Voormalig SP-Kamerlid Gesthuizen bekritiseert Marijnissen in boek: 'Ik voelde me nooit veilig'

Onder leiding van Jan Marijnissen voelde Kamerlid Sharon Gesthuizen zich nooit veilig bij de SP, zo schrijft ze in een openhartig boek dat volgende week verschijnt. Een klein half jaar na haar vertrek uit de Kamer blikt Gesthuizen in Schoonheid macht liefde terug op ruim tien jaar Kamerlidmaatschap, van eind 2006 tot begin 2017. Het is vooral een verhaal van heel hard werken en weinig waardering. Meermaals beschrijft ze dat Marijnissens wil wet was. Hij gaf leiding op 'een meedogenloze manier' en creëerde 'een cultus' rond zichzelf.

SP-Tweede Kamerlid Sharon Gesthuizen en Jan Marijnissen. Beeld anp

Uit idealisme sloot Gesthuizen zich als jonge vrouw van halverwege de twintig aan bij de SP. Waar ze in terecht kwam, eerst als raadslid in Haarlem, daarna als fractiemedewerker in Den Haag en later als Kamerlid, was een gesloten partij waarin één man altijd het laatste woord had. De werkdruk was moordend, complimenten waren schaars en ruimte voor intern debat zo goed als afwezig. 'Doordat de kritiek intern zo hard is, is het moeilijk om eens tevreden te zijn. Ik sta er niet bij stil, maar ik voel me nooit veilig.'

Gesthuizen beschrijft haar eerste jaren in Den Haag als een continue worsteling met zichzelf en met de mores in de partij. Nog maar net op het Binnenhof als medewerker van Kamerlid Agnes Kant en in opleiding voor het kandidaat-Kamerlidmaatschap, stuitte ze al snel op de harde hand van Marijnissen. Tijdens een mediatraining voor aspirant-Kamerleden complimenteerden collega's haar met haar optreden. Marijnissen oordeelde heel anders: 'Jan vindt het waardeloos. Hij schiet direct uit zijn slof: ontluisterend slecht vindt hij me.' Collega's hielden daarna hun mond.

Dat mechanisme bleek vaste prik te zijn onder de leiding van Marijnissen. De fractievoorzitter kon hard uitvallen tegen Kamerleden en medewerkers wanneer die iets verkondigden wat hem niet aanstond. Wie werd uitgefoeterd hoefde geen steun te verwachten van partijgenoten, uit angst zelf een berisping te krijgen hielden anderen zich stil.

Gesthuizen schrijft: 'Veel mensen werken zich te barsten en er wordt zelden geprezen - reprimandes zijn er des te meer. (...) Jan is zeer dominant. Doordat de meesten zich achter zijn mening scharen - soms, bijzonder genoeg, nog voordat hijzelf het woord heeft gevoerd - is de groepsdruk enorm. Een discussie voeren met, laat staan winnen van, Jan is daardoor vrijwel onmogelijk.'

Waar anderen zich voegden naar het strenge regime en de mores internaliseerden, bleef Gesthuizen moeite hebben met de beklemmende partijdiscipline. Nadat ze gekozen werd als Kamerlid, in november 2006, moest ze nog lange tijd doorwerken als medewerker van Kant omdat er nog geen vervanging was. Daarover kon niet worden gediscussieerd. 'Totdat je te horen krijgt dat je wat anders moet gaan doen, blijf je dit doen', was de reactie van Kant toen Gesthuizen ernaar informeerde. Haar eigen duiding van het voorval: 'Ik kan het beter niet meer ter sprake brengen, dan wek ik de indruk dat ik me te goed voel en dat ik mijn eigen belang boven dat van de partij plaats. Dat is absoluut een doodzonde binnen de SP.'

Ze probeerde zich te voegen naar de mores, maar raakte binnen anderhalf jaar overspannen. 'Ik wil het werk zo graag goed doen dat ik mezelf er langzaam in aan het verliezen ben.' Ze had zichzelf vergaloppeerd, was de analyse van Kant. Opgebrand worstelde ze thuis verder tegen insomnia en stress. Ze vond steun bij collega-Kamerlid Harry van Bommel. Hij adviseerde, tot haar aanvankelijke ongeloof, dat ze 'moest loslaten'. 'Vergeet je werk gewoon even.' Toen Gesthuizen na haar terugkeer, na drie maanden van afwezigheid, Marijnissen in een vergadering van repliek durfde te geven, verweet hij haar te lang ziek te zijn geweest.

In de zomer van 2008, halverwege haar eerste termijn als Kamerlid, overwoog ze te stoppen. Verandering kwam toen Marijnissen in dat jaar, om gezondheidsredenen, het stokje overgaf aan Kant en, twee jaar later, Emile Roemer fractieleider en lijsttrekker werd. Roemer brak met de lijn-Marijnissen: 'Minder centralisme. Alsof er een raam wordt opengezet in de fractie. Er waait een frisse wind naar binnen. Zuurstof.'

Met Marijnissen als partijvoorzitter op iets meer afstand van het dagelijkse Kamerwerk ontwikkelde Gesthuizen zich in de jaren die volgden tot een eigengereid Kamerlid. Ze voer een eigen koers in het vluchtelingendossier en kraakte intern kritische noten over de soms slecht georganiseerde verkiezingscampagnes.

In 2015 deed ze zelfs een gooi naar het partijleiderschap, de functie van de man die haar zo vaak had bekritiseerd. Ze moest het opnemen tegen de kandidaat van Marijnissen: vakbondsman Ron Meyer. Haar campagne mondde uit in een verwoede strijd tegen de partijtop. Toch wist ze ruim veertig procent van de stemmen te krijgen. Maar Meyer werd partijvoorzitter. Het is het laatste hoofdstuk van het boek.

Sharon Gesthuizen in de Tweede Kamer. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.