Voortdurend getwist werd Las Palmas fataal

Het beeldinstituut Las Palmas kreeg tegenslag na tegenslag te verwerken. Een voor een haakten de instellingen die er in deel zouden nemen af....

Van onze verslaggever Arno Haijtema

De voorwaarden leken prachtig. Rotterdam had vele miljoenen over voor het Internationaal Centrum voor Beeldcultuur en Mediatechnologie Las Palmas. De stad deed het pakhuis Las Palmas op de gewilde Kop van Zuid in de aanbieding. En de in Las Palmas deelnemende cultuurinstellingen leken hun autonomie over boord te willen zetten ten bate van dat prachtige plan, waarin het begrip beeldcultuur op een niet eerder vertoonde wijze gestalte zou krijgen.

Maar Las Palmas lijkt geboren onder een slecht gesternte. De idee om het Nederlands Foto Instituut (NFI), het kleine restauratieatelier NFrA, het fotoarchief NFA, het centrum voor nieuwe media V2 en het in Amsterdam gevestigde Nederlands Filmmuseum te laten fuseren tot het beeldinstituut Las Palmas, liep in januari 2000 een klap op die het niet meer teboven is gekomen: het bestuur van het Filmmuseum besloot dat van een verhuizing naar Rotterdam geen sprake kon zijn.

Met de afzegging van het Filmmuseum werd de droom van Las Palmas eigenlijk al danig verstoord, zo erkennen nu diverse betrokkenen. Het Filmmuseum zou met 140 personeelsleden in Las Palmas trekken, en zorgde als enorme instelling voor het benodigde soortelijk gewicht van de nieuwe kunstinstelling. De overige centra in Rotterdam telden gezamenlijk slechts rond de dertig werknemers. Desalniettemin besloten NFA, NFI, NFrA en V2 'zich niet te laten kisten' en verder te gaan met de planvorming.

Sinds 1998 waren Rotterdam en Amsterdam verwikkeld in een stedenstrijd over de toekenning van het beeldinstituut. Ze waren hiertoe geïnspireerd door de nalatenschap van vele miljoenen door de amateurfotograaf prof. Hein Wertheimer, die met zijn legaat van 25 miljoen de oprichting wilde financieren van een fotomuseum. Rotterdam lonkte net als Amsterdam naar de Wertheimer-miljoenen. Maar het Prins Bernhard Cultuurfonds, dat het legaat beheert, zag niets in de plannen van Las Palmas.

Meer tegenslag diende zich aan. Directeur Loek van der Molen van het NFI, een warm pleitbezorger van Las Palmas, bleek ongeneeslijk ziek. Hij overleed in januari 2001. En terwijl de beoogde deelnemende partijen na het afhaken van het filmmuseum hun positie ten opzichte van elkaar opnieuw moesten bepalen, begon ook het wantrouwen te groeien.

Voortdurende twisten over de bezetting van sleutelposities in het beeldinstituut, over de verdeling van de macht over de diverse disciplines, waren het gevolg. Het Nederlands Foto Archief vreesde te worden overvleugeld door het hippe V2. Dit voormalige, minder geïnstitutionaliseerde kunstinitiatief vond evenwel dat er er genoeg waarborgen waren om de (niet bij een groot publiek populaire) functies van het NFA veilig te stellen.

De toekenning van een wat zuinige vier miljoen gulden per jaar door staatssecretaris Rick van der Ploeg van Cultuur aan Las Palmas betekende eveneens een domper voor de initiatiefnemers. Van der Ploeg eiste een ongebruikelijke evaluatie over twee jaar, terwijl de periode van het Kunstenplan vier jaar, van 2001 tot 2005, beloopt.

Het enthousiasme van Van der Ploeg taande. Begin 2001 uitte hij kritiek op het uitblijven van de benoeming van een directeur bij Las Palmas - mede een gevolg van het onderlinge wantrouwen tussen de foto-instellingen enerzijds en V2 anderzijds. Las Palmas trachtte de toorn van de staatssecretaris te sussen door hem te kunnen melden dat zij in de persoon van de Duitse uitgever Christoph Buchwald een uitstekende kandidaat hadden gevonden. Maar die zag op het laatste moment af van het aanbod.

Daags voordat op 25 augustus de besprekingen zouden beginnen met de nieuwe directeurskandidaat Annet Lekkerkerker, liet NFA definitief weten af te zien van de fusie, omdat het de overheersing vreesde van V2-directeur Alex Adriaansen. Het NFI begon zich in die situatie, met slechts het restauratieatelier aan zijn zijde, als fotoinstelling erg eenzaam te voelen.

Vorige week waren de laatste onderhandelingen. Het NFI eiste nieuwe garanties om de rol van de fotografie in Las Palmas veilig te stellen, V2 weigerde daar op stel en sprong mee akkoord te gaan. Terwijl de naam van de beoogde directeur Lekkerkerker publiek werd, zij werd door alle partijen als een goede kandidaat beschouwd, spatte de zeepbel van Las Palmas uiteen.

Bestuursvoorzitter Wim Dik van Las Palmas: 'Moed verloren, al verloren. Er rest me niets dan de lopende zaken af te handelen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden