Vredesproces Colombia krijgt nieuwe impuls

De rebellen van de ELN willen net als de Farc, Colombia's grootste en oudste guerrillabeweging, een gedemilitariseerde zone. Met de vrijlating van agenten en militairen hoopt de ELN de regering sneller tot zaken te bewegen....

Van onze correspondente Ineke Holtwijk

Colombia's tweede guerrilla-organisatie in omvang heeft afgelopen weekeinde 42 politieagenten en militairen vrijgelaten. Sommigen hadden jaren vastgezeten. Over de overdracht van de ontvoerden hadden een gezant van de Colombiaanse regering en de marxistische rebellen eerder deze maand op Cuba onderhandeld. De geste is mogelijk het begin van serieuze vredesonderhandelingen tussen de regering van president Pastrana en de ELN (het Nationaal Bevrijdingsleger), aldus woordvoerders van beide kanten.

Dat de onderhandelingen op Cuba plaatshadden ligt voor de hand. Cuba is belangrijk voor de Colombiaanse rebellen en met name de ELN, maar ook Castro vindt dat het nu afgelopen moet zijn met de langst durende guerrilla-oorlog op het Zuid-Amerikaanse continent.

Cuba is dichtbij: de gezant vloog de afgelopen maand minstens eenmaal op en neer om ruggespraak met de president te houden. En in Cuba, ver weg van het oog van de wereldpers, lijkt discretie meer gewaarborgd.

De ELN heeft ook geen gedemilitariseerde zone in Colombia, waar delegaties ontvangen kunnen worden. De Farc, Colombia's grootste en oudste guerrillabeweging, heeft dat wel. Een tweede gedemilitariseerde zone is een van de zaken waarover al maanden wordt gesproken.

De ELN heeft een gebied op het oog, in het noorden van Colombia. Met de vrijlating hoopt de beweging de regering sneller tot zaken te bewegen. Ook president Pastrana heeft haast. Hij heeft resultaten nodig. De Colombianen geloven niet meer in zijn vredesproces. Vrede was en is zijn enige beleidspunt.

De conservatief Pastrana werd destijds gekozen omdat hij de beste papieren leek te hebben om tot vrede met de linkse guerrillero's te komen. De prijs was hoog. Teneinde de onderhandelingen op gang te helpen, gaf Pastrana kort na zijn verkiezing een gebied in Zuid-Colombia zo groot als Zwitserland over aan de Farc.

Leger en andere autoriteiten werden - onder protest van betrokkenen - teruggetrokken. Guerrillero's, vaak pubers in camouflagedracht, maken nu de dienst uit in dit zogenoemde 'Farcolandia'.

Vredesonderhandelingen worden pas serieus als beide partijen ervan overtuigd zijn dat zij de oorlog niet kunnen winnen. Dat is niet het geval bij de Farc, noch bij het Colombiaanse leger.

De guerrillacommandanten lanceren aanvallen vanuit de zone en gebruiken het gebied om meer strijders te recruteren en op te leiden. Er is een streefgetal (35 duizend strijders) en in hun visie zullen zij de strijd in hun voordeel beslissen als zij zoveel man onder de wapenen hebben.

Het leger redeneert min of meer hetzelfde. Ook daar circuleert een getal (64 duizend beroepsmilitairen) dat nodig is om de oorlog te winnen. Men is druk doende om dienstplichtigen te vervangen door beroepssoldaten. Deze reorganisatie en de militaire steun van de Amerikanen in het kader van Plan Colombia hebben de generaals in een overwinningsroes gebracht.

Pastrana, onervaren en van nature een zondagskind, ging er vanuit dat vrede gemaakt kon worden aan de onderhandelingstafel, mits hij maar het vertrouwen van de tegenpartij won. Dus gaf hij de Farc zonder slag of stoot het enorme gebied dat zij vroegen. Zelfs de agenda liet hij over aan de Farc, uit angst de guerrillero's tegen zich in het harnas te jagen.

Twee jaar later is het resultaat een onwerkbare, vage agenda. Toen er klachten over mensenrechtenschending uit de Farc-zone kwamen, bleek de naleving van afspraken niet geregeld. En de Farc heeft nu voor de tweede keer de dialoog met de regering bevroren.

De ELN is kleiner, minder goed georganiseerd en volgens sommigen ook minder pragmatisch dan de Farc. Desalniettemin lijkt het alsof Pastrana heeft bijgeleerd. De huidige onderhandelingen met de ELN zijn discreet. De president praat deze week persoonlijk met ongeruste bewoners uit de te demilitariseren zone; onderhandelingen met sociale organisaties zijn al langer onderweg.

De ELN krijgt vermoedelijk een kleiner gebied dan zij gevraagd heeft. De zone zal aan meer bepalingen onderhevig zijn en er komt een internationale commissie van toezicht.

En het zijn de guerrillero's die afgelopen zaterdag de eerste geste deden. Commentaar van een van de guerrillacommandanten vanuit Havana: 'Wij willen vertrouwen kweken om voortgang te boeken in de vredesonderhandelingen.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden