VREEMDE VRIENDEN Premier Prodi ontdekt de wereld

BINNENSHUIS legt een zwendelende televisie-ondernemer in zijn eentje het politieke leven lam. Maar buitenshuis is Italië druk bezig. Deze maand hebben Italiaanse ministers drie opmerkelijke reizen gemaakt....

Sinds de val van het fascisme heeft Italië niet uitgeblonken door een onafhankelijke buitenlandse politiek. Die werd overgelaten aan de grote broer in Washington. Logisch, want het was Koude Oorlog, en aan buitenlandse politiek viel niets te verdienen. Behalve dan aan de ontwikkelingshulp, die vooral de bankrekeningen van Italiaanse politici en ondernemers heeft ontwikkeld.

Alleen in de Arabische wereld ontplooide Italië eigen initiatieven, want het kon niet zonder de olie uit het Midden-Oosten. Eigenlijk kwam dat de Amerikanen wel goed uit. Die stonden toen nog blindelings achter Israël, maar via Andreotti konden ze toch communiceren met de Arabische landen. Maar ook dat restje eigen buitenlandse politiek hield op te bestaan toen Italië verzoop in de drek van zijn eigen corruptie.

Pas onder premier Prodi begon Rome terug te komen op het internationale toneel. Zijn voorganger Dini werd minister van Buitenlandse Zaken. Samen begonnen ze een offensief om Italië weer te laten meetellen in de wereld, in Europa en vooral in het Middellandse-Zeegebied en het Midden-Oosten. Het gebied dus waar internationale paria's liggen als Iran, Libië en Algerije.

In Iran is een proces van politieke opening aan de gang, waarvan Italië zo snel mogelijk hoopt te profiteren - voordat anderen dat doen. Daarom heeft Prodi niet gewacht op een substantiële verbetering van de relaties tussen Iran en de Verenigde Staten. In Teheran heeft hij de ayatollah's verteld dat ze op de goede weg zijn, maar dat er nog veel moet gebeuren. En toen was het tijd om zaken te doen. Die zaken gaan over van alles, maar vooral over olie.

Om olie draait het ook in Italië's vroegere kolonie Libië, dat door een Italiaanse politicus ooit eens is afgedaan als 'één grote zandbak'. In Tripoli deed minister Dini zand over het koloniale verleden. Kolonel Kadhafi heeft zich volgens hem al geruime tijd niet meer aan terrorisme bezondigd. Dini had signalen opgevangen dat Libië graag wil worden verlost uit zijn isolement. Dini staat daar achter. Maar dan moet Kadhafi zich voortaan wel aan de regels houden.

Vooruitlopend op de terugkeer van de verloren zoon Kadhafi in de schoot van de internationale gemeenschap, heeft Dini de commerciële relaties met Libië versterkt. Ex-premier Andreotti, die ondanks zijn hoge leeftijd en zijn eindeloze corruptieprocessen nog altijd zijn mond niet houdt, zei dat men die stap al veel eerder had moeten zetten.

Deze week kwam Algerije aan de beurt. Pogingen van Europa - Italië inbegrepen - om dit mensenslachthuis te sluiten, stuitten af op de boze reacties van de Algerijnse generaals. Ook Dini's plan van begin dit jaar, om Iran een bemiddelende rol te laten spelen in de Algerijnse burgeroorlog, smoorden ze in de kiem met het zelfde argument: dat betekent inmenging in onze binnenlandse aangelegenheden.

Algerije is Italië's grootste leverancier van gas. Al twee of drie keer is de pijpleiding door terroristen gesaboteerd. In Italië is daar nauwelijks ruchtbaarheid aan gegeven. Maar het heeft de regering ervan overtuigd dat Italië geen enkel belang heeft bij een confrontatie met het Algerijnse regime. In Algiers heeft Dini die ommezwaai publiek gemaakt.

Na de 'misverstanden' en 'irritaties' van de laatste jaren heeft Dini ineens in president Zeroual een voorvechter van de democratie en een bestrijder van het terrorisme ontdekt. Tussen de bloedbaden door bespeurt de Italiaanse minister in Algerije een vooruitgang van de mensenrechtensituatie. En hij heeft de weg geplaveid voor nieuwe economische samenwerking.

Op het altaar van die nieuwe vriendschap offerde Dini de Gemeenschap van de heilige Aegidius. Deze in Rome gevestigde katholieke beweging heeft vrede gesticht in Mozambique. Ze bracht bovendien vrijwel alle Algerijnse partijen bij elkaar, die in 1995 het 'Platform van Rome' ondertekenden over een vreedzame oplossing.

President Zeroual vond dit initiatief een ontoelaatbare inmenging en verweet Italië dat het de Algerijnse politici gastvrijheid had verleend. Dini heeft Zeroual alsnog gelijk gegeven. Hij zei hem dat de tijd van de 'parallelle diplomatie' van Aegidus voorbij was. Zeroual was daarover zo blij, dat hij de eis over de repatriëring van de resten van de kerkvader Augustinus liet vallen. Augustinus was bisschop van Hippo in het huidige Algerije, maar hij ligt begraven in Italië.

Voor zijn buitenlandse politiek vraagt Italië tegenwoordig geen toestemming meer aan de Verenigde Staten. Dit tot plezier van de orthodoxe communisten, die Prodi er voortdurend aan herinneren dat hij zonder hun gedoogsteun binnen de kortste keren ex-premier zou zijn.

Als Italië met zijn herwonnen elan kan bijdragen aan een democratisering van Iran, Libië en Algerije, zou dat mooi zijn. Het zou nog mooier zijn als de commerciële haast het Italiaanse initiatief niet bij voorbaat verdacht had gemaakt.

Jan van der Putten

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden