Nieuws Rechtszaak Molukse treinkaping

Voormalig minister Van Agt wordt geen getuige in rechtszaak over Molukse treinkaping

Voormalig Justitieminister Dries van Agt en oud-generaal Henk van den Breemen worden niet opgeroepen als getuige in de Molukse treinkapingszaak. In het hoger beroep van dit proces, dat later dit jaar begint, beperkt advocaat Liesbeth Zegveld zich tot ‘het vele bewijs dat er al ligt’.

De met kogels doorzeefde trein bij spoorwegovergang de Punt, in 1977 Beeld ANP

‘Ik heb van getuigen van dat niveau gewoon onvoldoende verwachting’, zegt Zegveld. ‘Ik ga ervan uit dat ze gaan zeggen dat ze zich cruciale dingen niet meer herinneren, zoals Van Agt dat steeds al heeft gezegd.’

Advocaat Zegveld vertegenwoordigt de nabestaanden van twee treinkapers die werden doodgeschoten door militairen tijdens de gewelddadige beëindiging van de treinkaping bij het dorp De Punt, op 11 juni 1977. Daarbij kwamen twee passagiers en zes van de negen kapers om het leven.

Na een lang en geruchtmakend proces oordeelde de rechtbank afgelopen voorjaar dat van executies door de militairen tijdens de ontzetting van de trein geen sprake was.

In het hoger beroep wil Zegveld aantonen dat dit wel het geval was. Ze stelt dat de gijzelnemers Max Papilaya en Hansina Uktolseja van heel dichtbij, gewond en ongewapend, nodeloos werden doodgeschoten. De rechtbank achtte dit tot dusver niet bewezen, onder meer omdat de mariniers ‘in een fractie van een seconde’ moesten beslissen en handelden in een verduisterde coupé.

‘De rechtbank focust steeds op dat ene, laatste, dodelijke schot’, stelt de advocaat. ‘Maar Papilaya en Uktolseja zijn door talloze dodelijke schoten omgekomen. Dat ene, laatste schot vertelt niet het hele verhaal.’ Ook blijft Zegveld bij haar stelling dat de geweldsinstructie van hogerhand niet deugde: ‘Er is gezegd dat de mariniers de kapers uitsluitend moesten aanhouden bij duidelijk waarneembare overgave. Met andere woorden: schiet, tenzij evident is dat het niet noodzakelijk is. Maar een goede instructie luidt: schiet alleen als dat noodzakelijk is.’

Oud-minister Dries van Agt. De oud-premier ontkent dat hij de opdracht heeft gegeven om de Molukse treinkapers in 1977 dood te laten schieten. Beeld ANP

‘Gemiste kans’

Oud-marinier Ingo Piepers, die stelt dat er willens en wetens een opdracht is verstrekt tot ‘excessieve en disproportionele geweldsaanwending’, noemt het een ‘gemiste kans’ dat Van Agt en Van den Breemen niet als getuige worden opgeroepen. Piepers – die is gepromoveerd op oorlogsdynamiek – kreeg inzage in het oorspronkelijke aanvalsplan en concludeert dat slachtoffers hadden kunnen worden voorkomen. Hij vergeleek het initiële plan – waarbij nog sprake was van gedoseerd geweld – met het ‘zeer fors opgeschaalde’ plan dat uiteindelijk is uitgevoerd. Daarbij was onder meer sprake van beschieting met pantserdoorborende munitie van hele coupés waar kapers lagen te slapen. Het aanvalsplan werd opgeschaald zonder dat de omstandigheden waren gewijzigd.

‘Alleen Van Agt en Van den Breemen kunnen de vraag beantwoorden waarom het plan werd gewijzigd’, zegt Piepers. Volgens hem hebben niet alleen de nabestaanden van de treinkapers recht op uitleg, maar de hele Nederlandse samenleving: ‘De Nederlandse staat bezit een geweldsmonopolie waar het zorgvuldig mee moet omgaan en transparant over moet zijn. In deze tijden van terreur blijft dit actueel. In de kwestie-De Punt liggen lessen besloten die ook voor de toekomst nog relevant zijn.’

Lees meer over de Molukse treinkaping en de rechtszaak

Oud-mariniers doen boekje open over treinkaping De Punt: ‘Wij zijn killers’
Het proces over de treinkaping bij De Punt is een schijnvertoning. Dat zeggen twee oud-mariniers in 2017 tegen de Volkskrant. Zij moesten in 1977 op hetzelfde moment een gegijzelde school in Bovensmilde ontzetten. Antwoorden van getuigen zijn ingefluisterd, stelden ze. ‘Ons is maandenlang gevraagd om onze kop te houden. Maar hier stopt het.’

Geluidsopnamen treinkaping De Punt: mariniers spreken van ‘genadeschot’ en kapers die zijn ‘kapotgeschoten’
Het woord ‘genadeschot’ viel, en twee kapers werden ‘kapotgeschoten’. Dat blijkt uit onderlinge gesprekken van de mariniers die in 1977 de door Molukkers gekaapte trein bij De Punt bevrijdden. De uitlatingen staan op originele geluidsopnamen uit en rond de trein, die de Nederlandse staat altijd geheim hield, maar op last van de rechtbank toch zijn vrijgegeven.

Rechtbank is resoluut: Molukse treinkapers niet geëxecuteerd
De rechter veegde in juli 2018 de kritiek op de overheid van nabestaanden van de Molukse treinkapers resoluut van tafel. Wat betekent deze uitspraak?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.