander die raar eet, het is 'een soort model, een standaardverhaal in ons collectieve geheugen', aldus Burger.

Of mensen van nature xenofoob zijn, luidt de vraag die maandag aan de orde is in het Volkskrant KennisCafé, maar ik vrees dat het veel erger is: we hebben ook de neiging om vreemden dierlijke eigenschappen toe te dichten - ze te 'dehumaniseren', in jargon. Denk daarbij niet meteen aan Hitler die de joden vergeleek met parasieten; het ontmenselijken van de ander is subtiel, en gaat vanzelf. Een diep menselijke, universele reflex.

'Sterke verhalen over migranten en voedsel zijn verdacht'

Lees hier het interview met onderzoeker Peter Burger terug (+)

Menselijke gezichten

En de ander zien als minder menselijk, dat doen we letterlijk. In een spraakmakende studie lieten New Yorkse psychologen plaatjes van poppengezichten overvloeien naar echte portretfoto's. Op welk punt vonden proefpersonen de gezichten er menselijk uitzien? Daaruit bleek dat men leden van de eigen sociale groep veel eerder herkende als mens dan buitenstaanders. En dan gaat het niet alleen om andere rassen of minderheden: zelfs studenten van een andere universiteit bleek men minder snel te herkennen als mens.

Waarschijnlijk is het ontmenselijken van vreemden een oeroud mechanisme waarmee we de empathiecircuits in ons brein alvast wat zachter zetten: kun je ze tenminste gerust pijn doen zonder medelijden te krijgen, mocht het heibel worden. Ook voor die ingebakken meedogenloosheid is volop bewijs uit laboratoriumstudies. Zo hebben we minder medelijden met niet-groepsleden, zouden we ze minder snel helpen en zijn we minder vergevingsgezind over hun fouten.

Anderssoortigen

Ziedaar de mens, de aap die alles buiten zijn eigen kringetje veracht. Voeg wat anderssoortige mensen toe aan je maatschappij, en het is of je een vinylplaat opzet: de naald zal niet genuanceerd blijven ronddansen, maar valt meteen in de groef.

Eeuwenoude, vertrouwde refreinen, die je dan hoort: ze staan dicht bij de natuur, schreeuwen, zijn seksueel ongeremd, handelen niet rationeel, zijn net roofdieren (of juist kuddedieren), hebben geen zelfbeheersing. En o ja, als ze honger krijgen, eten ze je karpers op.

Ontmenselijken van de ander is griezelig universeel. Waren we daarin maar wat minder dierlijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.