analyse Nobelprijs voor de Vrede

Vredesprijs voor Ethiopische premier verliest glans doordat hij weigert met pers te praten

Na de euforie om zijn democratische hervormingen lijken de nieuwe vrijheden zich tegen de  Ethiopische premier Abiy Ahmed te keren. De afgelopen maanden zijn honderden doden gevallen bij het neerslaan van opstanden. Heeft hij de Nobelprijs voor de Vrede te vroeg gekregen?

De Ethiopische premier Abiy Ahmed na het ontvangen van de Nobelprijs voor de Vrede. Beeld AP

De toekenning van de Nobelprijs voor de Vrede dinsdag in Oslo aan de Ethiopische premier Abiy Ahmed lijkt iets van zijn glans te hebben verloren door zijn weigering om de pers te woord te staan. Vanwege de oplopende etnische spanningen in zijn thuisland moet de Nobelprijswinnaar zo snel mogelijk terug naar huis, waardoor de vraagt zich bij critici opdringt of Abiy de prestigieuze vredesprijs niet te vroeg heeft gekregen.

De directeur van het Noorse Nobelinstituut heeft het vorige week ‘zeer problematisch’ genoemd dat Abiy geen tijd wil inruimen om vragen van de media te beantwoorden. Directeur Olav Njølstad was vorige week naar de Ethiopische hoofdstad Addis Abeba afgereisd om Abiy te overtuigen van het belang van de persconferentie die traditioneel de dag ervoor wordt gehouden, op maandag dus.

‘Vrijheid van meningsuiting en een vrije onafhankelijke pers zijn onmisbare componenten voor vrede’, zo heeft Njølstad na afloop van zijn vergeefse bezoek aan Abiy gezegd. ‘Sterker nog, sommige van zijn voorgangers hebben deze onderscheiding ontvangen juist vanwege hun strijd voor deze rechten en vrijheden.’

Nederig

Volgens de woordvoerder van de Ethiopische premier wordt het gedrag van Abiy verkeerd uitgelegd. ‘De premier is nederig en dankbaar voor de onderscheiding en heeft eerder al gezegd dat het voor 10 procent een erkenning is en voor 90 procent een verantwoordelijkheid om nog harder te werken aan vrede’, aldus woordvoerder Billene Seyoum.

Volgens Seyoum is Abiy de meest toegankelijke premier die Ethiopië ooit heeft gehad en is het voor een staatshoofd onmogelijk om lange tijd weg te blijven om alle feestelijkheden bij te wonen. ‘Helemaal nu nationale problemen zo urgent zijn dat ze direct zijn aandacht nodig hebben.’ 

Abiy pakt dus volgens haar gewoon zijn verantwoordelijkheid op om zijn vredesmissie te voltooien. De premier houdt wel een speech tijdens de ceremonie en houdt zich aan de andere verplichtingen zoals een ontmoeting met de Noorse premier Erna Solberg en koning Harald V.

Veelbelovend

Abiy kreeg de Nobelprijs afgelopen oktober toegekend toen hij pas ruim een jaar aan de macht was, maar wel al veelbelovende democratische hervormingen in Ethiopië had ingezet. Zijn belangrijkste wapenfeit was dat hij in die korte tijd de strijdbijl leek te hebben begraven met buurland Eritrea waarmee Ethiopië al twintig jaar op voet van oorlog leefde. Die vredesonderhandelingen lijken niet veel verder te zijn opgeschoten.

De opmerkelijke toekenning van de Nobelprijs aan Abiy – alom was verwacht dat de prijs naar de jonge Zweedse klimaatactiviste Greta Thunberg zou gaan – leek daarom vooral bedoeld als aanmoediging om vooral op deze voet door te gaan. Tien jaar eerder ontving de Amerikaanse president Barack Obama, die toen ook pas net was aangetreden, om dezelfde reden de Nobelprijs. Ook Obama stond destijds de pers niet te woord en hield het bij een speech die uitblonk in nederigheid en dankbaarheid.

Premier Abiy Ahmed besproeit plantsoenen in de Ethiopische hoofdstad Addis Abeba, 16 oktober 2019. Beeld Anadolu Agency via Getty Images

De 43-jarige Abiy trad in april 2018 aan als premier nadat zijn voorganger Haile Mariam Desalegn zich na steeds verder escalerende volksopstanden gedwongen had gezien op te stappen. Abiy die tot de Oromo behoort, een van de twee belangrijkste etnische bevolkingsgroepen in het versnipperde Ethiopië die de opstand tegen de toenmalige politieke elite waren begonnen, was naar voren geschoven om de volkswoede te temperen en de gevraagde hervormingen door te voeren.

Harde hand

Na de eerste euforie om democratische hervormingen en het vrijlaten van tienduizenden politieke dissidenten lijken de nieuwe vrijheden zich tegen de premier te keren. In de afgelopen maanden zijn honderden doden gevallen bij het neerslaan van opstanden. Vorige maand zouden protesten in de opstandige regio Oromia opnieuw met harde hand zijn neergeslagen door veiligheidstroepen. Hierbij zouden tientallen doden zijn gevallen, vrouwen verkracht, mannen en kinderen mishandeld en huizen in brand gestoken.

Abiy die juist wilde breken met het repressieve beleid van zijn voorgangers, is hierdoor ernstig in verlegenheid gebracht. Bovendien bestaat het risico dat hij zich genoodzaakt zal voelen de politieke vrijheden terug te draaien. Ethiopië is met ruim tachtig etnische en religieuze groepen op een bevolking van 104 miljoen een ongekende smeltkroes en daarom tegelijkertijd een tikkende tijdbom. Ruim 60 procent van de bevolking is onder de 29 jaar, de werkloosheid is enorm. Etnische spanningen die jarenlang zijn onderdrukt, lijken vrij te komen sinds de politieke vrijheden onder Abiy.

Veel bevolkingsgroepen hebben zich decennia lang achtergesteld en gemarginaliseerd gevoeld onder de vorige regeringen die sinds het einde van het communistische bewind van kolonel Mengistu in 1991 steevast geleid werden door de Tigreeërs ( een minderheidsbevolkingsgroep van 7 procent). Er is vooral veel onvrede over landonteigeningen ten gunste van economische projecten waarin de lokale bevolking niet wordt gekend.

Bij de verkiezingen volgend jaar mei zal blijken of de premier op koers is gebleven met zijn hervormingen en hij het wereldwijd in hem gestelde vertrouwen als vredesduif heeft kunnen vasthouden. 

Nobelprijswinnaar Abiy Ahmed is vredesduif en wervelstorm ineen

Niet alleen in eigen land, ook elders in de Hoorn van Afrika wist de Ethiopische premier Abiy Ahmed (43) een einde te maken aan lange twisten. Een verrassende keuze van het Noorse Nobelcomité.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden