Vooruitgang gaat het volk te snel

De inwoners van Groenland willen meer profijt hebben van hun grondstoffen. Dat blijkt uit de uitslag van de parlementsverkiezingen van dinsdag. Het eiland met nog geen 60 duizend inwoners herbergt onder het smeltende ijs een rijkdom aan bodemschatten waar bedrijven van over de hele wereld op azen.

AMSTERDAM - Voor een eiland met een bruto binnenlands product dat 330 keer zo klein is als dat van Nederland stonden de verkiezingen op Groenland in plotse, grote belangstelling. Niet zonder reden: sinds 2009 ligt de toekomst van aanzienlijke voorraden zeldzame metalen, ijzererts en olie in handen van de Groenlandse regering. Dat jaar verwierf het eiland autonomie binnen het Deense koninkrijk en kreeg het zeggenschap over de exploitatie van zijn grondstoffen.


De vraag hoe het eiland met de nieuw verworven rijkdom moet omgaan, verdeelt de bevolking. 'Iedereen is het over eens dat de mijnbouw en oliewinning nodig zijn voor de toekomstige economie, maar bij de huidige verkiezingen hebben de inwoners zich duidelijk uitgesproken tegen het tempo van de veranderingen', zegt de Deense journalist Martin Breum die een boek schreef over Denemarken en de toekomst van de Noordpool.


'De huidige regering koos voor snelle modernisering, maar ze hebben de culturele onderstroom onderschat', verklaart Breum de overwinning van de oppositiepartij Siumut, die meer dan 40 procent van de stemmen behaalde. 'Deze partij wist slim in te spelen op de onzekerheden die in een groot deel van de gemeenschap leven over hoe grootschalige mijnbouwprojecten en de komst van buitenlandse bedrijven het eiland zullen veranderen.'


Groenland is traditioneel een vissersgemeenschap, financieel afhankelijk van de garnalenexport en een jaarlijkse bijdrage van Denemarken van zo'n 460 miljoen euro. Om onafhankelijker te worden van Denemarken - dat in 2009 de bijdrage bevroor - moet het eiland op zoek naar nieuwe inkomsten. Geld om zelf grondstoffen te ontginnen, heeft Groenland niet, dus probeerde de vorige regering van premier Kuupik Kleist een gunstig klimaat te creëren voor buitenlandse mijnbouw- en oliebedrijven.


De controversieelste zet daarbij was een wet die het mogelijk maakt werknemers van buiten aan te trekken die onder het minimumloon van Groenland werken. Zo zouden voor de bouw van een ijzerertsmijn door het Britse bedrijf Londen Mining duizenden Chinese werknemers worden ingezet.


Met een campagne tegen deze wet en voor hogere belastingen voor buitenlandse bedrijven behaalde Aleqa Hammond van de oppositiepartij Siumut haar overwinning, terwijl Inuit Ataqatigiit van de huidige premier zakte naar 34 procent van de stemmen. Breum: 'De grote vraag is nu of een strenger belastingregime buitenlandse investeerders zal afschrikken of niet.'


De nieuwe politieke verhoudingen zullen de lopende aanvragen voor grootschalige mijnbouwprojecten in ieder geval vertragen, verwacht Jon Burgwald, Noordpoolactivist bij Greenpeace Denemarken. Tot nu toe gaf de regering ruim 140 vergunningen af voor verkenningen voor mijnbouw en oliewinning, maar er is nog geen enkel grootschalig project begonnen.


Over de milieu-effecten maakt Burgwald zich zorgen. 'Tot nu toe zijn de milieu-eisen voor verkenningen ontzettend laag.' De grootschalige projecten die in aantocht zijn, vragen volgens Burgwald een deskundigheidsniveau dat Groenland niet heeft. Zo bestaat de afdeling van de regering die alles rond de olie- en delfstoffenwinnig moet regelen slechts uit dertig personen.


Volgens sommige buitenlandse investeerders bezit Groenland buiten China de grootste voorraad zeldzame metalen, onder andere nodig voor de productie van smartphones en computers. Een verbod op het delven van uranium houdt een groot deel daarvan buiten bereik. Siumut heeft gezegd dit verbod te willen opheffen, maar het is nog niet duidelijk of de partij hiervoor genoeg steun krijgt. Ook is toestemming van Denemarken nodig om uranium te kunnen exporteren.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden