Nieuws Marga Minco

Voorzitter P.C. Hooft-stichting blijkt nazaat van de familie die familiebezit van Marga Minco achterover drukte

Afgelopen januari kreeg Marga Minco de oeuvreprijs van de P.C. Hooft-stichting. De voorzitter van die stichting, Gillis Dorleijn, en de laureaat blijken op een ‘onverkwikkelijke’ manier met elkaar verbonden. 

Marga Minco Beeld Joost van den Broek

Het is gebruikelijk dat de winnaar van de prestigieuze P.C. Hooftprijs daarvan eerst telefonisch bericht krijgt van de bestuursvoorzitter. Die moet horen of de beoogde laureaat instemt of weigert; daarna mag het nieuws bekend worden gemaakt.

Die bestuursvoorzitter van de stichting P.C. Hooft-prijs is al sinds jaren Gillis Dorleijn (1951), hoogleraar moderne Nederlandse letterkunde in Groningen. Hij was dan ook voornemens om begin december 2018 de toen 98-jarige schrijfster Marga Minco ervan te verwittigen dat haar voor haar bescheiden en indringende oeuvre, waarin zich veel samentrekt op de jaren 1940-1945 en hun nasleep, de oeuvreprijs van 60 duizend euro was toegekend.

Zilveren lepeltjes, glaswerk, een schilderij

Een week eerder werd Jessica Voeten, de jongste dochter van de schrijfster, alvast ingelicht over deze procedure. Ze legde die aan haar moeder voor. Die leek het niet zo’n goed idee als zij telefoon zou krijgen van Dorleijn, ‘ook voor hem’. Hij is namelijk de kleinzoon van het echtpaar in Amersfoort dat in de oorlog een groot aantal persoonlijke bezittingen van de Joodse familie Minco in bewaring had genomen: complete serviezen, gordijnen, tafelkleed, zilveren lepeltjes, glaswerk en een olieverfschilderij.

In augustus 1942 zou de Duitse bezetter de ouders dwingen in de Amsterdamse Jodenbuurt te gaan wonen. Meteen na de oorlog heeft Marga Minco – de enige overlevende van het gezin waar zij uit kwam, doordat zij aan arrestatie wist te ontsnappen – geprobeerd de spullen terug te krijgen, en de correspondentie hierover bewaard. De nieuwe eigenaar, Dorleijn uit Amersfoort, beweerde echter dat de afspraak was dat ‘indien den heer en mevrouw Minco naar Polen zouden moeten en niet terugkeerden’ de in bewaring genomen goederen zijn eigendom zouden worden.

Jaren nadien zou Minco naar het adres terugkeren. Daarover schreef zij in 1957 het pijnlijke verhaal ‘Het adres’, waarin de verteller eerst wordt weggestuurd door ‘mevrouw Dorling’, en bij haar tweede poging wordt opengedaan door de jonge dochter. Langs haar gaat ze naar binnen: ‘Geschrokken bleef ik staan. Ik was in een vertrek dat ik kende en niet kende. Ik bevond mij te midden van dingen die ik terug had willen zien, maar die mij in de vreemde atmosfeer beklemden.’ Het wollen tafelkleed ligt op tafel. Na een korte conversatie verlaat de verteller het huis gehaast. ‘Ik nam mij voor het adres te vergeten. Van alle dingen die ik vergeten moest, zou dát me het gemakkelijkst vallen.’

Oorlogskroniek

Voor de zes pagina’s van ‘Het adres’, te lezen als een appendix bij de oorlogskroniek Het bittere kruid uit hetzelfde jaar, won Minco in 1957 de eerste prijs in een novellenwedstrijd. Uitgerekend naar dit verhaal verwijst ook het juryrapport van de P.C. Hooftprijs, die op 18 januari werd uitgereikt ten huize van de schrijfster in Amsterdam. Secuur en zonder moreel commentaar beschrijft Minco, aldus de jury, ‘de vijandelijkheid waarmee Joden die uit de kampen of uit de onderduik terugkeerden werden bejegend door de nieuwe bezitters van hun eigendommen, die zij vaak in goed vertrouwen in bewaring hadden gegeven’.

In de nieuwe uitgave van ‘Het adres’, die woensdag verschijnt, een co-productie van de stichting P.C. Hooft-prijs en uitgeverij Prometheus waarin de hele geschiedenis uit de doeken wordt gedaan, reageert bestuursvoorzitter Gillis Dorleijn ontsteld en beschaamd. Hij en de andere kleinkinderen ‘zullen er alles aan doen na te gaan wat er nog aan eigendommen aanwezig is. We kenden allen het verhaal, maar niet de specifieke, onverkwikkelijke geschiedenis, die plaatsvond vóór ieder van ons geboren was, maar die na driekwart eeuw ons pijnlijk heeft geraakt en ons in feite sprakeloos maakt.’

 Marga Minco kreeg de P.C. Hooftprijs uit handen van Abdelkader Benali, secretaris-penningmeester van de stichting. Bestuursvoorzitter Dorleijn ontbrak die middag wegens familieomstandigheden.

Meer over Marga Minco

Het duurde wel erg lang voordat Marga Minco de P.C. Hooft-prijs kreeg.

Marga Minco vertolkt de Nederlandse stem van de Europese oorlogsliteratuur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden