Update

Vredesoverleg Syrië op dood spoor; geweld zwelt aan

De eerste ronde van de vredesbesprekingen in Genève zijn voorbij. Vrede gaat er voorlopig in Syrië niet komen. En een plan-B voor de onderhandelingen is er ook niet.

Een gewonde jongen uit Aleppo wordt dinsdag door buurtgenoten ondersteunt na een luchtaanval op de buitenwijk al-Fardous, die in handen is van rebellen. Beeld AFP

VN-onderhandelaar Staffan de Mistura hield de afgelopen weken vast aan 'een sprankje hoop' voor vrede in Syrië. Maar nu woensdag de eerste ronde van de vredesbesprekingen ten einde is gekomen en het geweld aanzwelt, dreigt deze hoop te sneuvelen.

De Mistura waarschuwde in de nacht van woensdag op donderdag dat het staakt-het-vuren 'in groot gevaar is'. 'Het beeld is dat het ieder moment kan instorten', aldus de diplomaat. Hij riep de Verenigde Staten en Rusland op tot snel ingrijpen op het hoogste niveau om de gesprekken tussen de Syrische regering en een deel van de oppositie te redden.

'Bestand steeds vaker geschonden'

Volgens De Mistura wordt het bestand steeds vaker geschonden. In de afgelopen 48 uur viel in Syrië iedere 25 minuten een dode door geweld en iedere 13 minuten een gewonde, aldus de VN-gezant. De Mistura is aangesteld om vredesgesprekken van de grond te krijgen, maar stelde somber vast dat de gespreksronde die woensdag eindigde is overschaduwd door het oplaaiende geweld.

Verdere gesprekken zijn wat hem betreft alleen zinvol als het geweld snel vermindert tot op het niveau van februari en maart. In die maanden hielden de partijen die het bestand tekenden zich er redelijk aan.

De Mistura wil in de loop van mei een nieuwe gespreksronde houden. Bij de gesprekken in Genève zijn diverse oppositiegroepen aanwezig. Met groeperingen als Islamitische Staat (IS) en het aan al-Qaeda gelieerde al-Nusra wordt niet gepraat.

In Aleppo, de tweede stad van het land, zijn woensdag tientallen doden gevallen bij hevige gevechten. Niet alleen het regime van de Syrische president Bashar al-Assad voerde daarbij aanvallen uit, maar ook strijders van oppositiegroepen, die naar eigen zeggen wraak wilden nemen op de misdaden van Assad.

Staakt-het-vuren

Officieel geldt in Syrië nog steeds een staakt-het-vuren. Toch vielen de afgelopen week bij gevechten ongeveer 170 doden, onder wie veel burgers, vooral bij luchtaanvallen van Assad op gebieden in handen van de oppositie rondom Aleppo. Secretaris-generaal van de VN Ban Ki-Moon is 'zeer bezorgd over de ontwikkelingen op de grond in Syrië'. Hij zei dat Staffan de Mistura alles doet om het staakt-het-vuren nieuw leven in te blazen.

De Mistura, die naar eigen zeggen al '45 jaar en 7 maanden werkzaam is in de internationale diplomatie', toonde zich de afgelopen weken een rasoptimist. Hij begon aan een bijkans onmogelijke taak. Twee eerdere pogingen om een akkoord voor Syrië tot stand te brengen, in 2012 en 2014, zijn mislukt. Waar het bij eerdere onderhandelingen nog mogelijk was om onderhandelaars van Assad en de leden van de politieke oppositie aan één tafel te krijgen, bleek dat deze keer vanaf het eerste begin kansloos.

De Mistura introduceerde daarop het principe van 'nabijheidsgesprekken', oftewel: beide groeperingen sprak hij om beurten in aparte kamers in Genève. 'De kloof is duidelijk groot, maar dat is nu eenmaal het karakter van deze onderhandelingen.'

In de afgelopen vijf jaar zijn er drie VN-vredesbesprekingen georganiseerd om een einde te maken aan de oorlog in Syrië:

Genève I
Wanneer: Juni 2012
Wat: Een ‘actiegroep’ geleid door
de oud-secretaris-generaal van de VN Kofi Annan. Vastgesteld werd dat er in Syrië een ‘overgangsregering’ moet komen die mensenrechten respecteert en vrije verkiezingen uitschrijft.

Genève II
Wanneer: Januari – februari 2014
Wat: Een poging om Assad en politieke tegenstanders dichter bij elkaar te brengen als het gaat om de invulling van een ‘overgangsregering’. Voor Assad is daarin geen plaats, lieten de Verenigde Staten weten. De gesprekken zijn gestaakt wegens ‘een gebrek aan voortgang’.

Genève III
Wanneer: Januari – april 2016
Wat: Gesprekken om tot een ‘politieke verandering’ in Syrië te komen. Ook oplossingen waarbij Assad aanblijft, zijn hierbij besproken. Omdat Assad en de oppositie niet samen in één ruimte willen vergaderen, gaat het om ‘nabijheidsbesprekingen’.

Serieuze kans

De onderhandelingen leken zowaar een serieuze kans van slagen te maken toen Rusland zich ervoor ging inzetten. Half maart kondigde de Russische president Poetin aan dat hij zich militair grotendeels wil terugtrekken uit Syrië. De internationale gemeenschap interpreteerde dit als een poging om de onwillige Syrische president Assad naar de onderhandelingstafel te dwingen. Nog meer goed nieuws: een staakt-het-vuren hield tegen alle verwachtingen in wekenlang stand.

Maar vanaf het moment dat de gesprekken daadwerkelijk begonnen, stagneerde het vredesproces alweer. De onderhandelaars van Assad zetten hun hakken in het zand: zij willen de positie van de Syrische president niet ter discussie stellen.

Tegelijkertijd boekt Assad - met Russische steun, want Poetin blijkt nog lang niet uit Syrië vertrokken - sinds eind maart grote overwinningen op het slagveld. Eerst veroverde hij de strategisch en symbolisch belangrijke stad Palmyra op de terreurgroep Islamitische Staat, die met internationale instemming van het bestand was uitgesloten. Vorige week lanceerden de troepen van Assad, ondanks het staakt-het-vuren dat officieel nog standhoudt, een offensief om Aleppo in te nemen.

Een aanslag met tientallen burgerdoden op een marktplein was voor de Syrische oppositie vorige week aanleiding om de onderhandelingen te verlaten. De oppositie voelt zich verlaten door de internationale gemeenschap, die alle aandacht richt op het bestrijden van IS, waarvoor de Verenigde Staten deze week nog 250 speciale eenheden toezegden.

De Mistura probeerde er het beste van te maken: het vertrek van een van de twee onderhandelingspartijen is gewoon een 'standaardprocedure', zei hij tijdens een persconferentie.

Maar terwijl deze week de gevechten toenamen, waren de onderhandelaars van Assad de enigen die zich nog enthousiast toonden over de onderhandelingen, die zij nu zonder tegenspeler konden voeren. Het Syrische staatspersbureau SANA bericht over de ene 'zeer vruchtbare bijeenkomst' na de andere van het team-Assad met De Mistura.


De oppositie weigert echter terug te komen. De Mistura heeft er nooit een geheim van gemaakt: als deze onderhandelingen definitief mislukken, is er voor Syrië 'geen plan B' meer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden