PostuumBas van der Vlies (1942-2021)

Voormalig SGP-leider was wars van verandering, maar hoffelijk in al zijn vezels

Met respect herdenkt het Binnenhof voormalig SGP-leider Bas van der Vlies. Hij bleef altijd in gesprek, ook met zijn grootste tegenstrevers. Drie decennia lang gaf hij gestalte aan de onwankelbare opvattingen van zijn partij, maar wist hij de moderniteit toch niet helemaal buiten de deur te houden.

Raoul du Pré
Bas van der Vlies (l) met partijgenoot Kees van der Staaij op het Binnenhof in 2003.  Beeld
Bas van der Vlies (l) met partijgenoot Kees van der Staaij op het Binnenhof in 2003.

In 2006 was Bas van der Vlies 25 jaar lid van de Tweede Kamer. Een eeuwigheid, ook toen al. Het laatste Kamerlid dat dat jubileum haalde, was VVD’er Theo Joekes, in 1988. Van de huidige lichting komen alleen Geert Wilders, Khadija Arib en Van der Vlies’ opvolger als SGP-leider, Kees van der Staaij, in de buurt.

Er was een grootse receptie. Toenmalig Kamervoorzitter Frans Weisglas schonk een miniatuur van de Gouden Koets en permitteerde zich een grapje over Van der Vlies’ beginjaren. ‘U zag er toen uit...zoals u er nu uitziet.’ Ook als stijlicoon paste Van der Vlies uitstekend bij de opvattingen van zijn partij: als er al iets moest veranderen, dan toch slechts zeer geleidelijk.

Maar wat die dag nog nog veel meer opviel, was het bonte gezelschap dat in de rij stond om Van der Vlies te feliciteren. Politieke aartsvijanden als D66’er Boris Dittrich (met zijn door Van der Vlies verfoeide strijd om het homohuwelijk) en militante strijders voor de feministische zaak als SP’er Agnes Kant en PvdA’er Sharon Dijksma schoven aan. Dijksma legde in de Volkskrant uit waarom. ‘Ik ben het honderd procent oneens met hun vrouwenstandpunt, maar ik heb respect voor de hoffelijkheid waarmee ze politiek bedrijven, altijd correct en inhoudelijk. Die hoffelijkheid beantwoorden wij.’

Wereldse veranderingen

Van der Vlies plakte er nog vier jaar aan vast, de drie decennia bijna vol makend. Drie decennia waarin ’s lands oudste politieke partij (sinds 1918) nauwelijks van aard of standpunten veranderde. Wereldse ontwikkelingen hebben doorgaans nou eenmaal weinig grip op de SGP.

Maar twee markante momenten waren er wel. In 2001 zegde de SGP, in beginsel zeer gezagsgetrouw, voor het eerst in de partijgeschiedenis het vertrouwen in een minister op. Het kon niet anders, stelde Van der Vlies, nadat D66-bewindsvrouw Els Borst de goedkeuring van haar euthanasiewet in een interview met NRC Handelsblad vierde met de woorden ‘Het is volbracht’ – ook de laatste woorden van Jezus Christus aan het kruis.

Van der Vlies, toch al in de rouw vanwege diezelfde euthanasiewet, voelde zich diep gekrenkt: ‘Dit kan niet. Dit mag niet. Je mag toch verwachten dat er respect voor elkaars gevoelens is. Borst is intellectueel en erudiet genoeg om dit te snappen.’

Potentiële coalitiepartner

Een ontwikkeling met een nog veel grotere impact op het wezen van de SGP volgde in 2003: voor het eerst in de geschiedenis werd de partij opeens beschouwd als een potentiële coalitiepartner. Na het mislukte experiment met de Lijst Pim Fortuyn zochten CDA en VVD nog wat zetels voor het tweede kabinet-Balkenende. SGP en ChristenUnie konden ze leveren. Tot zijn eigen niet geringe verbazing moest Van der Vlies zich melden bij de informateur, omstuwd door fotografen en tv-camera’s.

Het regeeravontuur ging niet door – de liberale vleugel van de VVD kwam in opstand – maar de flirt leidde wel tot de paradoxale situatie dat Van der Vlies dagenlang prominent te zien was op tv, het kijkglas van de duivel, terwijl hij er van zichzelf niet naar mocht kijken. Hij had geen toestel in huis en daar voelde hij zich zeer senang bij. ‘Het kwade komt, via bepaalde programma’s, de huiskamer in.’

Massamedia

En toch begon er in het eerste decennium van de nieuwe eeuw iets te schuiven in Van der Vlies’ onwankelbare opvattingen. Want wat nou als de nieuwe massamedia toch echt onmisbaar blijken in het bereiken van de kiezers – ook diegenen die anders misschien niet weten dat je bestaat?

Vanuit die opportunistische overweging waagde Van der Vlies de stap: schoorvoetend schoof hij af en toe dan toch aan in een actualiteitenprogramma of talkshow. ‘In dit thema is er een ontwikkeling’, erkende hij met een glimlach bij zijn debuut in Pauw & Witteman, tot hilariteit van zijn tafelgezelschap.

Zo baande Van der Vlies de weg voor Van der Staaij, toen al jarenlang zijn adjudant in de Kamer, die in dit opzicht met meer ontspanning in het leven staat en die ook veel meer dan al zijn voorgangers nadrukkelijk lonkt naar de macht.

De politieke omstandigheden die zich in 2003 al aandienden, dragen daaraan bij: in de gefragmenteerde verhoudingen van het tijdperk-Rutte is de SGP als vanzelf getransformeerd van splinterpartij tot pijler van hele reeksen politieke akkoorden. In elke kabinetsformatie wordt tegenwoordig, bewust of onbewust, rekening gehouden met de gevoeligheden in orthodoxe kringen, aangezien Van der Staaij altijd weer nodig blijkt om grote wetsvoorstellen of sociaal-economische hervormingen in een van de Kamers aan meerderheden te helpen.

Kanker

Van der Vlies was al enige tijd ziek, in 2016 werd kanker bij hem vastgesteld. Van der Staaij toonde zich maandag ‘diep geraakt’ door het bericht van zijn overlijden. ‘Je zou kunnen zeggen dat ik ‘het ambacht’ van hem heb geleerd. Twaalf jaar lang ben ik heel intensief met hem opgetrokken. Voor hem was het Zo waarlijk helpe mij God almachtig geen dode formule, maar levende werkelijkheid. Als weinig anderen wist Van der Vlies dat Gods kracht in zwakheid wordt volbracht.’

Drie keer Bas van der Vlies

‘Vooral op het verkeer letten, vooral op het verkeer letten!’

(Op de vraag , in 2005, hoe hij langs de billboards voor Sloggi-ondergoed reed)

‘Als ik m’n collega’s één ding toewens, is het de weldadige rust van de zondag - gewoon even op adem komen. Volgens mij hebben jullie daar niet alleen zelf baat bij, maar zullen ook veel kiezers jullie dankbaar zijn als wij ons een dagje niet laten zien of horen.’

(In 2003 over de zondagsrust)

‘Niet ons, o Heere, niet ons, maar Uwen naam geef eere.’

(In 2006 bij de viering van zijn 25-jarig Kamerlidmaatschap)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden