Vorm gevonden

Het werk van beeldend kunstenaar Daan van Golden is gebaseerd op fragmenten van patronen. Met een minutieuze ijver werkt hij al veertig jaar aan zijn oeuvre. Het Gemeentemuseum Den Haag eert hem nu met een tentoonstelling.

DOOR STEFAN KUIPER

Beeldende kunst

Daan van Golden: Reflecties

GeM Museum voor Actuele Kunst, Den Haag, t/m 4/5. gem.nl

In 2003 schilderde Daan van Golden (1936) Study H.M. We zien een opgeblazen fragment uit een Matissecollage, een parkiet, geschilderd in bloedrood tegen een witte achtergrond; de 'H' en de 'M' uit de titel verwijzen naar de meester van de Franse Rivièra.

Ik heb er een tijdje voor staan peinzen en wel om twee redenen. Aanvankelijk omdat ik me afvroeg wat het voorstelde: een schotwond? Een lekkende pen? Daarna omdat ik me afvroeg waarom iemand dat zou doen, een fragment naschilderen. En dan ook nog zo groot. Zo smetteloos. Een mysterie, dat was het. In het GeM hield het me flink bezig.

Om het maar uit de weg te hebben: deze tentoonstelling is prima in orde. Zij toont een stuk of dertig werken, waaronder enkele beroemde: een theedoekschilderij, schilderijen overdekt met bloemen, twee silhouetten van Mozart, en bijvoorbeeld ook die bekende foto met Van Goldens schaduw op een blauw kiezelpad. Het is allemaal mooi en ruim gehangen en de selectie snijdt hout. Er valt veel voor te zeggen om Van Golden te presenteren als een kunstenaar die begint waar anderen ophouden; wiens oeuvre grotendeels draait om hommages aan het werk van voorgangers. Die een scherp oog heeft voor de dubbelzinnigheden in dat werk, ook. Dat was niet altijd het geval.

Aanvankelijk was Van Golden een ander soort kunstenaar, expressiever. Als twintiger maakte hij abstracte schilderijen, heel duister. Uitgesproken tactiel en emotioneel moest zijn kunst zijn. Dat veranderde toen hij in de jaren zestig via Scandinavië naar Japan reisde. De schilder raakte onder de indruk van het boeddhisme en begon vraagtekens te zetten bij het belang van originaliteit. Toen hij op een filmset - hij werkte als figurant - een servet vond, besloot hij die na te schilderen.

Een keerpunt. Er volgden een stuk of twintig servetschilderijen, soms compleet met merknaam. Eenmaal terug in Nederland baseerde Van Golden zich enkel nog op fragmenten van gevonden patronen. Een stukje van een abstract expressionistisch doek van Jackson Pollock bijvoorbeeld. Een lap Marokkaanse zijde. Een shawl van een geliefde. Hij schilderde deze motieven opgeblazen, maar altijd minutieus. Dat doet hij nu al veertig jaar.

Ze zijn lastig te duiden, deze toegankelijke, vaak fraaie doeken. Ze hebben de schaal en gaafheid van affiches en toch zijn ze geen pop-art. Ze zijn handschriftloos, mechanisch zelfs, maar nooit doods. Het werk van Van Golden heeft iets onwerelds. Het doet me denken aan die buitenaardse wezens in sciencefictionfilms die het uiterlijk en gedrag van aardbewoners kopiëren, zij het altijd net te perfect, net te onberispelijk. Ze zijn goedaardig evenwel, deze wezens. Ze handelen uit bewondering en speelsheid. En uit nieuwsgierigheid.

Ik was lang zoet met een werk uit de Giacomettireeks. Het toont het silhouet van een van die langgerekte beelden van de Zwitserse beeldhouwer Alberto Giacometti; een brandweerrode loper over een roomblanke ondergrond. Het schilderij is gaaf. Alle sporen van het maakproces zijn zorgvuldig uitgewist. Nergens valt nog een kwaststreek te bekennen. Hierdoor wekt het schilderij de indruk dat het niet zozeer gemaakt, als wel verschenen is. Alsof Van Golden 's avonds een wit doek tegen de muur zette en toen-ie het de volgende ochtend omdraaide, daar opeens die Giacometti ontwaarde.

Het is een wonderlijk ding. Hoe langer je ernaar kijkt, hoe meer je vergeet waarnaar je kijkt en hoe meer nieuwe dingen je ziet. In dit geval: een waterval die neerstort in een bergmeer. Een stalactiet, onmerkbaar groeiend in een onderaardse grot. Het prothetische been van een Irakveteraan. En dan zie je weer die Giacometti, het slungelige, hard geworden kauwgomlijf, het opkijkende hoofd. Dat is misschien wel Van Goldens grootste kracht: zijn kinderlijke vermogen om bekend veronderstelde vormen te onderzoeken, steeds opnieuw. Kijk hier nog eens naar, lijken zijn schilderijen te zeggen. Let daar eens wat beter op. Er spreekt een soevereine, haast onthechte verwondering uit over de wereld om ons heen. Iets daarvan slaat over.

Schenking

Het Gemeentemuseum Den Haag ontving in december 2013 een schenking van zeventien werken van Daan van Golden. Deze was afkomstig uit de collectie van Art & Project/ Depot VBVR, een collectie voortgekomen uit de verzameling van Art & Project, de galerie van Adriaan van Ravesteijn (1938) en Geert van Beijeren (1933-2005). De gift bestond uit schilderijen, werken op papier en foto's uit de jaren zeventig en tachtig. De zeventien werken zijn ook te zien in deze tentoonstelling.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden