Voorvechter van onderwijs voor arbeidersklasse

Arbeiderszoon Jan Erdtsieck schopte het tot rector, vakbonds bestuurder, columnist en politiek activist. Zijn leven lang zette hij zich in voor goed onderwijs.

Op het moment dat de PvdA instemde met de sluiting van het openbare gymnasium in Leeuwarden zegde Jan Erdtsieck meteen zijn lidmaatschap op. 'Gaan eindelijk de arbeiders naar het gymnasium, dan besluit de arbeiderspartij het gymnasium op te heffen.'

Na enkele jaren in de politieke wildernis te hebben verkeerd, werd hij gebeld door Harry van Bommel, toen onderwijswoordvoerder bij de SP. Die las de columns die Erdtsieck onder het pseudoniem Ahasveros in Het Schoolblad van onderwijsbond ABOP schreef. Ze zaten op dezelfde lijn. Van Bommel haalde hem bij de onderwijswerkgroep van de SP. In het Kamerrestaurant werden elke maandag onder het genot van een door Erdtsieck bestelde fles wijn van Philippe de Rothschild de problemen in het onderwijs besproken. 'Samen met Jan formuleerde ik kritiek op de zij-instroom van onbevoegde docenten, het studiehuis, de feminisering van het primair onderwijs en tal van andere ontwikkelingen, ruim voordat die kritiek gemeengoed werd', aldus Van Bommel.

Jan Erdtsieck was een arbeiderszoon uit Hengelo die het schopte tot leraar, rector, vakbondsbestuurder, columnist en politiek activist. Hij verloochende zijn afkomst nooit en waakte zijn hele leven over het verheffen van de arbeidersklasse door goed onderwijs.

Op 23 september overleed Jan Erdtsieck in zijn woonplaats Soest. Hij leed de laatste jaren aan een combinatie van alzheimer en prostaatkanker. Sinds begin augustus waren alle krachten weggevloeid. 'Maar in zijn hoofd bleef er volop beweging: grappen, snedige antwoorden, citaten en gedichten declameren in alle talen', zegt zijn vrouw Mieke van Stijgeren.

Erdtsiecks vader werkte bij machinefabriek Stork in Hengelo. Hij schopte het tot chef van de pijpenbuigerij. Zoon Jan ging in september 1942 naar de HBS. Een maand later stond hij te kijken op het station waar treinen vertrokken richting Duitsland. Daarbij loste een Duitse militair een waarschuwingsschot dat afketste op de rails en dat Jan raakte in zijn knieholte. Er volgde een lange revalidatie waarbij hij koudvuur opliep aan zijn voet. Dat leidde tot de amputatie van zijn onderbeen. Stork zorgde voor de eerste prothese.

Na de oorlog had Erdtsieck losse baantjes, zoals muurtjes metselen voor het geallieerde bezettingsleger. Een voormalig onderwijzer die wist hoe slim Erdtsieck was, raadde hem aan naar de kweekschool te gaan. In 1951 werd hij onderwijzer in achtereenvolgens Breda en Dordrecht. Hij haalde ook een akte MO B geschiedenis aan de School voor Taal- en Letterkunde in Den Haag, waar hij door de historicus professor Presser werd geëxamineerd.

In 1962 werd Erdtsieck leraar in Almelo en in 1971 rector aan de OSG Hendrik van der Vlist in Utrecht. Hij zou onder meer in de Provinciale Staten van Utrecht terechtkomen. Tegelijkertijd was hij jarenlang bestuurslid van de ABOP en later bij Education International in Brussel.

Nadat zijn eerste vrouw in 1979 was overleden, hertrouwde hij met de psycholoog Mieke van Stijgeren, met wie hij 35 jaar zou samenleven. Erdtsieck was een groot liefhebber van klassieke muziek. Daarnaast was hij een fanatiek lezer die hele stukken van Heinrich Heine en Multatuli kon citeren. Rond 2010 werd de ziekte van Alzheimer manifest. 'Ineens vroeg hij of Den Uyl - die hij zeer bewonderde - nog leefde', aldus Mieke.

Met de politiek was Erdtsieck klaar toen Harry van Bommel zijn onderwijsportefeuille inleverde voor die van buitenland.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.