Vooroordelen over lokale partijen

Van Gemeentebelangen Kampen tot Leefbaar Rotterdam: ruim duizend lokale partijen doen morgen mee. Mogelijk stemt een op de drie kiezers lokaal. Kloppen de vooroordelen over de 'lokalo's'?

Ze hebben geen macht De lokale partijen zijn al lang de grootste partij van het land: in 2010 behaalden ze samen bijna 24 procent van alle raadszetels. In ruim de helft van de gemeenteraden werd een lokale partij de grootste fractie. Soms maakten ze grote klappers. Zo ging Beter voor Dordt van 6 naar 15 zetels.

De lokale partijen hebben wel degelijk macht, want ze zitten in ongeveer 60 procent van alle colleges van burgemeester en wethouders. In 2010 leverden ze in 245 gemeenten een of meer wethouders, aldus onderzoek van de Volkskrant. Lokale partijen doen vaker mee aan een rechts college dan aan een linkse coalitie.


Morgen doen 1.024 lokale partijen mee aan de verkiezingen, een record. Samen staan ze er goed voor. In de februaripeiling van TNS Nipo stegen ze virtueel naar 26 procent van de stemmen; vorige week kwamen ze uit op 29 procent. Zelfs dat is nog niet de bovengrens, want de ervaring van de opinieonderzoekers is dat ze de lokale partijen vaak onderschatten. Mogelijk stemt woensdag bijna een op de drie kiezers lokaal.


Het zijn protestpartijen Verzet tegen grote bouwprojecten in het centrum, boosheid over de aanleg van een ringweg: het zijn typisch lokale kwesties die reden kunnen zijn om een plaatselijke partij op te richten. 'Zo raar is dat niet. De landelijke politieke partijen zijn ook ooit rond één thema ontstaan', zegt Marcel Boogers, hoogleraar innovatie en regionaal bestuur aan de Universiteit Twente.

Het beeld dat je lokalo's niet serieus moet nemen, wordt volgens Boogers gecultiveerd door de landelijke partijen. 'Het imago is wel verklaarbaar, maar grotendeels achterhaald. In het kielzog van Pim Fortuyn en de leefbaren, rond 2002, zaten veel gelukszoekers.' Veel van die partijen zijn weer verdwenen of hebben hun agenda verbreed. 'One issuepartijen houden het doorgaans niet lang vol en worden niet door andere partijen gevraagd om in het college deel te nemen.'


Ze hebben geen ervaring

Het nadeel van lokale partijen is dat ze minder budget hebben voor scholing. Vooral bestuurspartijen als VVD, PvdA en CDA hebben eigen trainingsprogramma's voor (kandidaat)-raadsleden. Lokale partijen worden bovendien benadeeld door de Wet financiering politieke partijen, zegt Fons Zinken, voorzitter van de Vereniging van Plaatselijke Politieke Groeperingen (VPPG). 'Landelijke partijen krijgen meer subsidie om mensen op te leiden. Daardoor worden lokale partijen op een grote achterstand gezet.'


Toch hebben ook landelijke partijen meer moeite om geschikte kandidaat-raadsleden te vinden. Waar je vroeger een tijd 'steunfractielid' moest zijn voor je op de kieslijst mocht, zijn de partijen nu al lang blij met geïnteresseerden. Boogers: 'Landelijke partijen stellen niet zozeer lagere kwaliteitseisen, maar noodgedwongen vinden ze ervaring minder relevant.'


Als ze in het college komen, kunnen alle partijen ervaren bestuurders van buiten de gemeente aandragen als wethouder. Dat gebeurt geregeld. Lokale partijen hebben dan het voordeel dat ze zowel een ervaren partijloze kandidaat kunnen benaderen als oud-bestuurders van bijvoorbeeld CDA of VVD.


Ze missen connecties op het Binnenhof Natuurlijk, een telefoontje met een lid van de Tweede Kamer of Provinciale Staten is sneller gepleegd als je een partijgenoot kunt bellen. Lokalo's hebben die directe ingang niet. Al kan dat ook een voordeel zijn: ze kunnen hun plan of probleem aankaarten bij verschillende provinciale en landelijke fracties.

Connecties kunnen ook lastig zijn. Wat als de landelijke PvdA voor een nieuwe ringweg is en de lokale fractie tegen? 'Dan wordt de plaatselijke PvdA toch sterk onder druk gezet om in te stemmen', aldus Boogers. 'Je connecties op het Binnenhof werken dan in je nadeel.'


De kracht van lokale partijen is juist hun onafhankelijke basis, meent Fons Zinken van de VPPG, de 'vakbond' van plaatselijke partijen. 'Zo hoort het ook. De Universiteit van Tilburg heeft zelfs aan het ministerie van Binnenlandse Zaken een proef voorgesteld om landelijke partijen te verbieden om onder hun eigen naam deel te nemen aan gemeenteraadsverkiezingen. Dat kan voorkomen dat landelijke trends de lokale verkiezingen overheersen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden