Voyage en Orient

De Mesdag Collectie bezit verrukkelijke kunst- nijverheid en schilderijen. Maar de Oriënt als thema is ietwat geforceerd.

tentoonstelling


Verbeelding van de Oriënt. De Mesdag Collectie, Den Haag


T/m 8/9. Demesdagcollectie.nl


Musea willen bezoekers trekken - jawel, dit wordt weer een onthullend stuk - en een beproefde methode daartoe is delen van je collectie als thema-tentoonstelling te presenteren. Dat gebeurt vaak en het is verstandig. De verzekeringskosten zijn minimaal, van gesjouw buiten de deur is geen sprake, de pr-machine kan op volle toeren draaien, enfin, zoals gezegd: het is een verstandig idee. Alleen leent niet iedere collectie zich er automatisch voor.


Dat zie je bijvoorbeeld goed aan Verbeelding van de Oriënt, een tentoonstelling over oriëntalistische kunst die De Mesdag Collectie, Den Haag, deze zomer toont. Zij vertelt hoe schrijvers en schilders in de 19de eeuw afreisden naar het pas ontsloten Oosten, de landen ten zuiden van de Middellandse Zee, Marokko, Tunesië, Turkije, Egypte, om er mannen met 'fantastische koppen' en vrouwen 'met de schoonheid van herkauwende stieren' (Flaubert) te bekijken, en om impressies te verzamelen voor de decors voor Bijbelse schilderijen. Hun blik was ontstellend naïef - die eeuwige harems, nog eens Aladdin met z'n lamp - maar hun werk was niet aan te slepen.


Hendrik Willem Mesdag, die thuis bleef, maar in Den Haag feesten in oosterse sfeer organiseerde, legde een verzameling aan van zulke kunstwerken, en die verzameling wordt nu hier getoond als een zelfstandige expositie, aangevuld met een handvol bruiklenen uit het moedermuseum, 't Van Gogh.


Dat is even makkelijk als stoutmoedig. Immers: de Mesdag Collectie bezit verrukkelijke kunstnijverheid en schilderijen, die kalfjes van Maris, die gekke Mancini's, de Corots, de Daubigny's, gaat u het vooral allemaal zien, maar het blijft wel een verzamelaarscollectie: eigenzinnig, maar kwalitatief wisselvallig. En die wisselvalligheid wreekt zich hier.


Want wat zien we, daar in Den Haag? Syrisch aardewerk, een koperen pauw uit Iran, twee borstbeelden van onyx, brons en email, een charmant schilderij van een Turkse schoolklas met leraar en kindjes, kersen op de grond, licht in vlakken op de muur, - je kunt de landerige hitte haast voelen. Er is ook een heel curieus naakt van Boulanger dat volgens het tekstbordje een 'sensuele vrouw' voorstelt, maar dat met zijn pruik, grove neus en hoekige kaaklijn er meer uitziet als de eerste prijs in de Miss Shemale 1890-competitie.


Dat zijn de beste stukken. Nu wordt het minder. Er is een straatgezicht van Bauer. Het oogt flets. Er is een Algerijnse vrouw van Adolf von Meckel. Die hoort op de vlooienmarkt. Er is een Goya-achtig etsje van Manet van een Madrileense, mooi, als altijd, maar hier overspelen de samenstellers hun hand. Ik bedoel: Zuid-Spanje mocht voor sommige kunstenaars misschien gelden als de poort naar de Oriënt, het ligt nog altijd niet in Afrika.


Teleurstellend, vooral, is de publiekstrekker van de tentoonstelling, John Singer Sargents Egyptische indigoververs (1891). Sargent was een kosmopolitische societyschilder die met duizelingwekkende trekzekerheid de Euro-Amerikaanse beau monde vereeuwigde, een man bij wie je graag poseerde, een 19de eeuwse Avedon. In de laatste decennia van die eeuw reisde hij naar Marokko en Egypte waar hij een reeks kleine meesterwerken afscheidde: moskeeën, bedoeïen, jongens op het strand enzovoort, allen gemaakt in een zucht en zonder uitzondering oogverblindend.


Dit werkje behoort niet tot die reeks, helaas. Dit is Sargent B-garnituur. Je bekijkt hem, deze snelle verfschets, want dat is het, met zijn net niet rake toetsen en slappe koppen, en je wordt mismoedig bij de gedachte aan al die betere stukken in de Metropolitan, Tate, Isabella Gardner, Yale University Art Gallery en waar het al niet meer hangt. Waren zulke bruiklenen buitencategorie? Wie weet. Hadden de samenstellers dan beter een ander thema kunnen kiezen? Misschien wel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.