Vraag om organen te snel gesteld

Artsen stellen orgaandonatie te vroeg aan de orde bij nabestaanden. Dat blijkt uit onderzoek van het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam. Van de patiënten is meer dan 80 procent nog niet hersendood verklaard op het moment dat orgaandonatie ter sprake wordt gebracht. Dat is in strijd met de wet.

AMSTERDAM - Het gaat om patiënten die na een ongeluk of hersenbloeding op de intensive care belanden, en van wie zeker is dat het niet meer goed komt. Voordat donatie echter ter sprake mag komen, moet eerst onomstotelijk vaststaan dat de patiënt hersendood is. Dat vergt een uitgebreide procedure waarvoor hersenonderzoek (EEG) nodig is.


'Als een arts hier al eerder over begint, zegt hij impliciet dat hij iemand niet meer als patiënt ziet, maar als potentiële orgaandonor. En dat mag niet', zegt onderzoeksleider Erwin Kompanje.


Het kan families negatief beïnvloeden als ze moeten beslissen of ze de organen van hun geliefde na de dood af willen staan voor transplantatie. 'Het is voor mensen heel moeilijk te begrijpen dat iemand dood gaat, terwijl hij nog aan de beademing ligt en roze is. Door het te vroeg aan de orde te stellen, bestaat de kans dat mensen weigeren omdat ze het niet vertrouwen.'


In het onderzoek, dat binnenkort in het Amerikaanse tijdschrift Critical Care wordt gepubliceerd, bekeek zijn onderzoeksteam 228 dossiers van alle hersendode patiënten in zijn ziekenhuis tussen 1987 en 2009. In het begin werd donatie bij slechts 13 procent aan de orde gesteld vóór de hersendoodprocedure. Later sloeg dat om naar 82 procent.


Hoe dit mis kan gaan, blijkt uit twee recente gevallen waarover het team publiceerde. Zo werd tegen de vrouw van een 64-jarige patiënt gezegd dat haar man hersendood was, en dat dit alleen nog bevestigd moest worden. Ze gaf toestemming voor orgaandonatie, maar uit het EEG bleek vervolgens toch nog hersenactiviteit. Vijf uur later: idem. Uiteindelijk kreeg ze te horen dat haar man tóch niet hersendood was. Hoewel hij nooit had kunnen overleven, was inmiddels zo'n grote verwarring en woede bij de familie ontstaan dat orgaandonatie verder werd geweigerd.


'Dit ligt zo gevoelig', zegt Kompanje. 'Het heeft deels te maken met onervarenheid van jonge dokters die de vraag stellen, maar het komt ook door de snelheid waarmee alles moet. De bedden op de intensive care zijn zo schaars. Maar als je het goed wilt doen, moet je het zo zuiver mogelijk houden.'


Toch doen bijna alle Nederlandse ziekenhuizen het zo, aldus deskundigen. 'Dit is staande praktijk in Nederland', zegt Rik Gerritsen, voorzitter van de medisch-ethische commissie van de vereniging van intensivecare-artsen. Volgens hem wordt de Nederlandse wet binnenkort aangepast aan de manier waarop het nu gaat.


De redenen hiervoor zijn deels van praktische aard. 'Het betekent vaak dat midden in de nacht laboranten moeten worden opgetrommeld om hersenonderzoek te doen', zegt Kompanje. 'Ook de neuroloog moet komen, om het EEG te beoordelen. Zo'n proces neemt vier, vijf uur in beslag. Neurologen die daarna horen dat de familie geen toestemming geeft voor orgaandonatie, zeggen steeds vaker: dit is zinloos, bel me maar als de familie wél toestemming geeft.'


In het buitenland denken artsen daar echter anders over. De Nederlandse houding levert veel kritiek op. 'Van buitenlandse artsen horen we vaak: vind je het gek dat jullie zo weinig toestemming krijgen voor orgaandonatie, jullie stellen de vraag te vroeg.' In Nederland weigert 69 procent van de nabestaanden als een patiënt niet heeft vastgelegd wat hij na zijn dood wil.


'Het zou beter zijn om de vraag pas na de hersendoodprocedure te stellen', erkent donorintensivist Gerritsen. 'Dan zou er geen enkele twijfel meer zijn bij nabestaanden. Maar het betekent dat neurologen en laboranten veel onnodig onderzoek moeten doen. In Spanje - waar ze vaker toestemming krijgen - doen ze dat wel, maar daar is het veel beter geregeld. Ik ben bang dat we dat hier niet voor elkaar gaan krijgen.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.