Vraag: kun je leven zonder kont?

Jan Paul Schutten won in 2008 een Gouden Griffel voor zijn historische kinderboek Kinderen van Amsterdam. In zijn nieuwste boek legt hij de evolutie uit aan kinderen (en hun ouders).

Na zijn jeugdversie van Dick Swaabs bestseller Wij zijn ons brein ligt er nu ook nog Het raadsel van alles wat leeft, een kinderboek waarin Gouden Griffelwinnaar Jan Paul Schutten de evolutietheorie hartstochtelijk over het voetlicht brengt. Voor kinderen. En voor de ouders die soms met de mond vol tanden staan tegenover creationisten.


De ondertitel van het boek gaat over de stinksokken van een zekere Jos Grootjes uit Driel. Wie?

'Driel is een plaatsje vlakbij Doorwerth bij Arnhem, waar ik opgroeide. Grootjes bestaat niet, hij is fictie. Hij heette in mijn boek trouwens eerst Jack de Wit en woonde in Beek-Ubbergen, een naam die ik ooit verzon en als practical joke in de agenda van mijn collega's op het reclamebureau schreef. En dan zeggen dat Jack de Wit de afspraak had afgebeld. Heerlijk, de verwarring die dat gaf.'


Maar?

'Maar in Beek-Ubbergen wonen heel wat echte De Wits, sommige zelfs J. Dat konden we niet maken. Toen werd het Cor Grootjes uit Driel, maar dat wilden de Vlaamse uitgevers niet. Cor is te Nederlands. Toen werd het maar Jos.'


En wie is het?

'Een sukkel, metafoor voor het gegeven dat evolutie niet per se vooruitgang betekent. Beetje onhandig, niet al te slim, brildrager en geen atleet. Gewoon een man, die zich voortplant. Volgens mijn illustrator Floor Rieder is hij het kind van Albert Einstein en Marilyn Monroe.'


Pardon?

'Er is die bekende grap, dat Monroe tegen Einstein zegt: Laten we een kind maken dat mijn schoonheid heeft en jouw intellect. En dat Einstein dan zegt: of natuurlijk jouw intellect en mijn schoonheid. Nou, dat dus.'


En die stinksokken?

'Daar leven de bacteriën die behoorlijk lijken op het vroege leven op aarde.'


Vanwaar een kinderboek over evolutie?

'Eigenlijk vooral omdat ikzelf vol vragen zat. Niet over evolutie als zodanig, daarvan ben ik helemaal overtuigd. Maar vragen zijn er zat. Hoe wordt dode materie levend? Hoe zag het eerste leven eruit? Waarom pantoffeldiertjes? En natuurlijk, omdat je soms overvallen wordt door mensen die niet in evolutie willen geloven en tegenwerpingen hebben waarop je even geen antwoord hebt.'


Het boek gaat opvallend diep, voor een kinderboek. Over dna, rna, eiwitten, de oerknal, membranen, zenuwbanen, retrovirussen, plaattectoniek.

'Mijn eerste neiging was natuurlijk om dat allemaal tot een minimum te beperken. Maar het moet tegelijkertijd leuk zijn. De Britse komiek-schrijver Stephen Fry zegt ergens: als ik de keus heb om iets in elf of in elfduizend woorden uit te leggen, kies ik dus het laatste. Ik heb ontdekt dat dat waar is. Pas als je de ruimte neemt, wordt het ook leuk om te lezen en te weten.'


Het boek is ook heel persoonlijk.

'Dat dit boek er moest komen, wist ik allang. Maar na een jaar research heb ik letterlijk wekenlang naar een leeg beeldscherm zitten staren.


Er ontbrak iets aan mijn plan. Dat was het woord 'ik'. Door het mijn stem te geven, werd het verhaal opeens licht en gemakkelijk te vertellen. Het woord 'ik' maakt voor mij het verschil tussen leuk en net te lollig. Toen had ik de juiste toon. Ik praat met de lezer.'


Jullie boek is goud op snee en heeft schitterende houtsnede-achtige illustraties. Het moet echt een cadeautje zijn?

'Kinderen zullen niet snel voor een boek over de evolutie kiezen, dat krijgen ze van hun ouders. Vanaf het moment dat ze het toch krijgen is het aan mij, en Floor, om het zo interessant en grappig mogelijk voor ze te maken. Ieder hoofdstuk begint daarom ook met een rake vraag. Kun je leven zonder kont? Wat gebeurt er als je een spons in een gehaktmolen stopt? Stammen we af van een slijmbal? Ook goeie vragen voor ouders trouwens, als die niet meteen Richard Dawkins willen lezen.'


Naarmate het boek vordert, gaat het meer en meer over God, geloof en evolutie. Zit daar toch ook iets van frustratie?

'Het is geen afrekening, als je dat bedoelt. Maar ik ben wel ooit behoorlijk gelovig opgevoed en er zit zeker nog een staartje in me van het idee dat er meer is. In landen als de VS of Engeland gelooft de helft van de bevolking dat liever dan evolutie. Ik merk dat er geregeld argumenten tegen evolutie opduiken waar ik geen antwoord op heb. Dat het oog niet beetje bij beetje kan zijn ontstaan. Dat het zuurkanon van de bombardeerkever alleen in zijn geheel werkt. Dan ga je onwillekeurig toch een beetje twijfelen.'


Klopt niet?

'Veel tegenwerpingen tegen Darwin zijn niet fout of echt gelogen, maar gewoon niet het hele verhaal. En halve waarheden zijn al snel hele leugens, bedoeld om twijfel te zaaien.'


Je zegt ook: ik denk dat heel wat ongelovige wetenschappers best in God zouden willen geloven.

'Omdat het op zich wel prettig is als er een hemel is, bijvoorbeeld.'


En dat is niet zo?

'De boodschap is dat ik het niet weet, en dat dat prima is.'


Jan Paul Schutten & Floor Rieder, Het raadsel van alles wat leeft (en de stinksokken van Jos Grootjes uit Driel). Gottmer, euro 19,95, 160 pagina's.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden