VPRO is moe van alle ironie op tv

'U bent een leugenaar!' 'Weet u wat u bent? Een buitengewoon minderwaardig mens!' Een debat over 'het islamitische gevaar' tussen Pim Fortuyn en Marcel van Dam, enkele jaren geleden uitgezonden in het VARA-programma Het Lagerhuis, liep volkomen uit de hand....

Dat is nou televisie waar we in deze paarse tijden op zitten wachten, was de conclusie van een avond over 'Droom-tv' in politiek-cultureel centrum De Balie in Amsterdam. Weg met de ironie, leve het serieuze debat. 'Wat ik mis op tv is de opwinding van mensen die elkaar wel willen kelen omdat ze het niet eens zijn met elkaars opvattingen', zei Hanneke Groenteman, presentator van De Plantage.

De avond was georganiseerd door de VPRO, naar aanleiding van het vertrek van hoofdredacteur Hans Maarten van den Brink. In de trant van het tv-programma Zomergasten gaven zeven tv-makers van de VPRO commentaar op saillante fragmenten die ze zelf hadden uitgekozen. Maar waar bij Zomergasten vaak de vreugdevolle herinnering overheerst, kreeg de VPRO-avond iets tobberigs.

Hoe maak je nog spannende tv, als alles al honderd keer gezegd en gedaan is? En als tv kijken zelf een flodderige, vluchtige bezigheid is geworden? Programmamaker Rob Schröder (DNW, Bonanza) heeft drie toestellen in zijn woonkamer staan. De grootste staat permanent op Nederland 3, de kleinste op CNN en met de middelste zapt hij zich suf. Talkshow-presentator Wilfried de Jong heeft slechts één toestel, met een kapotte afstandsbediening waarmee hij alleen maar vooruit kan zappen. Noodgedwongen moet hij derhalve alle 44 kanalen langs, alvorens hij weer opnieuw kan beginnen. De Jong liet een uitsnede van zijn kijkgedrag zien: flarden Masai-krijgers, Vanessa voor de rechtbank, Amerikaanse nepworstelaars, lachwekkend in het Duits nagesynchroniseerd.

De kijker is ook afgestompt door grote woorden en grote beelden, dacht documentairemaakster Heddy Honigmann. 'Sinds de holocaust kijken we helemaal niet meer naar massagraven. Het is op, het maakt geen indruk meer', meent Honigmann. Zelf filmde ze ooit een massagraf in de Peruaanse hoofdstad Lima. Ter plekke was ze diep onder de indruk, maar thuis achter de montagetafel begon ze te twijfelen. Zouden de beelden niet als een vermoeid cliché in haar film terechtkomen? 'We zijn wel zes dagen bezig geweest met de montage van die fragmenten', aldus Honigmann.

Ironie was lange tijd een geliefde manier om aan die inflatie van de grote woorden te ontsnappen. Ook bij VPRO-programmamakers. Michiel Romeyn van Jiskefet ('ik kijk graag naar Extreme Sports Channel, van die verwende jongetjes op BMX-fietsjes') liet een fragment zien uit een video van de Amerikaanse showpianist Liberace. Een supernicht in roodsatijnen pak met een withermelijnen koningsmantel, die in een zilverbeslagen limousine het podium op komt rijden. Liberace leeft voort in de Jiskefet-crooner Tony van Heemschut, bekende Romeyn.

Lernert Engelbrechts van Waskracht toonde een stukje uit een documentaire over een allochtone homoseksueel die Tupperware-party's organiseerde. Alleen Engelbrechts zelf vond het niet ironisch, louter vanwege het feit dat de cameraman de verleiding weerstond om in te zoomen op de Pierrot in het wandmeubel.

De VPRO is moe van alle ironie, zo leek het zaterdagavond. Er is behoefte aan substantie en debat; aan botsende overtuigingen en tv die ergens over gaat. Het debat zal terugkeren, voorspelde scheidend hoofdredacteur Van den Brink. 'Paars loopt op zijn einde, het poldermodel loopt op zijn einde', zei hij.

De toenemende culturele invloed van de islam, waarvoor Pim Fortuyn in het meest bejubelde fragment van de avond al waarschuwde, is al enigszins bewaarheid geworden, aldus Van den Brink. In Rotterdam werd het prestigieuze toneelstuk Aïsja afgelast onder islamitische druk. Straks moeten we voor theater nog toestemming gaan vragen bij de groot-moefti in Egypte, zei Van den Brink. 'Ik heb er bij de VPRO nog voor gepleit om hierover een debat te organiseren. Het is niet opgepakt. Nog niet.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden