Vox Populi

Volkswijken hebben vaak een levendige historie. Met een serieuze opera, opgevoerd door buurtbewoners, wil René van 't Erve die geschiedenis tastbaar maken. Dit weekend in Tuindorp Oostzaan.

Af en toe zie je ze nog lopen in Tuindorp Oostzaan: oude mannen met een platte pet op, een verweerd gezicht en een lichaamshouding waaraan je ziet dat ze ooit heel sterk zijn geweest. Het zijn arbeiders die vroeger op de NDSM-scheepswerf werkten, grenzend aan de volkswijk in Amsterdam-Noord. Goede kans ook dat de mannen in januari 1960 Amsterdams eigen watersnood meemaakten, toen heel Tuindorp onder water liep door een dijkdoorbraak in het zijkanaal van het IJ.


De roerige geschiedenis van Tuindorp Oostzaan wordt dit weekeinde bezongen door oude en nieuwe Tuindorpers, op het centrale plein. Dit gebeurt in een kunstvorm die niet echt voor de hand ligt in een volkswijk: opera. Het idee om 'gewone' Amsterdammers een opera te laten zingen, komt uit de koker van documentairemaker René van 't Erve. Hij woont in een volksbuurt verderop, in Floradorp. Vorig jaar organiseerde hij er voor het eerst een volksopera. Met succes, hij liet de Amsterdammers verliefd worden op een onbekend muziekgenre .


De volksopera Tuindorp Oostzaan is meer dan een leuk initiatief om hoge en lage cultuur bij elkaar te brengen en de wijk te verbinden; het is een stevige en volwassen opera geworden. De solisten en het koor worden begeleid door een ervaren dirigent en een 21-koppig orkest van recent afgestudeerden van het Conservatorium Amsterdam. 24 beroemde aria's, duetten en koorzangen zijn door tekstschrijver en regisseur John Lust vertaald naar een eigen libretto waarin de watersnood van 1960 en de opkomst en ondergang van de NDSM-werf de rode draad vormen.


Volksopera Tuindorp Oostzaaan, 22 en 23/6, volksopera.nl


In het IJ gedonderd


'Opera is dramatisch aangezet levenslied. Het appelleert aan oude genen. De eerste Tuindorpers kwamen uit de Jordaan en andere verpauperde wijken in de stad. Daar was opera juist heel geliefd. Die Jordanezen trokken over het IJ, op zoek naar een huis met meerdere slaapkamers, en vaak een tuintje. Dat vonden ze in Tuindorp. Alleen de liefde voor opera moet ergens onderweg in het IJ zijn gedonderd', aldus documentairemaker en initiatiefnemer van de Volksopera René van 't Erve.


Giovanni de rapper


't Woelige water spuit door de gaten,


maar wij soldaten waren paraat.


Wij zagen gelijk:


een gat in de dijk,


precies waar 't kanaal een bochie omgaat.


(Fragment uit De dijkdoorbraak, Op de melodie van Fin ch'han dal vino uit Don Giovanni, Wolfgang Amadeus Mozart)


Vincent Heeren (32), rapper, speelt samen met zijn broertje Michel (29) soldaat en Turkse immigrant.


'Dit lied gaat snel, man! Die Don Giovanni was zelf ook een rapper. We wilden graag een keer zingen voor de verandering. Wij zijn de soldaten die de Tuindorpers moeten waarschuwen dat de dijk is doorgebroken. Ik woon in Tuindorp, ik ben er geboren en opgegroeid, maar ik wist bijna niets van de geschiedenis. Het NDSM-terrein was in mijn jeugd niet veel meer dan het braakliggende stuk grond waar ik een jointje ging roken.'


Een brok in de keel


Daar gaat 't schip het water in,


gedoopt door de kroonprinses


Het vaart met groot succes,


vergroot zo nog de glorie van


iedere ambachtsman.


(Fragment uit Tewaterlating, op de melodie van het Triomfkoor uit Aida van Verdi)


Margreet Bakker (61), vrijwilliger in een winkel, speelt koningin Juliana.


'Ik heb maar één zin in de opera: 'Landgenoten, mijn dochter Beatrix zal vandaag de doop verrichten.' En ik moet een beetje zwaaien. Ik hoop dat ik niet in de lach schiet. Ik heb 23 jaar in Tuindorp gewoond, mijn vader had daar een supermarktje. Ik ben er één van acht en we woonden met z'n allen boven de winkel. De watersnood zie ik nog zo voor me. Ik was 8. De ochtend van de dijkdoorbraak waren mijn vader en ik vroeg wakker. Hij wilde naar de groenteveiling gaan toen een politieman schreeuwde: 'Bakker! De dijk is doorgebroken!' Mijn vader zei: 'Jij gaat met je zusje met de bus.' Zonder kleren, zonder iets, stapten wij in bus B. Meid, ik zag het water naar beneden komen toen we wegreden. Mijn vader bleef achter om kassa's naar boven te tillen. Op een gegeven moment moest hij mee van de politie, het werd te gevaarlijk. Ik kreeg een brok in mijn keel toen ik voor het eerst het lied over de watersnood zong. Ik beleefde het weer helemaal.'


Durf te galmen


Waar is de vakbondsman?


Wij werken lange dagen


en dan, als stank voor dank,


wordt straks de helft ontslagen


(Fragment uit het Stakingslied, gezongen door het mannenkoor op de melodie van het Zigeunerkoor uit Il Trovatore van Verdi)


Michel Doggenaar (45), sloepbouwer, zingt in het mannenkoor.


'Ik ben import, vijf jaar geleden ben ik vanuit het centrum naar Tuindorp verhuisd voor de ruimte en een tuintje. Vroeger was het hier een arbeidersbolwerk en heel verzuild. Mijn vader riep altijd dat de NDSM een communistische werf was. Tuindorp is een echt dorp. Dat 'ons kent ons' is nu wel minder. Anders had ik hier niet tussen gepast. Vroeger luisterde ik nooit naar opera, maar nu wel. De schoonheid van opera ligt niet voor de hand, dat vind ik er zo mooi aan. Je moet er een paar keer naar luisteren voordat je het kan waarderen. In het begin kon ik de ingewikkelde melodielijnen niet volgen. Dat gaat nu beter, ik durf zelfs een beetje te galmen.'


Dankzij de ondergang


Tuindorp, ik woon hier al zowat mijn hele leven.


Tuindorp, 'k heb hier als baby in de wieg gelegen.


Maar kijk: de buurt verandert.


Logisch, dat hou je niet tegen.


Maar soms denk ik toch wel even:


waarom gaat alles zo hard?


(Fragment uit Tuindorps verleden, op de melodie van Mamma van C.A. Bixio)


Chiel Ottenhof (62), heeft een scheepsreparatie- en constructiebedrijf, speelt chauffeur en zingt in het koor.


'Ik kwam in een pandje dat vrijkwam nadat de scheepswerf failliet was gegaan in 1984. Je zou kunnen zeggen dat mijn bedrijf er kwam bij de gratie van de ondergang van de werf. Ik kreeg van de gemeente de sleutel van het hek. Als enige kon ik dat gigantische, verlaten terrein op. Ik heb er 25 jaar gezeten met mijn bedrijf - ik repareerde en bouwde binnenvaartschepen - maar nu ben ik er weg. Het is me te druk geworden. Het stikt er van de ondernemers en horeca. Heel gezellig allemaal, maar als we met de kraan een plaat gingen hijsen, moesten we lintjes spannen en pionnen plaatsen om het verkeer weg te houden. Ik zit nu 300 meter naar het oosten, daar zit een rustig haventje, de oude haven van Waternet.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.