Vraagtekens bij gebeurtenissen uit het verleden

'Jan Pronk deed Afrika meer kwaad dan goed', meldt de voorpagina van de Volkskrant inclusief de aanhalingstekens op dinsdag 28 maart....

Is de beschuldiging aan het adres van de voormalige minister van ontwikkelingshulp juist of niet juist?

De volgende dag, woensdag, meldt de voorpagina: 'Pronk bepleitte interventie Rwanda'. De laatste zinnen van het stuk zijn uitspraken van de minister: 'Reyntjens zit hier gewoon fout. Wat hij zegt, is werkelijk bezijden de waarheid.'

Is het weerwoord van de minister juist of niet juist?

Op donderdag en vrijdag valt er geen woord meer over de kwestie te lezen. Een lezer uit Hilversum vindt deze aanpak merkwaardig. Hij heeft op het moment dat hij reageert nog geen weet van een derde artikel dat op zaterdag verschijnt. De correspondent in Afrika beschrijft daarin waarom het verweer van Pronk niet helemaal te handhaven blijkt.

Als je met zulke beschuldigingen komt, mag je toch ook wel vermelden wie die hoogleraar precies is en wat zijn verdiensten zoal zijn, zegt de Hilversumse lezer over het eerste bericht. Ook blijkt nergens uit, schrijft hij, dat de redactie geprobeerd heeft zelf de beschuldigingen te verifiëren.

Met het weerwoord van Pronk is het niet anders gesteld. 'Pronk legt uit dat hij nooit tegen, maar juist altijd vóor een interventiemacht heeft gepleit. En dat is het dan; geen verdere toelichting van de Volkskrant, geen uitleg, geen duiding. Moet dit stuk gezien worden als een verkapte rectificatie', vraagt hij.

De chef van de redactie buitenland ziet het - terecht denk ik - als een belangrijke taak van de journalistiek vraagtekens te zetten bij gebeurtenissen in het verleden. Helaas, erkent ook hij, is er het een en ander misgegaan.

De correspondent had het recente boek De oorlog van de Grote Meren van de hoogleraar gelezen en hem gesproken. Hij vond het onderwerp interessant en schreef zijn bevindingen op. Hij had boven zijn stuk de mededeling voor de redactie gezet dat Pronk om een reactie moest worden gevraagd.

De tekst is na bewerking in Amsterdam naar de Haagse redactie gefaxt. De minister bleek in Montreal te zijn en zijn woordvoerder liet weten pas twee dagen later een reactie te kunnen geven.

De chef stond toen voor de keuze om te publiceren of wachten op de reactie. Hij zette door. Hij vond dat de woordvoerder van minister Pronk - terwijl er toch snelle communicatiemogelijkheden zijn - nogal ruim de tijd voor een antwoord nam, en wilde het tijdstip van publicatie niet door de minister laten bepalen.

De chef zegt uitdrukkelijk dat hij nog steeds achter zijn besluit staat. Hij vindt dat zoiets moet kunnen in de journalistiek. 'Ik vind dat je je mag beroepen op de hoogleraar.' Er is bovendien in het stuk zorgvuldig duidelijk gemaakt dat Pronk niet moreel medeschuldig is aan de genocide in Zaïre.

De correspondent had trouwens, wist de chef uit telefonisch overleg, de bronnen en verwijzingen van Reyntjens gecontroleerd. Dat had dan eigenlijk ook wel met zoveel woorden uit de tekst kunnen blijken, vind ik.

Na publicatie van de opvattingen van de hoogleraar wilde de minister plotseling toch onmiddellijk reageren. Alleen wat toen gebeurde, had absoluut beter gekund. Dat vindt de chef, vinden alle betrokkenen, en vind ook ik.

De reactie van Pronk had nooit op zichzelf gepubliceerd moeten worden. Zonder toelichting leek het inderdaad op een rectificatie. Het antwoord van Pronk had met Reyntjens moeten worden doorgenomen, of met de correspondent, en van hun commentaar voorzien. Dan was de lezer in twee dagen op de hoogte geweest in plaats van in vijf dagen nu.

De redactie heeft lezers op het verkeerde been gezet. De zaak is een politiek academische kwestie. Het is terecht dat de journalistiek vraagtekens zet bij de vraag of de geschiedschrijving klopt. Wat jammer is, is dat de redactie de feiten niet sneller en helderder heeft gepresenteerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden