Vreemd Gebak

ontwerpster Hella Jongerius VROEG VEERTIG KUNSTENAARS aan de slag Te gaan met de nationale schoorsteenmantelkitsch Delfts blauw. HET RESULTAAT IS te zien in Den Haag....

tekst nell westerlaken ; fotografie ellen mandemaker

Het stond vroeger bij grootmoeder op de schoorsteenmantel. Tegenwoordig lopen vooral Japanse toeristen ermee weg. Het Delfts-blauwgevoel van de meeste Neder lan ders gaat meer in de richting van traditie en tuttigheid dan van moderne kunst.

Toen het Haags Gemeentemuseum aan Hella Jongerius vroeg een tentoonstelling in te richten met Delfts blauw aardewerk, vroeg de ontwerpster daarom eerst of ze wel wisten wat ze in huis haalden. 'Een olifant', typeert ze zichzelf, in de museale collectie traditioneel 'Delfts'.

Jongerius - en haar medewerkers van het Jongeriuslab - beperkten zich namelijk niet tot de inrichting. Met instemming van het museum vroeg ze veertig moderne kunstenaars iets te maken of beschikbaar te stellen waarin hun eigen Delfts-blauwgevoel doorklonk. Moderne stukken die verwijzen naar het ambachtelijke werk van vroeger. Het verzoek werd enthousiast ontvangen door de hedendaagse 'luiden van bekwaamheid', zoals de ambachtslieden indertijd werden betiteld. 'Iedereen vond het een eer. Je staat opeens dicht bij je wortels', zegt Hella Jon ge ri us.

Oude motieven zijn in gestileerde vorm terug te vinden op nieuwe objecten. Een blauw-wit boertje uit de souvenirwinkel kreeg van Nick Renshaw een wit porseleinen maanmannetje als broer. Nieuwe vormen werden gevonden voor het 'vremd gebak' van weleer. Roderick Vos bracht een strak vormgegeven tulpenvaas in, Jongerius zelf liet zich inspireren door een oude fopkan: ze maakte een wit porseleinen kan waaraan het koperen oor is bevestigd met plastic tie-rips.

Ook bedrukte ze haar eerder ontworpen b-servies met een geïsoleerde 'Delfts blauwe' bloem. De jaren dat elke vorm van opsmuk taboe was, dat alle kunst dienstig moest zijn aan een concept, zijn voorbij. 'Gelukkig, versieren mag weer. Ik heb er ook weer zin in', zegt Jongerius. 'Traditie is een van de vele mogelijkheden waaruit kan worden geput.'

Nederlandse ambachtslieden die door het voc meegebracht porselein in handen kregen, borduurden in feite ook voort op een traditie, zij het eentje uit een ander werelddeel. Was het eerste 'Delfts blauw' nog een poging de exotische chinoiserie te evenaren, het Nederlandse aardewerk ging na verloop van tijd een eigen taal spreken. Talrijk zijn de verwijzingen naar het Oosten, maar gaandeweg duiken meer Hollandse elementen op. Het is te zien aan de 111 oude topstukken van de tentoonstelling, ongeveer tweederde van de geëxposeerde voorwerpen. Lotusbloemen en paradijsvogels op tulpenvazen, zeilboten en spitse kerktorens op wandborden.

Het Oosten en het verleden klinken door in het werk van de moderne kunstenaars en vormgevers. Maar niet in blinde stijlcitaten of kopieën. Ze hebben het Delfts blauw losgemaakt van de molentjeskitsch en de muffe geur van schoorsteenmantels.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden