Vorming nieuw kabinet Oostenrijk zit in impasse

Oostenrijk lijkt nog lang te moeten wachten op een nieuwe regering. Sinds de verkiezingen vier weken geleden verkeren de coalitiebesprekingen in een impasse....

Sinds de parlementsverkiezingen op 3 oktober is er eigenlijk amper iets gebeurd in politiek Oostenrijk. Alleen de extreem-rechtse politicus Jörg Haider had een volle agenda met zijn toernee door een aantal Europese landen. Daar poogde hij de angst voor zijn partij weg te nemen.

Een nieuw parlement is er wel. De regering die het vrijdag voor het eerst in de ogen keek, is al vier jaar oud. Dat leidde gisteren bij de beëdiging van de parlementariërs tot een opmerkelijke situatie. Wolfgang Schüssel, leider van de conservatieve Volkspartij, vervulde een dubbelrol; hij zit als oppositieleider in het parlement en als minister van Buitenlandse Zaken en vice-kanselier in het demissionaire kabinet.

Die schier onmogelijke combinatie van functies zal Schüssel waarschijnlijk nog even moeten volhouden. Het ziet er namelijk niet naar uit dat Oostenrijk op korte termijn een nieuwe regering krijgt. En dat is vooral te danken aan diezelfde Schüssel.

Zijn Volkspartij is namelijk de enige aanvaardbare coalitiepartner voor de sociaal-democraten onder leiding van bondskanselier Viktor Klima, die als grootste partij het initiatief in handen heeft. Klima wil de coalitie met de conservatieven, die al een geschiedenis van dertien jaar heeft, voortzetten. Maar Schüssel verkiest de oppositie. En om dat te onderstrepen, heeft zijn fractie hem deze week gekozen tot fractieleider in het parlement.

Ook met de Vrijheidspartij van Jörg Haider, die 3 oktober de tweede partij van het land is geworden, hebben de sociaal-democraten een meerderheid in het parlement. Maar Klima wil niet regeren met extreem-rechts.

Een patstelling dus. Dat die zou ontstaan, was al meteen na de verkiezingsuitslag duidelijk. De oorverdovende stilte die daarop volgde, lijkt erop te wijzen dat de hoofdrolspelers in de coalitievorming met de handen in het haar zitten. President Klestil heeft nog niet meer ondernomen dan bondskanselier Klima de opdracht geven een regering te vormen - twee weken na de verkiezingen kwam hij daartoe. Ook Klestil wist en weet dat Klima die opdracht niet kan uitvoeren.

Ondanks de impasse, heeft de president er (nog) niet voor gekozen gebruik te maken van zijn vergaande bevoegdheden, die Oostenrijk al een nieuwe regering hadden kunnen opleveren.

Klestil heeft in vergelijking met staatshoofden in andere Europese landen ongekende mogelijkheden om na verkiezingen de politieke leiding naar zijn hand te zetten. Ten eerste kan hij de huidige regering in demissionaire staat tot juni volgend jaar laten regeren. Maar hij kan ook zelf een nieuwe regering formeren. Een zakenkabinet bijvoorbeeld, waarover hij zelf de leiding heeft.

Ook kan Klestil de huidige bondskanselier Klima en diens tweede man Schüssel aan de kant zetten en een andere kanselier benoemen. Deze zou hij een coalitie kunnen laten vormen. Theoretisch is het mogelijk dat hij een sociaal-democraat tot kanselier benoemt die wel met extreem-rechts wil regeren.

Klestil heeft zich nooit tegen een dergelijke coalitie uitgesproken, dus uitgesloten is dat niet. Of hij benoemt een conservatief als kanselier, die niet de oppositie verkiest.

Dat de president nog niet van deze bevoegdheden gebruik heeft gemaakt, kan betekenen dat hij een coalitie tussen sociaal-democraten en conservatieven nog niet uitsluit onder leiding van Klima.

Hoe langer de impasse duurt, hoe groter de druk op beide partijen. Op de conservatieven, die verstrikt kunnen raken in hun dubbelrol en alsnog afzien van hun zelfgekozen oppositie. Op de sociaal-democratische kanselier Klima, die weet dat Klestil hem met alle gemak van zijn zetel kan verwijderen.

Het is Klestil die alle touwtjes in handen heeft. Klima beschouwt een zakenkabinet als enige optie. Klestil heeft dat afgewimpeld. Klima wil niet met Haider onderhandelen. Over twee weken moet hij toch met de extreem-rechtse politicus om de tafel. Omdat de president dat wil.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden