Vraagtekens bij besteding subsidiegeld voor Oekraïnereferendum

Aantal ontvangers van subsidie voor referendumcampagne doet er vrijwel niets voor

Een deel van de campagnegeld voor het Oekraïnereferendum is terechtgekomen bij organisaties die niet of nauwelijks duidelijk kunnen maken waarvoor het wordt gebruikt. Sommige subsidieontvangers zijn niet meer te vinden, ook niet door de referendumcommissie. Ook hebben enkele politieke partijen een buitengewoon grote hap uit het budget genomen met meerdere aanvragen.

Ruben Marsman (R) overhandigt een wc-rol die bedrukt is met teksten tegen het associatieverdrag aan SP-Kamerlid Harry van Bommel. Beeld anp

De subsidies werden in de afgelopen weken uitgedeeld door een referendumcommissie onder leiding van oud- D66-staatssecretaris Medy van der Laan. Met het totaalbudget van 2 miljoen euro moesten activiteiten op poten worden gezet die het publieke debat rond het referendum op 6 april zouden aanwakkeren. Het geld (400 duizend voor particulieren en 1,6 miljoen voor rechtspersonen) werd daartoe verdeeld over drie potjes: voor, tegen, en neutraal. Geïnteresseerden werden niet inhoudelijk getoetst. Zolang het verzoek technisch in orde was, kwam de aanvrager in aanmerking voor de subsidie.

Rond sommige organisaties rijzen intussen vraagtekens. Zo ontving de Stichting Forum voor Maatschappelijk Debat Nederland een bedrag van bijna 43 duizend euro voor een 'professionele opzet van een absoluut neutraal discussieforum'. Het resultaat, drie weken voor het referendum: een website met slechts vijf leden, waarop bovendien een maand geleden voor het laatst is gereageerd. De eigenaar van het forum is al dagen onbereikbaar. Ook voor de referendumcommissie, zo bevestigt een woordvoerder. Op zijn adres staat één andere site geregistreerd: SpotgoedkoopBellen.nl. Daar kunnen klanten een abonnement afsluiten om te bellen 'zonder flauwekul'.

Een andere aanvrager, het bedrijf Val di Cecina, ontving meer dan 42 duizend euro voor 'online-advertising op Facebook, Twitter en Instagram'. Tot op heden is het daar niet van gekomen. Eigenaar Anne-Paul Houwen, tevens werkzaam in de filmindustrie, onthoudt zich van ieder commentaar. 'Hij is niet zo van de quotes', aldus een medewerkster. Houwen haalde eerder dit jaar het nieuws met de lancering van een stemwijzer rond het referendum. Deze werd door sommigen als verwarrend ervaren. Na Kamervragen werd de site weer offline gehaald.

Elf vragen over het referendum

Iedere stemgerechtigde Nederlander mag zich uitspreken over het associatieverdrag tussen de EU en Oekraïne. 6 april is het zover. Aan de hand van elf vragen zet de Volkskrant de belangrijkste informatie op een rij. Lees ze hier.

Sommige subsidieontvangers lijken veel geld te hebben gekregen voor weinig moeite. Zo kreeg het bedrijf Warm Ocean Water 30 duizend euro om op de al bestaande peilingsite www.nederlanddenktdat.nl enkele korte stellingen over Oekraïne toe te voegen. Het bedrijf is zich van geen kwaad bewust. 'Er zijn experts ingehuurd om de inhoudelijke kant van de stellingen te verzorgen', aldus eigenaar Jan van Boesschoten.

Doordat er niet inhoudelijk naar de aanvragers is gekeken, werd het mogelijk voor partijen via verschillende vehikels meerdere keren subsidie aan te vragen. Dat deed de Partij voor de Dieren: via het partijbureau, het wetenschappelijk bureau en de jongerenpartij werd bijna 150 duizend euro uit het potje van 560 duizend euro voor rechtspersonen in het nee-kamp binnengesleept. Ook de PvdA probeerde met drie organen subsidie te verkrijgen. De partij zelf kreeg nul op het rekest, maar de andere twee aanvragen leverden gezamenlijk bijna 78 duizend euro op.

Site met vijf leden en afwezige advertising

Wie: Stichting Forum voor Maatschappelijk Debat Nederland
Hoeveel: 42.907 euro
Waarvoor: 'Professionele opzet absoluut neutraal discussieforum'
Resultaat: referendumdebat.nl, een website met vijf leden. De eigenaar is met twee berichten het meest actieve forumlid.

Wie: Val di Cecina
Hoeveel: 45.250,-
Waarvoor: 'Online-advertising op Facebook, Twitter en Instagram'
Resultaat: Niets dat vindbaar is. De eigenaar is niet beschikbaar voor commentaar.

Wie: Warm Ocean Water
Hoeveel: 30.780,-
Waarvoor: 'Het dagelijks lanceren van stellingen'
Resultaat: Stellingen over Oekraïne toegevoegd op bestaande site.

Loterij

Volgens Nico Koffeman, Eerste Kamerlid voor de PvdD en tevens voorzitter van het wetenschappelijk bureau, is daar niets mis mee. 'Wij zijn nogal tegen het verdrag, en we proberen alle mogelijke middelen aan te wenden om daar kond van te doen.' Dat er drie aanvragen zijn verstuurd, heeft te maken met de regels van de referendumcommissie, aldus Koffeman. Die schrijven voor dat er wordt geloot als er te veel aanvragers zijn. 'Voor hetzelfde geld waren we drie keer afgewezen en hadden we er helemaal niet bij gezeten. Het is een loterij.'

Een woordvoerder van de referendumcommissie laat weten dat partijen inderdaad niets in de weg staat om meerdere keren subsidie aan te vragen, zolang daar uiteenlopende activiteiten mee worden gefinancierd. Of dat wenselijk is, is een tweede. 'Misschien niet, maar dat horen we als de commissie na het referendum gaat evalueren.' Hij beklemtoont dat alle uitgaven achteraf worden gecheckt. 'Als er sprake is van onzuivere bedoelingen wordt de subsidie teruggevorderd.'

Ja-kamp sombert over uitblijven echte campagne

Onder voorstanders van het associatieverdrag met Oekraïne leeft onvrede over hoe de campagne verloopt. Medestanders wordt een gebrekkige inzet verweten. Het activistische D66, uitgesproken voorstander, verwijt VNO-NCW en FNV zelfs een 'laffe, inactieve campagne'. Lees hier meer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.