Column

Voortplanting is en blijft een mensenrecht

Beeld Judith Baas

Wie vruchtbaar is mag naar hartelust baby's maken, krijgen en grootbrengen, mits hij of zij een vruchtbare ander vindt om dat plan mee uit te voeren. Ook de m/v die een dronkelap of drugsgebruiker is, geestelijk in de war, een bewezen geweldpleger of gewoon een onverantwoordelijk malloot. Jeugdzorg komt ná de conceptie langs, niet ervoor. In sommige gevallen is dat jammer. Maar ja, voortplanting is een mensenrecht.


Wie geen geschikte persoon tegenkomt, of die een geliefde heeft die 'er nog niet aan toe is om zich te binden' en daarom besluit tot voortplanting met medische hulp - van inseminatie met donorzaad tot ingewikkelde vruchtbaarheidsbehandelingen - wordt onderworpen aan keuring. Zij krijgt te maken met maatschappelijk werkers, psychologen en artsen die een oordeel vellen over haar toekomstig ouderschap. Over haar inkomen, haar opleiding, haar motieven. Dat geldt trouwens ook voor mensen die willen adopteren, al helemaal als dat homostellen of alleenstaanden zijn.


Daar zit iets zeer onrechtvaardigs in. Het traditionele man-vrouwgezin is niet per se een veilige plaats om op te groeien; de kans op echtscheiding is groot, met veel ellende voor kinderen. Liever één ouder die er welbewust voor heeft gekozen dan twee kemphanen.

Ingevroren eicellen bij Medisch Centrum Kinderwens. Beeld anp

Natuurlijk, als we onheil kúnnen voorkomen, zullen we het niet nalaten. Als je een kind bewust plant, kun je er ook vanaf zien. Volgens een artikel van Mensje Melchior in Opzij - resultaat van volhardend graafwerk - blijkt dat de single vrouw in de helft van de ziekenhuizen niet terecht kan met haar kinderwens. Overigens wordt zelden hardop gezegd dat het om een keuze tegen alleenstaand moederschap gaat. Als reden wordt vaak genoemd dat het ziekenhuis geen spermabank heeft. Toch speelt dat morele oordeel mee.


Het is het ziekenhuis - de gynaecoloog, het medisch-psychologisch team? - dat beslist of de behandeling doorgaat. De precieze criteria worden niet duidelijk uit Melchiors verhaal. Natuurlijk, het gaat om 'het belang van het kind'. Maar hoe bepaal je dat? Kun je ook worden afgewezen wegens een te laag IQ, omdat je slecht uit je woorden komt, een uitkering hebt of in een mindere buurt woont? Waaruit blijkt of jij genoeg liefde en stabiliteit in huis hebt om voor een kind te zorgen? Er is geen reden waarom artsen, psychologen of maatschappelijk werkers vanzelf tot een zinnig moreel oordeel in staat en daarom tot selecteren bevoegd zijn. Toch zijn zij dat.

Beeld Judith Baas

'Dit is niet meer van deze tijd', lees ik over de weigerachtige ziekenhuizen. Nee, op het eerste gezicht past deze selectie niet in onze individualistische tijd, waarin we de architect zijn van ons eigen leven. Toch past het tegelijk juist heel goed in deze tijd om gedrag als criterium te nemen. Waar veel geld in het geding is en waar besparing mogelijk is, zal een moreel en psychologisch oordeel steeds meer gaan meetellen. Zie het akelige voorstel om verzekeringsartsen te laten klikken over laakbaar gedrag van hun patiënten.


Ook de advisering voor vervolgonderwijs na de basisschool en de selectie aan universiteiten berusten steeds vaker op subjectieve beoordeling van menselijke eigenschappen en niet alleen op toetsresultaten. Dat is een alarmerende ontwikkeling. Waar mensen anderen beoordelen, krijgen vooroordelen en dogma's vrij spel. Geef mij maar, bij levensbepalende besluiten, kille feiten en formele afwegingen, zoals medische argumenten en leeftijdsgrenzen. Artsen en psychologen doen geweldig werk, maar ze zijn God niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden