Vraagstukken van nu: waar de verkiezingsdebatten over hadden moeten gaan

Over 25 jaar slaan we ons voor het hoofd. We hadden de lijstrekkers moeten dwingen dit jaar deze onderwerpen wél te behandelen.

'Waarschijnlijk is het over 25 jaar ook kraakhelder over welke andere onderwerpen de lijsttrekkers dit jaar hadden moeten discussiëren.' Beeld Rhonald Blommesteijn

Stel je voor: het is 2042. Hoe kijken we dan terug op de verkiezingscampagne van dit jaar? Waarschijnlijk concluderen we dan dat we ons beter hadden kunnen druk maken over andere onderwerpen dan de hoogte van de zorgpremie of de vraag of het Wilhelmus een essentieel onderdeel uitmaakt van de Nederlandse identiteit.

De verkiezingsdebatten gingen tot nu toe nauwelijks over de grote vraagstukken van deze tijd. Klimaatverandering? Kwam slechts zijdelings aan bod. Prangende kwesties zoals de gevolgen van de Brexit, de toekomst van het hoger onderwijs of het verdwijnen van de vaste baan, kregen evenmin de aandacht die ze verdienden.

Waarschijnlijk is het over 25 jaar ook kraakhelder over welke andere onderwerpen de lijsttrekkers dit jaar hadden moeten discussiëren. Wie daar niet op wil wachten, gunnen wij alvast een blik op het nieuws van de toekomst. Aan de hand daarvan schetsen we een aantal belangrijke trends die de komende kabinetsperiodes om grote beslissingen vragen.

Dat u over deze onderwerpen geen televisiedebat heeft gezien, wil niet zeggen dat politieke partijen daar geen ideeën over ontwikkelen. Maar om die te weten te komen, had u een grote poldertour moeten maken: via het Energiepodium (12 december in de Haagse Caballerofabriek), het debat over werkgeverschap van de toekomst (6 februari op het High Tech Systems Park in Hengelo), het Privacy Matters debat (8 maart in debatcentrum Lux in Nijmegen), het verkiezingsdebat Achterhoek ('doel is duidelijk maken waar wij als Achterhoek voor staan en voor gaan', 8 maart in Ulft) of het Defensiedebat van de Atlantische Commissie, de Gezamenlijke Officieren Verenigingen en de Koninklijke Vereniging ter Beoefening van de Krijgswetenschap.

Ziehier het vaderlandse poldermodel: terwijl politici elkaar op tv de tent uitvechten over de stemming in het land, worden in achterafzaaltjes de echte vraagstukken in goede harmonie en op niveau bediscussieerd.

WERKGELEGENHEID

Robotisering en automatisering hebben nu al enorme gevolgen voor de levens van honderdduizenden Nederlanders. Niet alleen havenarbeiders, maar ook tienduizenden bankmedewerkers verloren de afgelopen jaren hun baan aan computers.

Volgens een studie van Oxford University is dit pas het begin: bijna de helft van alle huidige banen verdwijnt de komende 25 jaar. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om schoonmakers (door schoonmaakrobots), chauffeurs (door de zelfrijdende auto), winkelmedewerkers (door webwinkels en zelfscanners), bewakers (door slimme camera's en drones). Ook hoger opgeleiden zijn niet veilig: het werk van accountants, dokters, advocaten, docenten, ambtenaren, journalisten en financieel analisten kan voor een groot deel door intelligente systemen worden overgenomen. Tegelijkertijd biedt robotisering kansen voor bijvoorbeeld de Nederlandse maakindustrie.

Robot wint verkiezingsdebat van Rotterdamse havenarbeiders

ROTTERDAM, 11 MAART 2042 - In een overvol Ahoy hebben de toeschouwers Red Lech aangewezen als winnaar van het Nationale Arbeidsdebat. De managementrobot betoogde dat hij de afgelopen jaren harder had gewerkt, tegen minder geld en daarbij minder fouten had gemaakt dan menselijke managers in de haven.

Hoog tijd voor een stevig debat tussen de techno-optimisten en de doemdenkers. In die laatste categorie wonderlijk genoeg automatiseringskoning Bill Gates, die ervoor pleit dat robots net als mensen belasting zouden moeten betalen. Tesla-voorman Elon Musk heeft geopperd die belastinginkomsten te gebruiken om iedereen een basisinkomen te geven.

KLIMAAT

Deze week berichtten de samenwerkende hulporganisaties over een 'ongekende hongersnood' in Afrika als gevolg van klimaatverandering - een nieuwe kiem voor oorlog en vluchtelingen. In 2014 werden in Nieuw-Zeeland de allereerste klimaatvluchtelingen erkend: een gezin uit Tuvalu, een eilandenstaat in de Stille Zuidzee die dreigt te worden overspoeld.

Noorwegen neemt honderdduizend klimaatvluchtelingen op

ROTTERDAM, 11 MAART 2042 - De regering van de Noorse premier Johann Olav Koss heeft aangeboden een deel van de vijf miljoen klimaatvluchtelingen uit Congo op te nemen, die momenteel verblijven in het vluchtelingenkamp bij de Spaanse stad Cadiz.

Een recent rapport van de Environmental Justice Foundation becijferde dat het aantal mensen dat op de vlucht is als gevolg van klimaatverandering op dit moment al 26 miljoen bedraagt. De komende veertig jaar zou dat kunnen oplopen tot 150 miljoen. Het Vluchtelingenbureau van de Verenigde Naties gaat zelfs uit van het dubbele aantal.

VVD-coryfee Ed Nijpels toonde zich afgelopen week om een andere reden 'verbijsterd' over de 'oorverdovende stilte' rondom het onderwerp. De Parijse klimaatafspraken gaan het komende kabinet volgens hem maar liefst 50 miljard euro kosten. 'Dat klimaatkonijn komt straks uit de hoge hoed bij de kabinetsformatie.'

STAD EN PLATTELAND

De verschillen tussen de grote steden en de rest van Nederland blijven groeien. Terwijl de economie van Amsterdam en Utrecht aantrekt, blijven Oost-Groningen en Limburg achter. Deze trend wordt nog versterkt door de decentralisatie van overheidstaken. Waar rijke gemeenten hun armste bewoners door middel van bijzondere bijstand kunnen helpen bij het aanschaffen van bijvoorbeeld een wasmachine, moeten bijstandsontvangers in arme gemeenten het zonder die hulp stellen.

De leegloop van de periferie houdt aan. In de randen van Nederland verdwijnen de ziekenhuizen, sluiten de theaters en gaan hele winkelstraten failliet. Nu ook de jeugdzorg, de ouderenzorg en het werkgelegenheidsbeleid in arme delen van Nederland soberder worden dan in de rijke delen, is de kiem voor de opstand van de regio gezaaid.

Cruciale vraag voor het volgende kabinet: hoe houden we stad en regio in Nederland bijeen?

'Ultieme wraak op arrogante Randstad'

ROTTERDAM, 11 MAART 2042 - Weg West, het monsterverbond van lokale politici buiten de Randstad, is de grootste partij van Nederland geworden. Partijleider Van Rey sprak op de overwinningsavond in Theaterhotel Almelo van een 'radicale breuk met 400 jaar Hollandse overheersing'.

ENERGIE

De overgang van fossiele naar duurzame energie kost niet alleen veel geld, maar creëert ook een nieuwe kloof: mensen die zich hebben voorbereid door hun woning te isoleren en zonnepanelen te plaatsen, zijn over een paar jaar beter uit dan degenen die dat dan nog niet hebben gedaan.

Miljoen Nederlanders afhankelijk van giften energiebank

DEN HAAG, 11 MAART 2042 - Het aantal Nederlanders dat de energierekening niet meer kan betalen, is deze maand opgelopen tot boven het miljoen. Politiek Den Haag heeft nog altijd geen oplossing voor de tweedeling tussen zelfopwekkers en energienetafhankelijken.

Huiseigenaren die hun woning volledig energieneutraal kunnen maken, kunnen hun woning zelfs helemaal afkoppelen van het elektriciteits- en gasnetwerk. Daar betalen ze dan ook niet meer aan mee.

De achterblijvers, onder wie een groot deel van de lagere inkomensgroepen, zullen hun energierekening hierdoor steeds verder zien stijgen. In Duitsland is dat al een reëel probleem. Tegelijkertijd dreigen arme mensen minder mobiel te worden door het beprijzen van benzineauto's.

PRIVACY

Uit een wereldwijde enquête van chipfabrikant Intel bleek in 2014 dat liefst 70 procent van de mensen hun persoonlijke data uit een smarttoilet zouden delen als ze in ruil daarvoor korting zouden krijgen op hun verzekeringspremie.

Dat zo'n smarttoilet er komt, is slechts een kwestie van tijd. Nu al liggen onze woningen vol apparaten die de hele dag data en beelden over ons verzamelen en versturen: smartphones, televisies, slimme meters, allemaal verbonden met internet. Daar komen lampen, klokken, printers, beveiligingscamera's, of zelfs stoelen en spiegels bij. Zodra die voorwerpen onderling communiceren, krijgt het Internet der Dingen vorm. Als de chip in je slimme wc de ontlasting analyseert en ontdekt dat er te weinig vezels in zitten, checkt hij bij de slimme ijskast of daar wel voldoende groente in ligt. Daarna plaatst het systeem zelf een nieuwe bestelling bij je supermarkt.

BN'ers doen slimme wc in de ban

HILVERSUM, 11 MAART 2042 - Steeds meer acteurs en modellen doen hun smarttoilet weg. Aanleiding is Grohegate, waarbij de gegevens van 500 duizend toiletten van de Duitse fabrikant uitlekten. Daardoor werd onder meer bekend dat actrice Monte Pearce zwanger is van twee blonde zoontjes.

Prachtig natuurlijk. Maar intussen blijft de hoeveelheid data explosief toenemen. Van wie zijn die gegevens eigenlijk? Mag Samsung met zijn smart-tv's zomaar het geluid in jouw huiskamer opnemen en naar Korea versturen? Moeten we willen dat Google alle data heeft over onze verplaatsingen? En wat kunnen cybercriminelen met al die gegevens?

Zeker nu verschillende Nederlandse steden erover denken al hun netwerken aan elkaar te koppelen en zo een smart city te creëren, zouden politici best eens mogen laten weten wat hun plannen zijn om het gigantische bigdatalek in te dammen.

DEFENSIE

Europees leger is te dik

BRUSSEL, 11 MAART 2042 - Europese militairen zijn te dik. Dat zegt defensiesecretaris Daphnée Timmermans. Veel soldaten blijken niet fit genoeg voor de missie in Bulgarije.

Deze verkiezingen gaan niet over de vettax. Maar, belangrijker: ook het Europees defensiebeleid is vrijwel afwezig in de lijsttrekkersdebatten. En dat terwijl het onderwerp juist nu aandacht verdient. Wij noemen een Trump, Poetin, Erdogan en Assad.

Op Europees niveau hebben liberaal voorman Guy Verhofstad en commissievoorzitter Jean Claude Junker gepleit voor een Europees leger. Bij het jarenlang uitblijven van een beslissing daarover, heeft Brussel sinds 2007 de beschikking over drieduizend soldaten, die binnen tien dagen klaar kunnen staan om in crisistijd België en omgeving te beschermen tegen aanvallen. Maximaal 120 dagen, dat wel.

Dit dwergleger kan onmogelijk de grote Europese veiligheidsopgave aan. Het zou goed zijn als onze premierskandidaten eens vertelden hoe ze Europa de komende tien jaar veilig willen houden. Ze hebben nog vier dagen de tijd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.