Vreemd, nog geen koolmeesei

Van dag tot dag legt de Volkskrant het ontluiken van de lente vast. 'Er vliegt zomaar een boomblauwtje voorbij. En ja, ik besef dat het gek is dat ik daar op mijn balkon vrolijk van word.'

Donderdag 22 maart


Spechtentijd. De territoriumdrift is nu op zijn hevigst en er is nog nauwelijks blad aan de bomen. Ideaal om spechten te horen en te zien. Met Harvey van Diek van SOVON Vogelonderzoek loop ik in een modelbos, op de Duivelsberg, een klein, oud, gemengd bos bij Berg en Dal, tegen de Nijmeegse stuwwal aan. Hier komen alle vijf spechtensoorten voor: de grote bonte specht, die iedereen kent, de middelste bonte specht, de kleine bonte specht, de zwarte specht en de groene specht.


Het officiële doel is om ze alle vijf te zien, maar dat doel vervaagt al snel. Dat komt door het licht en het geluid. Het lage zonlicht schijnt door de hoge stammen van de eiken, beuken en kastanjes, en we belanden direct in een kakofonie van vogelgeluid. De grote bonte specht roffelt er op los, maar ook het vogelconcert van de mezen, de vinken, de gaaien, de boomklevers, de merels en de lijsters is nog in volle gang. Het is alsof we in een enorme klankkast staan.


Het gaat goed met de bosvogels in Nederland en de verklaring daarvoor is simpel: de bossen worden steeds ouder. En dood hout, dat vaker blijft liggen tegenwoordig, doet leven. Vooral de opmars van de middelste bonte specht is indrukwekkend, die is vanuit het oosten zowat het hele land aan het koloniseren.


Wij horen hem wel, net als de kleine bonte specht, maar vangen er slechts een glimp van op. De grote, bonte specht zien we des te meer. En de zwarte en groene specht laten het afweten. Maar het pad kronkelt, het beekje kabbelt, we zien een goudhaantje boven in een dennenboom en boven de boomtoppen cirkelt een buizerd, op zoek naar muizen. Het plaatje is mooi genoeg.


Al steekt het wel dat Harvey van Diek later meldt dat hij na onze wandeling de zwarte en groene specht alsnog heeft gezien.


Vrijdag 23 maart


Overal worden nu dotterbloemen, bosanemonen en maartse viooltjes waargenomen. Ook de sleedoorn staat in bloei. Gemiddeld bloeit alles twee weken eerder dan normaal, meldt Natuurkalender.nl. Zelf meende ik vorige week paardenbloemen en hondsdraf te zien. In werkelijkheid zag ik klein hoefblad en klimopereprijs, zo ontdekte ik achteraf. Oef.


In de categorie slecht nieuws: het enorme nest van de zeearenden in de Oostvaardersplassen is ingestort.


Zaterdag 24 maart


Mijn vriendin heeft de blauweregen die tegen ons balkon opgroeit, gesnoeid. Het moest gebeuren, het scheelt loopruimte en de slingerplant heeft de neiging ons huis binnen te groeien, maar het is opeens een kale bedoening. Wel staat de plant al in de knop.


Zondag 25 maart


Tuincentrum Osdorp is om twaalf uur open, maar als wij om vijf over twaalf het parkeerterrein oprijden staat het al voor een kwart vol. Binnen volgen we de andere winkelwagentjes, die zich vullen met potgrond, bloemen en planten. We bewonderen het assortiment aan kabouters, aan uilen, haviken, ooievaars, flamingo's van kunststof, vlinders van metaal, fladderende vlinders op zonne-energie, echte en plastic vissen, kant-en-klare rotsformaties met watervalletjes, barbecues die groter zijn dan onze keuken en vijvertjes die stomen. We zien een demonstratievideo waarin een zonminnend stel op het terras van hun huis opzichtig niets doet, terwijl een apparaat zich intussen over het gazon beweegt. Dat is de robotmaaier. Emissievrij en met botssensor. Het lijkt me de noviteit van het seizoen.


Als we een uur later weer buiten staan, is de parkeerplaats propvol.


Maandag 26 maart


Op zoek naar adders en zandhagedissen. Niet bepaald een uitje voor het hele gezin. Met Raymond Cremers van RAVON struin ik door de heide bij Kootwijk, hij voorop, ik er voorzichtig achteraan. De adders zijn al een week uit hun winterverblijven, warmen zich nu in de zon, vervellen, paren en verspreiden zich dan over de heide. En ja, een adder kan gevaarlijk zijn, al moet je het dan wel heel bont maken. We zien zes adders, bijna onzichtbaar onder de struiken. En een paar zandhagedissen.


De meeste mensen weten niet eens dat er slangen (de gladde slang, de adder, de ringslang) zijn in Nederland, zegt Cremers. Bij vogels hoef je nooit uit te leggen wat daar nu het nut van is, meent hij ook, bij reptielen en amfibieën wel. Cremer wijst er dan altijd op dat ze dienen als voedsel voor andere dieren, roofvogels bijvoorbeeld, en dat stoffen in reptielen en amfibieën worden gebruikt in medicijnen. Persoonlijk vindt Cremers zo'n adder ook gewoon mooi. En hij bewondert het efficiënte leef- en eetgedrag van deze koudbloedigen, die maar een beperkt aantal muizen per jaar nodig hebben.


Hoe dan ook: het is, voor de liefhebbers, nu de tijd om adders, ringslangen, levendbarende hagedissen, hazelwormen en gladde slangen te zien. De paddentrek is daarentegen abrupt gestopt, vanwege de droogte. Dat betekent dat veel padden dit jaar misschien niet aan paren toekomen.


Dinsdag 27 maart


Vanaf het balkon. Een knetterende ruzie tussen een groep merels. Daar zijn de verhoudingen nog niet uitgekristalliseerd.


De magnolia's staan in bloei, de forsythia's (geel) waren dat al. In de tuin van mijn onderbuurman is een prunus bijna volledig overwoekerd door de bladeren van een klimop. Ideaal voor nesten. Een winterkoninkje vliegt af en aan met takjes, twee meter daarboven zit een merel op het nest, zo lijkt het. Ik meen dat er ook een paartje staartmeesjes aan het nestelen is.


Het leukste van de dag: er vliegt zomaar een boomblauwtje voorbij. Ook een vroeg vlindertje, dat nog maar weinig is gezien. En ja, ik besef dat het gek is dat ik daar op mijn balkon vrolijk van word.


Woensdag 28 maart


De stand van zaken. De lente is weliswaar vroeg, maar ook weer niet zo vroeg. Het vlinderseizoen is losgebarsten, meldt de Vlinderstichting. De eerste vlinders die als pop hebben overwinterd, zijn waargenomen: bont zandoogje, boomblauwtje, klein koolwitje. Ook het oranjetipje is al gezien. Ook de eerste vuurjuffers, een libelle, zijn gezien. Dat is rijkelijk vroeg. Maar de grote vogeltrek laat nog wel even op zich wachten. De eerste lichting tapuiten is terug, en de fitis, en de zomertaling. Maar de aantallen boerenzwaluwen en oeverzwaluwen zijn zelfs lager dan vorig jaar rond deze tijd.


Ik bel met Louis Vernooij van het NIOO, het Nederlands Instituut voor Ecologie. Hij staat in een bos bij Oosterhout, waar hij onderzoek doet naar het broedgedrag van koolmeesjes. Tot zijn verbazing heeft hij nog geen enkel ei gevonden in de nestkastjes. De afgelopen weken leek het erop dat het veel te snel zou gaan. Overal waren nesten in aanbouw. Maar de koolmeesjes hebben pas op de plaats gemaakt. Want de eiken botten nog niet uit. Pas als dat gebeurt, is voor de vrouwtjes de tijd rijp om te paren. Want dan pas komen de rupsen tevoorschijn, het voedsel voor de jonge meesjes. Zo zie je maar, zegt Vernooij: wij mensen zijn direct in alle staten, maar de natuur laat zich niet zo snel gek maken.


Van Caspar Janssen verschijnt deze week het boek Ontpopt; stedeling ontdekt natuur. Uitgeverij Atlas-Contact. ISBN 978 90 450 2096 9. Prijs: 16,95 euro.


Hoe klinkt de lente? Deze week: DJ Von Rosenthal de la Vegaz

De lente kan ook uit luidsprekers komen. Top-dj's kiezen de fijnste voorjaarssoundtracks.


1. Maurice Ravel - Lever du jour uit Daphnis et Chloé


'Daphnis et Chloé is een klassiek sprookje rond het liefdesverhaal van twee arme herderskinderen. Het stuk wat ik daaruit heb gekozen heet Lever du jour wat 'het ochtendgloren' betekent. Het lentegevoel hoor ik in de manier waarop de muziek is gecomponeerd; zo vrolijk, dartelend. Je ziet het helemaal voor je. Maar het heeft ook wat droevigs.'


2. Cecilia Bartoli - Gelido in ogni vena uit de opera Il Farnace van Vivaldi


'Lente staat vaak voor een nieuw begin, maar kan ook betekenen dat er iets is afgelopen. Dit nummer gaat echt door merg en been en is gezongen door Cecilia Bartoli, mijn lievelingsmezzosopraan. Gelido in ogni vena betekent 'ijskoud in mijn aderen' en het gaat niet over een verloren liefde maar over een vader die treurt over zijn overleden zoon.'


3.Michel Legrand - Un été '42


'Dit is zo'n ongelooflijk mooi en romantisch stuk uit de Franse film Un été '42, die zich afspeelt in de oorlog en gaat over een onbeantwoorde liefde van een jongen voor een vrouw. Dit nummer gaat over de onmogelijkheid van de liefde. Wat is er mooier dan iemand die ongelooflijk verliefd is en dat niet durft te laten blijken.'


4. Arvo Pärt - Festina Lente


'Festina Lente betekent haast je langzaam. Wat heeft het met de lente te maken? Het voorzichtig beginnen: haast u langzaam, het is heerlijk mooi weer en het is lang licht dus het is weer tijd om te genieten. Pärt vind ik een fantastische componist die zestig jaar geleden al stukken muziek van andere componisten aan elkaar knipte en plakte. Die creativiteit van Pärt past ook bij dit seizoen; er ontstaan weer nieuwe ideeën.'


5. John Cage - 4'33"


'Het nummer van de stilte van John Cage. Absolute stilte bestaat niet zonder het component geluid en dat heb je in de liefde en in de lente ook. Niet alleen wat je hoort is belangrijk maar ook wat is weggelaten. En elkaar even niet zien en naar elkaar verlangen is ook lente.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden