Voorspellingen en verwachtingen

Er is een tijd geweest dat de ambtenaren van Nederlandse ministeries en de hoge adviescolleges van de staat dagelijks buitenlandse kranten lazen....

Tilburg,
Hoe is het anders te verklaren dat zowel de minister-president als de directeur van het Centraal Planbureau er dinsdagmorgen zo beteuterd bij stond, toen zij de jongste voorspellingen van ’s lands wichelroedelopers openbaar maakten? Hoe moet men de frivoliteit verklaren waarmee het economenvolkje de ene dag dit prognosecijfer presenteert en een paar dagen later een volslagen ander? Hoe is, op de achtergrond daarvan, de hele morele tournure in slowmotion van de Nederlandse overheid gedurende het afgelopen halfjaar, oog in oog met de financiële en even later de economische crisis, te verklaren?

Tilburg,
Van het geloof in de robuuste immuniteit van Nederland voor crisis-averij op Prinsjesdag, naar vergelijkingen met de historische crisisjaren van ruim driekwart eeuw terug, en dat in vijf maanden. Is dat de uit de klinische psychologie vertrouwde traagheid van het brein in reactie op schokkend nieuws of heet dat gewoon dufheid gecombineerd met geestelijke luiheid?

Tilburg,
Wat de crisis ook aan werklozen zal gaan opleveren, sociologen en journalisten gaan uitdagende tijden tegemoet.

Tilburg,
Want blijkbaar zijn stukken zoals die van bijvoorbeeld Paul Krugman in de International Herald Tribune onze politici en staatssterrenwichelaars ontgaan. Hij staat niet alleen, verre daarvan: in Duitse, Franse, Italiaanse en Spaanse kranten zijn eendere analyses te lezen en dus waarschuwingen van vergelijkbare ernst te horen geweest. De crisis, zo valt sedert half september met pittige argumenten onderbouwd te lezen, is veel gruwelijker en zal veel ingrijpender gevolgen hebben dan het establishment veinst te verwachten. Amerikaanse commentatoren hebben zich vanaf de presidentsverkiezing van 4 november in hun land tot de inauguratie op 20 januari dagelijks zitten verbijten op de kostbare tijd die verloren ging. Iedere voor drastische maatregelen verloren dag maakte de toekomst in hun ogen dreigender.

Tilburg,
Het waren de weken waarin het Nederlandse kabinet en het Centraal Planbureau geleidelijk aan de rooskleurige economische verwachtingen voor het jaar 2009 iets temperden. Men herinnert zich de voorlaatste voorspelling, die van 8 december: een half tot driekwart procent krimp voor het ophanden zijnde jaar. Daar viel, zo was aan de gezichten en de publieke opluchting af te lezen, best mee te leven. Hoe serieus moet je beleidsmakers en beleidsadviseurs nemen die nauwelijks twee maanden later met een voorspelling komen die een factor vier tot vijf maal zo ernstig is?

Tilburg,
Van kerstvakantie-vrolijkheid naar skivakantie-opwinding staat gelijk aan van minus 0,75 naar minus 3,5: mogen wij erop rekenen dat wij vlak voor de paasvakantie te horen krijgen dat het toch minus 15 gaat worden? En dat vergelijkingen met het laatste oorlogsjaar eigenlijk adequater zijn dan met de zwartste crisisjaren? Of behoort zelfs het tegendeel met een dag of wat nog tot de mogelijkheden, een pittige groei? Met economen als raadgevers dien je overal op voorbereid te zijn.

Tilburg,
Nederland is in de afgelopen kwarteeuw veranderd van een land met een sterke producerende en verwerkende industrie naar een land waarin banken, verzekeringsinstellingen, transporteurs, beleggingsadviseurs en organisatiedeskundigen op ondernemersgebied de overhand kregen. Men herinnert zich het enthousiasme waarmee die ontwikkeling werd aangemoedigd. Het is intrigerend dat die zichtbare verandering zoveel plannenmakers en politici ontging en dat ons kabinet nog geen halfjaar geleden kon verkondigen dat juist Nederland, met zijn wereldwijd opererende banken en verzekeraars, aan de financiële kladderadatsch zou weten te ontsnappen.

Tilburg,
Die blijkt er nu ineens harder aan te komen dan elders, was het bedremmelde inzicht dinsdag.

Tilburg,
Hoe serieus moeten, in dat perspectief, de huidige voorspellingen worden genomen? Blijkbaar niet heel erg, want behalve de oproep tot een nieuwe knusheid van de minister-president – dat wij met zijn allen op elkaar zijn aangewezen, weet je wel? – heb ik nog geen andere dan de clichématige voorstellen gehoord om ons op dat verschrikkelijke toekomstbeeld van tussen de driekwart miljoen en de miljoen werklozen voor te bereiden en dat waar mogelijk in zijn ravage te beperken.

Tilburg,
Het worden, ik zei het al, vruchtbare tijden voor sociologen en journalisten.

Tilburg,
Angstaanjagender nog dan die economische prognoses zijn immers de sociale vooruitzichten. Als de minister-president zijn vergelijking met de crisis van de jaren dertig van de vorige eeuw weloverwogen uitsprak, zou hij dan ook eens willen overwegen hoe het staat met de weerbaarheid van de samenleving van nu in vergelijking met die van toen? Ik bedoel, een samenleving van collectivistische en corporatistische organisaties is een andere dan die van na de individualisering en maatschappelijke onthechting.

Tilburg,
Voor de kerken, politieke partijen, vakbonden en talloze verenigingen van weleer zijn weliswaar Facebook en LinkedIn in de plaats gekomen, maar de vraag of die even hechte banden van solidariteit en morele verplichting gesmeed hebben is nog niet voetstoots positief beantwoord. Wij gaan zien of zij er een even coöperatieve groepsmoraal op nahouden en dus een vergelijkbaar stabiliserend effect zullen bewerkstelligen in tijden van sociale onrust.

Tilburg,
Want reken maar dat die onvermijdelijk zal zijn, als de klap van goldcard naar incassobureau honderdduizenden gaat raken. Politicologen hebben de politieke onberekenbaarheid van de eerste helft van dit decennium wel als ‘de opstand der burgers’ gekarakteriseerd.

Tilburg,
Dat waren welvarende burgers.

Tilburg,
Morgen zijn het nooddruftige.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden