Nieuws Sancties Iran

VPRO: EU doet niets om gevolgen Amerikaans sanctieregime tegen Iran af te zwakken

Europa doet niets om bedrijven te helpen (of te dwingen) zaken te blijven doen met Iran. De maatregel waarmee de Europese Unie probeert de gevolgen van het Amerikaanse sanctieregime tegen Iran af te zwakken, blijkt in de praktijk een wassen neus. Dit meldt het VPRO-radioprogramma Bureau Buitenland op grond van eigen onderzoek. 

Van het vorig jaar augustus door de Europese Unie ingestelde Blokkadestatuut is tot nu nauwelijks gebruik gemaakt. Nederland is volgens de VPRO nog niet eens begonnen met handhaving op grond van de Europese verordening.

De volgens de onderzoekers ‘halfhartige’ opstelling van Europa kan de Iraanse regering ertoe brengen het in 2015 gesloten nucleair akkoord deels op te schorten. President Hassan Rohani gaf de Europese landen vorige week zestig dagen de tijd beter hun best te doen hun verplichtingen na te leven. Volgens hem doet Europa te weinig om tegenwicht te bieden aan de sancties.

De Amerikanen beboeten sinds vorig jaar alle ondernemingen buiten de VS die zaken doen met Iran. Volgens de EU schenden zij daarmee het internationaal recht. Daarom werd vorig jaar het uit 1996 stammende Blokkadestatuut nieuw leven ingeblazen. Destijds werd dat ingesteld om te voorkomen dat Europese bedrijven getroffen werden door de Amerikaanse sancties tegen Cuba, Syrië en Libië.

Europese ondernemingen die last hebben van de Iran-sancties kunnen hun eigen overheid om bijstand vragen. Anderzijds is het bedrijven verboden te zwichten voor het Amerikaanse sanctiebeleid. Doen zij dit toch, dan kunnen zij worden beboet. Wel is het mogelijk dat ondernemingen worden uitgezonderd van het verbod, indien hun schade anders te hoog zou zijn. Daartoe kunnen zij in Brussel een verzoek indienen.

Precieze taakomschrijving

Volgens Bureau Buitenland echter doen de EU-landen niets om bedrijven te helpen of te dwingen zaken te blijven doen met Iran. De programmamakers deden vooral onderzoek naar de rol van Nederland. Het ministerie van Buitenlandse Zaken verwees hun naar de douane, die belast is met de handhaving. Een douane-woordvoerder zei dat de dienst nog met het ministerie in gesprek is over een precieze taakomschrijving.

Toch moeten er al veel ondernemingen zijn die gezwicht zijn voor de Amerikaanse druk, zo suggereren de cijfers. Tussen 2015 en 2017 verdrievoudigde de handel tussen Nederland en Iran tot 1,66 miljard euro. Maar vorig jaar daalde volgens het CBS de export naar Iran, van 1,06 miljard euro in 2017 tot 718 miljoen in 2018.

Grote Europese ondernemingen als Siemens, Total en Peugeot trokken zich al uit Iran terug kort voor de Amerikaanse sancties van kracht werden. Sindsdien kwam slechts één bedrijf in de EU voor de rechter vanwege overtreding van het anti-boycotstatuut, in Duitsland. Die zaak werd echter aangebracht door een concurrent, niet door de overheid.

Gezwicht voor de Amerikanen

Een probleem bij handhaving van het Blokkadestatuut is dat de overheid moet aantonen dat de betrokken ondernemer is gezwicht voor de Amerikanen. Een ondernemer kan echter ook om andere – economische - redenen besluiten om, bijvoorbeeld, een fabriek te verhuizen van Iran naar een ander land, of bepaalde goederen niet langer uit Iran te importeren.

‘Daarom is het statuut onmogelijk om uit te voeren’, zegt redacteur Eric Arends van Bureau Buitenland. De maatregel is bovendien innerlijk tegenstrijdig en brengt ondernemers ‘in een spagaat’ door de merkwaardige mix van hulp en straf.

Ondernemers die de overheid om bijstand vragen, of een beroep doen op de uitzonderingsclausule, geven daarmee toe te worstelen met het Amerikaanse sanctieregime. Krijgen zij van Brussel echter geen uitzondering, dan dreigt een boete. Ze kunnen dan niet langer aanvoeren op bedrijfseconomische gronden de handel met Iran te staken.

Ambassade staat in nauw contact

Volgens een woordvoerster van het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft Nederland sinds de terugtrekking van de VS uit het nucleair akkoord met Iran de informatievoorziening aan het Nederlandse bedrijfsleven geïntensiveerd. ‘Ook onze ambassade in Teheran staat in nauw contact met vertegenwoordigers van in Iran actieve Nederlandse bedrijven.’

De douane beoordeelt per geval of een proces-verbaal opgemaakt moet worden, aldus het ministerie. Afhankelijk van de ernst van de overtreding kan eerst een formele waarschuwing gegeven worden voordat strafrechtelijke actie ondernomen wordt.

Verder werkt Nederland in samenwerking met andere EU-landen aan mogelijkheden om het betalingsverkeer met Iran te faciliteren. Dit gebeurt door middel van een zogenoemd Special Purpose Vehicle (Instrument in Support of Trade Exchanges, INSTEX), een constructie om de Amerikaanse sancties te omzeilen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden