Vrede met FARC is definitief, maar de onzekerheid blijft

De Colombiaanse president Juan Manuel Santos zag er vermoeid uit tijdens de ceremonie die een einde moet maken aan ruim vijftig jaar oorlog. 'Vandaag tekenen we een nieuw vredesverdrag met de FARC', aldus de president die voor de tweede keer in nog geen twee maanden tijd de vrede met de linkse guerrillabeweging FARC aankondigde. 'Dit keer is het definitief', beloofde hij.

De Colombiaanse President Juan Manuel Santos op 24 november 2016 tijdens de ceremonie ter ere van het nieuwe vredesverdrag met guerrillabeweging FARC. Beeld afp
De Colombiaanse President Juan Manuel Santos op 24 november 2016 tijdens de ceremonie ter ere van het nieuwe vredesverdrag met guerrillabeweging FARC.Beeld afp

Direct na het ondertekenen van het akkoord heeft Santos de tekst naar het Congres gestuurd. De parlementariërs buigen zich er volgende week over, en alles wijst erop dat een meerderheid van hen voor het vredesverdrag zal stemmen. 'Zodra het Congres instemt, gaat het akkoord van kracht', aldus de president. 'Vijf maanden later zijn alle wapens van de FARC in handen van de Verenigde Naties.'

Twee maanden geleden zetten Santos en FARC-leider Timochenco hun handtekening onder het eerste vredesverdrag. De feestelijke ceremonie vond toen plaats in het schilderachtige centrum van Cartagena, en werd bijgewoond door tientallen presidenten en hoogwaardigheidsbekleders. De plechtigheid vandaag was een stuk soberder. De ceremonie werd gehouden in het Colón theater in hoofdstad Bogotá, en er waren geen presidenten maar ambassadeurs aanwezig.

Het feestelijke was er ook wel een beetje af, nadat een nipte meerderheid van de Colombianen op 2 oktober in een referendum tegen het eerste vredesverdrag stemde. Santos ging na het referendum om de tafel met vertegenwoordigers van het nee-kamp, en deed op basis van hun kritiek een voorstel voor veranderingen aan de FARC. Na enkele weken onderhandelen, rolde daar het nieuwe vredesakkoord uit.

Dit keer wordt de bevolking niets gevraagd, maar beslist het Congres. De parlementariërs zijn door de burgers gekozen, dus de bevolking heeft alsnog het laatste woord, aldus de redenering van Santos, wiens coalitie een meerderheid heeft. Eerder al had hij gezegd dat een nieuw referendum te kostbaar zou zijn, en teveel tijd zou kosten.

De ondertekening van het verdrag door de Colombiaanse President Juan Manuel Santos (linksboven) en FARC-leider Timoleon Jimenez. Beeld Henk Brandsma
De ondertekening van het verdrag door de Colombiaanse President Juan Manuel Santos (linksboven) en FARC-leider Timoleon Jimenez.Beeld Henk Brandsma

Álvaro Uribe

'De vrede is urgent', zei de president vandaag. 'Het staakt-het-vuren begint al scheuren te vertonen vanwege de onzekerheid over de toekomst.' Santos doelde op een incident vorige week, waarbij het leger twee FARC rebellen doodde. De militairen dachten dat het ging om leden van de ELN, de tweede guerrillabeweging van Colombia. 'We kunnen de implementatie niet langer uitstellen.'

De rechts-conservatieve oud-president en senator Álvaro Uribe is woedend over de gang van zaken. Hij was de grote aanjager van de nee-stem in het referendum, en hoewel een aantal van zijn bezwaren zijn meegenomen in het nieuwe akkoord (zie kader), staan Uribe's belangrijkste kritiekpunten overeind.

De senator vindt het onacceptabel dat de nieuw op te richten politieke partij van de FARC gegarandeerd tien zetels krijgt in het Congres. Ook vindt hij het niet te verkroppen dat iedereen zich verkiesbaar kan stellen, ook rebellen die door het vredestribunaal schuldig worden bevonden aan misdaden tegen de menselijkheid.

Verder vindt de nog altijd zeer populaire oud-president dat de leiders van de guerrillero's gevangenisstraf verdienen. In het verdrag is vastgelegd dat rebellen die de waarheid vertellen voor het vredestribunaal, maximaal acht jaar werkstraf krijgen. Ze mogen de gemeenschappen waar ze gaan wonen niet verlaten, maar hoeven niet naar de gevangenis.

Uribe eist een nieuw referendum en heeft de bevolking opgeroepen te protesteren tegen de implementatie van dit nieuwe verdrag. Santos is echter vastbesloten door te zetten. 'Er is geen weg terug meer', zei hij de afgelopen weken herhaaldelijk. Ook de FARC toont zich vastberaden. Sinds begin deze maand hebben duizenden guerrillero's hun kampementen al verlaten, om in de buurt van de geplande transitiezones de implementatie van de vrede af te wachten.

Álvaro Uribe Beeld afp
Álvaro UribeBeeld afp

Verenigde Naties

De VN hebben opgeroepen snel een einde te maken aan de onzekere situatie waarin Colombia zich bevindt. Het vertrek van de guerrillero's zorgt voor een machtsvacuüm in de regio's die zij onder controle hebben. Het zijn gebieden met volop cocaïne productie en illegale mijnbouw, en het is essentieel dat de regering ervoor zorgt dat andere gewapende groepen er de macht niet over nemen.

De VN hebben ook hun zorgen geuit over het groeiende geweld tegen linkse activisten in Colombia. Afgelopen weekend zijn drie mensenrechtenactivisten vermoord op het platteland. In de jaren tachtig en negentig hebben rechtse paramilitaire duizenden leden van de aan de FARC gelieerde politieke partij Unión Patriotica vermoord. De vrees bestaat dat er opnieuw een golf van geweld ontstaat tegen gedemobiliseerde guerrillero's en andere links denkenden.

Concessies

In het nieuwe vredesverdrag heeft de FARC een aantal concessies gedaan aan de tegenstanders van het oorspronkelijke verdrag. Op de eerste plaats zijn de guerrillero's nu verplicht al hun bezittingen in te leveren. Het geld zal worden gebruikt om de slachtoffers te compenseren. Ook zal het vredesakkoord niet in de grondwet worden opgenomen.

De rebellen moeten volgens de nieuwe afspraken openheid van zaken geven over hun rol in drugshandel, en informatie verschaffen over de personen met wie ze zaken deden. De rechters van het vredestribunaal gaan per geval bekijken of de drugshandel kan worden beschouwd als daad van rebellie. Als sprake blijkt van zelfverrijking, vervalt het recht op amnestie.

Ook zijn verwijzingen naar de rechten van seksuele minderheden grotendeels geschrapt. Dat was een belangrijke eis van conservatief christelijke groeperingen. Zij vonden het vredesverdrag een 'gevaar voor de traditionele familie'. Tot slot biedt het nieuwe verdrag meer duidelijkheid over de 'inperking van de vrijheid' van degenen die worden veroordeeld door het vredestribunaal.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden