Vreemdeling moet het zonder eenheid doen

Voordat hij begint, wil advocaat Hoogvliet namens de staatssecretaris van Justitie graag iets opmerken. 'Het is niet geheel uit te sluiten dit een historische dag betreft....

Afscheid van een instituut. Dit is de laatste zitting van de rechts eenheidskamer van de Haagse rechtbank. President Adriana van Dooijeweert, tot wie de woorden zijn gericht, moet even lachen en trekt haar gezicht weer in een magistratelijke plooi. Aan het werk.

Bijna zeven jaar bestaat de rechtseenheidskamer, kortweg REK, en is in die tijd de hoogste rechter in vreemdelingenzaken geweest. De kamer is een unicum in de Nederlandse rechtspraak. Om te voorkomen dat de afzonderlijke vreemdelingenkamers van de rechtbanken (nu tien, straks vijftien) een eigen koers gaan varen, leggen ze kwesties aan elkaar voor waarover verschillend wordt geoordeeld. Zo willen ze eenheid in het recht krijgen - vandaar de naam. Zo voorziet ze in de lacune die ontstond omdat er geen hoger beroep meer mogelijk was voor vreemdelingen. Een machtig instituut.

Voor heel even nog, want donderdag was ze voor het laatst bijeen. Per 1 april treedt de nieuwe Vreemdelingenwet in werking en dan kunnen vreemdelingen voor hoger beroep terecht bij de Raad van State. Einde REK. Wel jammer ja, zegt Van Dooijeweert na afloop van de zitting, 'omdat de REK heeft laten zien waartoe rechterlijke samenwerking leiden kan. Daarbij komt dat de Raad van State over alle voor hoger beroep vatbare zaken een uitspraak moet doen, terwijl de REK principiële problemen kan selecteren.'

Laatste dag: zes rechters in de zaal, zes advocaten en een buslading Somaliërs met sympathisanten. Op het menu: drie zaken die draaien om de machtiging tot voorlopig verblijf (mvv), een papier dat vreemdelingen moeten ophalen in het land van herkomst voordat ze hier een verblijfsvergunning kunnen aanvragen. Maar de Joegoslavische en twee Somalische vrouwen die het betreft, kúnnen geen mvv ophalen omdat in hun land geen Nederlandse ambassade meer is.

Dan reizen ze maar terug naar een buurland om het daar op te halen, zegt Hoogvliet namens Justitie. Dat staat niet in de wet, zegt de tegenpartij. En terugreizen is sowieso onmogelijk, want Somalië verstrekt als niet-erkend land geen paspoorten. 'Hoe verklaart u dan dat zo'n grote stroom Somaliërs over de wereld reist?', poneert Hoogvliet. 'Die reizen op valse paspoorten', zegt advocaat Vincent Kuit die ter verduidelijking een Somalisch paspoort heeft gekocht met zijn eigen pasfoto erin. Hij, en met hem een groot aantal organisaties, wil dat alle Somaliërs als aparte groep worden verexcuseerd en zonder mvv aanspraak kunnen maken op een verblijfstitel hier. Zo ontspint zich een staaltje hoogwaardige juristerij, waarbij de advocaten jong leren met punten en komma's van de vreemdelingenwetgeving en Van Dooijeweert cs de opponenten scherp bevragen.

Als positief wordt beslist, zegt Hoogvliet, 'kan deze uitspraak een vrijbrief zijn voor vreemdelingen die nog niet naar Nederland gekomen zijn, maar dat wel willen'.

Hij weet: de ruim 200 uitspraken van de REK hebben de afgelopen jaren grote gevolgen gehad. Zo mochten Afghanen die via Pakistan naar Nederland waren gekomen, op last van de Haagse kamer alsnog blijven. Idem een groep Irakezen, die volgens de REK te snel de deur was gewezen door Justitie. Ook in andere gevallen zette de rechtseenheidskamer de bijl aan de wortel van het vreemdelingenbeleid. Daarmee ontstond naast respect ook een imago van dwarsliggerij. Weekblad Elsevier schreef vorig jaar de toestroom van Irakezen rechtstreeks toe aan het 'vernietigende' oordeel van de REK. Uit het artikel stijgt een beeld op van rechters die democratisch genomen besluiten stelselmatig afbranden.

Ach, zegt Van Dooijeweert, 'het is wel gebeurd dat de media aan de haal hingen met onze uitspraken. Wij zijn ons het risico op de stoel van het bestuur te gaan zitten altijd bewust geweest en hebben ons naar mijn gevoel gehouden aan de grens dat het beleid marginaal moet worden getoetst. De staatssecretaris heeft nu eenmaal beleidsvrijheid.'

Laatste uitspraak over zes weken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden