Interview

'Voortmodderen is geen optie'

De Europese Commissie spreekt morgen over een gedurfd voorstel: een EU-macht die kan bijspringen aan de buitengrens. Waarom zou dit EU-plan tegen de migratiecrisis wel lukken?

Kroatische agenten begeleiden vluchtelingen die uit Servië zijn aangekomen bij de grens. Beeld Daniel Rosenthal
Kroatische agenten begeleiden vluchtelingen die uit Servië zijn aangekomen bij de grens.Beeld Daniel Rosenthal

Het is zaterdagochtend als Europees Commissaris Frans Timmermans in een verlaten hoofdkwartier uitleg geeft over zijn voorstel dat de Commissie dinsdag nog moet bespreken. Ongewone praktijken bij een eveneens ongewoon voorstel: de komst van Europese grenswachten. De grootste overdracht van soevereiniteit sinds de ECB het toezicht op de Europese banken overnam.

'Het valt wel mee', sust Timmermans in een gesprek met Le Monde, de Oostenrijkse Kurier en de Volkskrant. Er is geen sprake van een electoraal cadeau voor eurosceptisch rechts.

'Het is niet zo gewaagd. We zetten geen permanente Europese grenswacht op die de nationale douanier vervangt. Nee, we stellen een Europees grensagentschap voor waarop lidstaten een beroep kunnen doen als ze een serieus probleem aan hun grens hebben. Alleen in uitzonderlijke gevallen, als een lidstaat de crisis niet wil aanpakken of er niet toe in staat is, stuurt het grensagentschap manschappen uit andere landen om de grenzen te bewaken.'

Het zal volgens Timmermans 'zeer zelden voorkomen' dat het Europees grensagentschap - dat de beschikking krijgt over minimaal 1.500 grensbewakers - ongevraagd neerstrijkt in een lidstaat. Belangrijker vindt hij dat het nieuwe agentschap voortdurend de situatie aan de Europese buitengrenzen analyseert, zodat crises niet ontstaan. 'De ervaring met Griekenland leert dat als je te lang wacht, de situatie compleet uit de hand loopt. De ellende van vandaag komt omdat we de problemen hebben laten dooretteren.'

Vice-voorzitter van de Europese Commissie Frans Timmermans Beeld anp
Vice-voorzitter van de Europese Commissie Frans TimmermansBeeld anp

De gedwongen stationering van de Europese grenswachten kan alleen met een gekwalificeerde meerderheid van de lidstaten worden tegengehouden. U kiest voor een zwaar middel.
'Maar de grenswachten komen uit een pool van nationale douaniers, het zijn geen EU-ambtenaren.'

Wie heeft de leiding?
'Ze worden aangestuurd door het agentschap, samen met de betrokken lidstaat. Maar het agentschap heeft de leiding, dat is wel de afspraak.'

Denkt u niet dat de lidstaten uw plan zullen verwerpen?
'Er zal kritiek komen, zeker. Maar ik zou de regeringsleiders dan willen vragen: wat is uw oplossing? Wat gaat u doen? Alle leiders, inclusief de Hongaarse premier Orbán, hebben gezegd dat we onze buitengrenzen beter moeten bewaken. Iedereen zegt daartoe bereid te zijn, ook de lidstaten die liever even geen vluchtelingen opnemen. De Commissie komt nu met een voorstel dat die betere bewaking mogelijk maakt. Als de leiders betere plannen hebben, prachtig! Maar ik heb nog niets gehoord.

'In mijn analyse bestaan er geen nationale buitengrenzen. De grens tussen Turkije en Griekenland is een Europese grens. Dan is het niet meer dan logisch dat de bewaking ervan een gezamenlijke verantwoordelijkheid is. Voortmodderen is geen optie. We hebben een gigantisch probleem met onze buitengrenzen, anders waren er afgelopen elf maanden niet bijna een miljoen mensen aangekomen bij de Duitse grens.'

Alleen de Grieks-Turkse grens is poreus. Is uw voorstel voor een Europese grenswacht niet een groot antwoord op een kleine vraag?
'Nu is het de Griekse zeegrens, straks misschien een landgrens met Bulgarije of Roemenië. Met ons voorstel staat er altijd een snel inzetbare pool van grenswachten klaar, dat is langetermijndenken.'

Vluchtelingen komen aan bij een opvangkamp in de Servische grensplaats Presevo Beeld anp
Vluchtelingen komen aan bij een opvangkamp in de Servische grensplaats PresevoBeeld anp

Waarom zou een Europese grenswacht slagen waar de Griekse faalt? Wat gaat die EU-macht doen: bootjes terugduwen?
'Je moet naar het hele plaatje kijken. Eén: Griekenland is niet in staat de migranten te registeren, vingerafdrukken af te nemen. Dat moet veranderen, daar gaan we ze bij helpen. Anders weet je niet wie er recht heeft op asiel. Twee: mensen die dat niet hebben, moeten worden teruggebracht, ook dat gaat het agentschap doen. Drie: mensensmokkelaars hebben bijna vrij spel op zee door een tekort aan kustwachten, het agentschap springt in dat gat. Vier: uitvoering van de afspraken met Turkije om migranten tegen te houden. Want je hebt gelijk: als ze eenmaal in bootjes zitten kun je ze moeilijk terugsturen.

'Mijn voorstel voor een Europees grensagentschap is onderdeel van dit grotere bouwwerk, wel een essentieel deel. Betere bewaking van de buitengrenzen zal de druk op Europa enorm verlichten. In toenemende mate zijn het geen Syriërs op de vlucht voor oorlog die hierheen komen maar mensen uit Marokko, Pakistan en Bangladesh. Mensen die duidelijk geen recht hebben op bescherming.'

Er is al een plan voor de vrijwillige spreiding van vluchtelingen, waar niets van terechtkomt; een plan voor verplichte spreiding dat niet loopt; fondsen voor Afrika en Syrië die niet gevuld raken. En nu dus Europese grenswachten. U stapelt voorstel op voorstel maar het werkt niet. Ondermijnt u niet de geloofwaardigheid van de EU?
'Dus wat is uw voorstel: geen voorstellen?'

Vluchtelingen met kinderen in Macedonië Beeld anp
Vluchtelingen met kinderen in MacedoniëBeeld anp

Beperk je tot plannen die geaccepteerd en uitgevoerd worden.
'Het gaat allemaal veel te langzaam, zeker. Maar dat is de verantwoordelijkheid van de lidstaten. Sommige duiken weg, dat is duidelijk. Uiteindelijk is de Commissie afhankelijk van de wil van de lidstaten om te handelen. Doen ze niks, dan verdwijnen de problemen niet, ze worden alleen maar groter.'

Tijdens de eurocrisis waren regeringsleiders wel bereid tot vergaande en pijnlijke maatregelen. Waarom nu niet?
'Ik begrijp de regeringsleiders wel, dit is een veel grotere crisis. De eurocrisis was voor de meeste mensen toch iets abstracts, het ging over geld maar dat ligt niet op straat. Vluchtelingen zie je wel op straat, thuis, bij je om de hoek. Het zijn niet alleen de aantallen, er is ook het gevoel dat we onze identiteit verliezen, dat vluchtelingen een cultuur meenemen waar we bang voor zijn. Identiteit, veiligheid, vermengd met terrorisme, dat creëert angst en er zijn genoeg politici die op die angst inspelen.

'De reflex is dan: we lossen dit beter zelf op, nationaal. Maar dan los je niets op. De grootste verantwoordelijkheid die leiders vandaag dragen is om tegen hun burgers te zeggen: er is alleen een Europees antwoord op de vluchtelingencrisis. Maar ik zie dat niet vaak gebeuren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden