Vrede is ver te zoeken op veiligheidsconferentie

Als er werkelijk vrede of een wapenstilstand op de loer ligt in Oekraïne, dan is daar vandaag weinig van te merken. Niet alleen in Oekraïne, waar nog steeds wordt gevochten, maar ook op de veiligheidsconferentie in München, waar veel politieke hoofdrolspelers bijeen zijn.

De Duitse bondskanselier Merkel arriveert in München. Beeld reuters

Bondskanselier Merkel zelf, terug van nachtelijk overleg met president Poetin, uitte 'twijfel' over de kansen op een vergelijk, 'maar het is de moeite van het proberen waard'. Zonder inhoudelijk in te gaan op het koortsachtige diplomatieke verkeer dat hierover op gang is gekomen, stelde ze zich ondubbelzinnig op achter het beginsel dat grenzen onschendbaar zijn en dat landen zelf hun lot mogen bepalen.

De Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov leek daarna eerder de contouren van een nieuw alomvattend conflict met het Westen te schetsen door te stellen dat de crisis in Oekraïne slechts een uiting was van een bredere crisis tussen Oost en West die in gang is gezet door jarenlange Navo-uitbreiding, Amerikaanse raketdefensie en westerse schendingen van wapenakkoorden. Dat zijn harde retoriek in München vooral gericht leek op het bedienen van een Russisch gehoor, was een onheilspellend teken voor de zoveelste poging van Merkel - ditmaal geflankeerd door de Franse president Hollande - om Rusland te bewegen tot een diplomatiek vergelijk.

De sfeer werd verder getekend door een onstuimig debat tussen Konstantin Kosatsjev, voorzitter van de Doema-commissie voor buitenlandse zaken, en de Amerikaanse senator Lindsay Graham. Nadat Kosatsjev had uiteengezet dat Rusland niets met het conflict van doen heeft en slechts uit is op het waarborgen van democratie en mensenrechten in Oekraïne, riep Graham uit: 'You are legitimizing this garbage!'

Merkel en de Amerikaanse vice-president Joe Biden vandaag. Beeld epa
De Oekraïense president Petro Poroshenko, Merkel en Biden tijdens de veiligheidsconferentie. Beeld reuters

Muur

Kanselier Merkel, die al maanden een leidende rol speelt in het formuleren van het westerse antwoord op wat ze noemde de Russische 'schending' van de Europese ordening, nam ook stelling tegen wapenleveranties aan Oekraïne, defensief of niet. Toen ze er herhaaldelijk naar gevraagd werd, zei ze: 'Ik kan geen enkele situatie bedenken waarin beter materieel voor Oekraïne president Poetin zo'n indruk zal maken op president Poetin dat hij zal toegeven. Ik moet het onomwonden zeggen. Dat is de realiteit.'

Vervolgens zei ze dat ze als zevenjarig meisje had gezien hoe de Muur werd gebouwd tussen Oost en West-Duitsland. 'Daar deed toen ook niemand wat aan, en dat begrijp ik: dat was een realistische inschatting en dat realisme bestaat vandaag nog steeds. We hebben geen enkele garantie dat de heer Poetin zal doen wat wij van hem verlangen. Militair kunnen we dit niet winnen dus de internationale gemeenschap zal iets intelligenters moeten bedenken. Maar ik weet ook dat het opkomen voor Europese eenheid er uiteindelijk toe geleid heeft dat ik hier zit. Het kan lang duren, maar uiteindelijk zullen onze principes het winnen.'

Volgens Lavrov is een vergelijk mogelijk, maar om dat te bereiken zullen de autoriteiten in Kiev moeten onderhandelen met de burgers in Donetsk en Loegansk die 'voor hun rechten' strijden. 'Je onderhandelt niet met je vrienden maar met je vijanden. Maar ik ben bang dat de zaken ze naar hun hoofd gestegen zijn.' Hij voegde eraan toe, verwijzend naar de korte oorlog tussen Georgië en Rusland in 2008, die uitliep op een smadelijke Georgische nederlaag: 'Hetzelfde gebeurde met [de Georgische president, red.] Saakasjvili in 2008 en we weten allemaal wat daarvan gekomen is'.

Tekst loopt door onder de foto.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry, Biden en Poroshenko vandaag in München. Beeld reuters
Beeld getty

Poetin koos een ander pad

De Amerikaanse vice-president Joseph Biden benadrukte hoezeer de tijden veranderd waren sinds president Obama en hij zes jaar geleden hadden opgeroepen tot een 'reset' in de relaties met Rusland. 'Nu moeten we weer opnieuw bevestigen dat het gaat om een verenigd en vrij Europa, een Europa zonder invloedssferen'.

Volgens Biden hebben de VS en Europa 'enorm geïnvesteerd' in een nieuw Rusland, onder meer door het in veel internationale samenwerkingsorganen te integreren. 'Maar helaas heeft president Poetin een ander pad gekozen.' Biden steunde het vredesinitiatief van Merkel en Hollande, maar voegde eraan toe: 'We moeten Rusland beoordelen op zijn daden op de grond, niet op de verklaringen die het ondertekent. Te vaak heeft president Poetin vrede beloofd, maar tanks gestuurd.'

Biden benadrukte de noodzaak van eenheid tussen westerse landen en liet zich niet uit over de leverantie van defensieve wapens. De Oekraïense president Porosjenko hield in Munchen een vurig pleidooi dat het Westen zijn land wel moet ondersteunen met defensief materieel. Hij herinnerde eraan dat Oekraïne in 1994 vrijwillig zijn nucleaire wapens had opgegeven in ruil voor veiligheidsgaranties van de grootmachten. 'Ik denk dat we recht hebben op defensieve wapens.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.