Vijf vragen overAfghanistan

Vrede in Afghanistan hangt af van de Taliban, ‘geweld is hun onderhandelingswapen’

Met een toeter en een vlag rijden twee jongens op 18 augustus, de Afghaanse onafhankelijkheidsdag, door de stad Jalalabad.Beeld EPA

De Taliban en de Afghaanse regering gaan na maanden vertraging waarschijnlijk deze week in Doha om tafel om het vredesproces vlot te trekken. Vijf vragen over een oplossing voor Afghanistan.

Wat staat er te gebeuren in Doha?

Er gloort wellicht enige hoop voor het door oorlog verscheurde Afghanistan. De regering van president Ashraf Ghani en de Taliban, de islamitische rebellen die een groot deel van het land in handen hebben, gaan deze week in Doha, Qatar, onderhandelen over een vredesregeling die een einde moet maken aan bijna twee decennia burgeroorlog (of vier decennia, afhankelijk van of je telt vanaf de Westerse inval in 2001 of de Russische in 1979). Het zou voor het eerst zijn dat de partijen samen om de tafel gaan zitten. De Taliban weigerden dit tot nu toe.

Basis van de doorbraak is het akkoord dat de Verenigde Staten en de Taliban in februari sloten. Alle westerse troepen trekken zich gefaseerd uit Afghanistan terug (de belangrijkste eis van de Taliban). In ruil daarvoor zorgen de Taliban dat terreurgroepen als al-Qaeda en IS niet meer vanuit Afghanistan kunnen opereren, en gaan ze met de regering-Ghani praten over vrede. Met dit doel zijn afgezanten van Taliban-leider Hibatullah Akhunzada zaterdag in Doha gearriveerd. De Afghaanse regeringsdelegatie had dinsdagavond overigens Kabul nog niet verlaten.

Waarom duurde het zo lang?

De intra-Afghaanse gesprekken hadden eigenlijk al in maart moeten beginnen. Zowel de Taliban als de regering-Ghani hadden er echter baat bij om de zaak te rekken en de tegenpartij daarvan de schuld te geven (al speelde de coronacrisis ook een rol). Het twistpunt was de gevangenenruil die de VS hadden bedacht als een vertrouwenwekkende opstap: 5000 gevangen Taliban-strijders tegen 1000 dito regeringssoldaten. Beide partijen marchandeerden. De Taliban wilden de hele ruil ineens, de regering wilde het in fasen doen.

De Taliban bleven intussen beperkt vechten en aanslagen plegen. De regering-Ghani (die door de Amerikanen buiten de deal met de Taliban was gelaten) probeerde concessies los te peuteren en speculeerde wellicht op uitstel tot na de Amerikaanse verkiezingen in november. Pas na zware druk van Washington gaf Kabul vorige week de laatste (van terreuraanslagen verdachte) Taliban de vrijheid, ondanks bezwaren van Australië en Frankrijk. De zes zwaarste gevangenen (die worden verdacht van aanslagen tegen westerse militairen in Afghanistan) worden naar Doha gestuurd. Mogelijk moeten die hun straf uitzitten in een Amerikaanse gevangenis.

Wat zijn de grote twistpunten?

Kern van de zaak is dat de Taliban en de Afghaanse regering het eens moeten worden over een vredesregeling, te beginnen met een daadwerkelijk staakt-het-vuren dat een einde maakt aan het lijden van de Afghaanse burgers, iets wat de Taliban altijd hebben geweigerd. Geweld is hun onderhandelingswapen, zegt Andrew Watkins, analist van International Crisis Group. ‘Zij gaan door met de gewapende strijd tot ze de uitkomst krijgen die ze willen.’

De Afghaanse regering is dan ook niet blij met het door de VS geregisseerde vredesproces, aldus Watkins. Ze vinden dat er te veel concessies vooraf zijn gedaan om de Taliban aan de tafel te krijgen (onder meer in geheime clausules waarin militaire invloedssferen zouden zijn afgebakend). ‘De regering is bang dat onderhandelingen die gevoerd worden terwijl de VS zich terugtrekken uit Kabul, haar van veel van haar leverage beroven.’

Het grootste twistpunt is natuurlijk hoe een toekomstig Afghanistan eruit moet zien. Het is alleen onduidelijk wat de Taliban op dit vlak voor ogen hebben, behalve dat die willen afrekenen met alle buitenlandse bemoeienis. Willen ze terug naar een islamitisch emiraat zoals vóór 2011? Dat gaat moeilijk samen met het moderne Afghanistan zoals zich dat de afgelopen 20 jaar heeft ontwikkeld, waar vrouwen studeren en werken, en waar de positie van minderheden zoals de sjiitische Hazara is gegarandeerd. De vraag is of de Taliban bereid zijn tot compromissen.

Wat willen de VS en Pakistan?

President Donald Trump is er veel aan gelegen een einde te maken aan de dure oorlog in Afghanistan. Het was in 2016 een van zijn verkiezingsbeloften. Hij is (tot afgrijzen van Kabul en de Navo-bondgenoten) al met de terugtrekking van de Amerikaanse troepen begonnen, wat in mei 2021 moet zijn voltooid. Die operatie is niet gekoppeld aan een vredesakkoord of zelfs maar aan een staakt-het-vuren, laat staan aan garanties voor democratie en mensenrechten. Mocht Joe Biden president worden, kan hij pas op de plaats maken.

Positief is dat ook buurland Pakistan nu voor een diplomatieke oplossing voor Afghanistan lijkt te zijn. Pakistan heeft de Taliban lang gesteund en toegestaan dat hun strijders vanaf zijn grondgebied opereerden. Maar Amerikaanse druk heeft gewerkt. Eind augustus en vorige week was een belangrijke Taliban-gezant in Islamabad. Naar verluidt heeft hij van premier Imran Khan te horen gekregen dat ook Pakistan een deal wil, en snel graag.

Hoe groot is de kans op succes?

Er is er alle reden sceptisch te zijn over de vredeskansen. Nieuwe vertragingen en obstakels zijn te verwachten. Zo wordt op dit moment nog geruzied over de openingsceremonie, inclusief de plek van de vlaggetjes op tafel. En als het echt tot een vredesdeal komt, beginnen de problemen pas: het land wordt geteisterd door armoede, onderontwikkeling en onveiligheid, en er zijn ook nog vijf miljoen vluchtelingen op drift.

Aan de andere kant, zegt Watkins, is er twee jaar nadat de VS begonnen te polsen of er een politieke oplossing van het Afghaanse conflict mogelijk was, geen alternatief voor het huidige vredesproces. ‘Landen in de regio, donoren en wereldmachten zijn het erover eens dat het huidige proces tot een vredesregeling moet leiden. En allemaal steunen ze dit proces, een eensgezindheid die vermoedelijk wel een beperkte houdbaarheid heeft.’

Afghaanse vicepresident overleeft bomaanslag
De Afghaanse vicepresident Amrullah Saleh heeft woensdag een aanslag met een bermbom op zijn autokonvooi overleefd. Volgens zijn woordvoerder is Saleh er ongeschonden vanaf gekomen.

‘Vandaag hebben de vijanden van Afghanistan opnieuw geprobeerd om Saleh te treffen, maar zij faalden in hun kwaadaardige opzet en Saleh kwam ongedeerd weg’, aldus de woordvoerder van de vicepresident op Facebook.

De aanslag in de Afghaanse hoofdstad Kabul heeft twee personen het leven gekost, aldus het ministerie van Volksgezondheid. Daarnaast zijn zeven gewonden bij een ziekenhuis binnengebracht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden