Voorbode van de vastgoedfraude

Ze lijken te zijn gevonden: de ontbrekende stukjes in de puzzel van de bebouwing het voormalige Heinekenterrein. De namen die opduiken, zijn van hoofdrolspelers in de bouwfraudezaak Klimop....

De omvangrijke fraudezaak rond het Amsterdamse Marie Heinekenplein leek te eindigen met een explosie, op de zonnige winterdag 22 december 1999 in het ongecontroleerde luchtruim boven Etten-Leur.

‘Holy Fuck.’

‘The other aircraft has crashed as well.’

‘I hit something white.’

Zo zeiden de piloten van de F-16-jachtbommenwerpers het in hun cockpit, nadat een van de drie kisten van hun formatie tijdens een oefenvlucht dwars door een sportvliegtuigje van het type Piper PA-28-140 was gevlogen. Dit zilvergrijze vliegtuig, met witte onderkant, was opgestegen vanaf vliegveld Seppe met aan boord de 50-jarige instructeur Wil Beerens en zijn 45-jarige leerling. De piloot van de F-16 hield aan de botsing lichte verwondingen over, maar de inzittenden van de Piper overleefden het niet.

Dat een van de twee doden een centrale rol speelde in een groot justitieonderzoek naar vastgoedfraude, bleef lang onbekend. Vast stond wel dat de Piper geen schuld had aan het ongeluk; de F16 had het lesvliegtuig eenvoudigweg niet gezien.

Al snel bleek dat de omgekomen instructeur Beerens de oud-topman was van het Amsterdamse bouwbedrijf Hillen & Roosen. De Piper was zijn privé-eigendom.

Beerens leefde op dat moment op voet van oorlog met Huib Klein Haneveld, zijn opvolger bij Hillen & Roosen. Klein Haneveld had in 1998 aangifte gedaan tegen Beerens wegens valsheid in geschrifte en verduistering. Beerens zou miljoenen aan steekpenningen hebben ontvangen en Hillen & Roosen zwaar hebben benadeeld. Met zijn stiekeme bijverdiensten zou hij zijn hobby als piloot hebben bekostigd.

Klein Haneveld had dat kort na zijn aanstelling in 1994 ontdekt. Hij moest schoon schip maken bij het bouwbedrijf, dat met onverklaarbare miljoenentekorten kampte. Klein Haneveld stuitte op een serie verdachte deals, waarbij Beerens, afkomstig uit Sassenheim, steeds onder één hoedje speelde met een bekende Bollenstreekgenoot: de makelaar en televisiepresentator Harry Mens. Ook tegen Mens werd aangifte gedaan.

Het tweetal zou hebben samengespannen bij projecten op Schiphol en in Lisse. Maar de grootste fraude was volgens Klein Haneveld gepleegd bij een prestigieuze locatie in de Amsterdamse wijk De Pijp. Daar moest de oude Heineken-brouwerij plaatsmaken voor luxewoningen, winkels en kantoren. Hillen & Roosen was samen met Bouwfonds eigenaar van het project.

Klein Haneveld ontdekte dat Beerens een zeer onvoordelig bouwcontract had gesloten. Zijn bedrijf zou miljoenen verlies maken op de bouw van het complex, waarvoor Harry Mens exclusiviteit als makelaar had bedongen.

Het Openbaar Ministerie in Amsterdam bleek zeer geïnteresseerd. Officier Koos Plooy wilde alles weten over Mens, die steekpenningen aan Beerens zou hebben betaald. Justitie luisterde meer dan duizend telefoongesprekken van hem af en viel eind 1998 met zeventien man bij hem binnen.

Goedkoop en kaal
Mens werd 24 uur vastgehouden en verhoord. Hij verdedigde zich indertijd als volgt: ‘Als dit niet mag, dan weet ik nog wel honderd projecten te bedenken. Ik heb op een correcte manier zaken gedaan met meneer Beerens, in de overtuiging dat hij dat ook mocht.’

Het waren niet alleen Mens en Beerens die een dubieuze rol hebben gespeeld, zo blijkt nu uit onderzoek van de Volkskrant. Uit vertrouwelijke justitiedocumenten komt de betrokkenheid van Cees H. naar voren, ex-topman van Bouwfonds en verdachte in de vastgoedfraude.

De documenten leveren nog een zeer verrassende naam op. Op 8 december 1998 zegt Harry Mens in een proces verbaal van een verhoor: ‘Dan was er nog een vennootschap bij waarvan ik de naam niet weet, zijnde een vennootschap van Cor van Zadelhoff.’ Op de vraag van officier Plooy of dit ‘Gooioord’ zou kunnen zijn, zegt Mens: ‘Ja, dat zou kunnen zijn.’

Van Zadelhoff geldt als het gezicht van vastgoed in Nederland, als de vastgoedtsaar, de nestor van de sector. Hij was een van de klokkenluiders van de vastgoedfraude, die nu bekend staat als de zaak-Klimop. Ook is hij sinds 2006 commissaris van Rabo Vastgoed, zoals Bouwfonds tegenwoordig heet.

Ooit was er bedacht dat op de plek van de Heinekenbrouwerij in de De Pijp een even magistraal plein als het Piazza del Campo in het Toscaanse Siena zou komen, of een schouwburg die kon wedijveren met de mooiste theaters van de wereld.

Het begon al met gedoe over de naam. Het Nelson Mandela-plein moest het worden, of het Jan Schaeferplein (Schaefer was van 1978 tot 1986 wethouder woningzaken in Amsterdam, red). Ten slotte werd gekozen voor de onbekende schilderes Marie Heineken (1844-1930), een ver familielid van de bierbrouwers. Over dit voornemen zei Alfred Heineken begin jaren negentig: ‘Ga je gang maar met Marie.’ Heineken bemoeide zich in die tijd nog intensief met het brouwerijterrein.

In de lente van 1991 besloten Hillen & Roosen en Bouwfonds plotseling een koper te zoeken die het complex bij de oplevering zou overnemen. Bij Bouwfonds was de net aangetreden Cees H. een uitgesproken voorstander. Bij Hillen & Roosen vervulde Wil Beerens diezelfde rol.

Stevige winst
Makelaar Harry Mens liet weten dat het niet zou lukken de gebouwen het met een stevige winst te verkopen, tot verbazing van de mensen die bij Bouwfonds bij het project waren betrokken. Er was één geïnteresseerde, zei Mens: zijn vriend Lex Schrijver, die optrad namens een aantal onbekende aandeelhouders. Na een korte onderhandeling – snelheid was geboden, zei Mens – werd afgesproken dat Schrijver en compagnons 75 miljoen gulden (34 miljoen euro) zouden betalen. Om de deal te bezegelen, moest er direct een bankgarantie van 7,5 miljoen gulden op tafel komen.

Mens verklaarde later tegenover justitie dat zijn geheimzinnige financiers zich hadden verenigd in het bedrijf Shop Investments Amsterdam (S.I.A.). En ja, hij was zelf een van de mannen achter dit bedrijf, samen met onder meer de vennootschap Ufa bv. Van wie Ufa was, gaf hij niet prijs.

Uit gegevens van de Kamer van Koophandel blijkt nu dat het bedrijf een vennootschap was van Bouwfondstopman Cees H., die derhalve aan twee kanten van de deal meedeed. Directeur Cees verkocht namens Bouwfonds het project aan S.I.A., waarvan hij zelf aandeelhouder was. Toen S.I.A. kort daarop het Heinekenplein met een marge van miljoenen guldens doorverkocht, deelde H. in de winst – en niet zijn werkgever.

Niemand was van zijn rol op de hoogte, behalve de andere aandeelhouders van S.I.A.: Harry Mens, Lex Schrijver en Cor van Zadelhoff.

Ter gelegenheid van de opening in juni 1995 was een speciale tent op het Heinekenplein neergezet waar een lunch werd geserveerd van carpaccio, gegrilde tarbotfilets en een soupe van rood fruit. Van Zadelhoff schoof aan en liet optekenen dat hij het ‘alles bij elkaar’ een geslaagd complex vond.

De dood van Beerens, eind 1999, kreeg veel ongewenste publiciteit. Hillen & Roosen legden op de dag van diens begrafenis voor 21 miljoen gulden beslag bij de erfgenamen, die daarop de pers zochten. Het Openbaar Ministerie, dat eerder zwaar had ingezet op de vervolging van Beerens en Mens, besloot de zaak te schikken.

Harry Mens zei hierover in de pers: ‘Vervelend dat die directeur van Hillen & Roosen bij een vliegtuigongeluk is omgekomen. Die kan niets meer verklaren.’ De makelaar betaalde 100 duizend gulden aan het Openbaar Ministerie en 1,2 miljoen gulden aan Hillen & Roosen. Daarmee leek de kous af, ook voor Cees H., die als gevolg van de schikking buiten de publiciteit bleef.

Cees H. klom op tot bestuursvoorzitter van Bouwfonds, een positie die hij nooit had verworven als zijn dubbelrol bij het Heinekenplein aan het licht was gekomen. En Cor van Zadelhoff, die van de dubbele petten van zijn compagnons Mens en Cees H. moet hebben geweten, zette zijn opmars als vastgoedicoon door.

Het Klimoponderzoek heeft veel in de vastgoedwereld op zijn kop gezet. Centraal daarin staat de Heemsteedse vastgoedmagnaat Jan van V, die tussen 1995 en 2001 directeur was bij Bouwfonds. Bij elk groot project van zijn werkgever regelde hij voor zichzelf en zijn intimi ruime bijverdiensten.

In het Klimoponderzoek, dat al drie jaar loopt, dook de naam van Mens op, met wie Van V. regelmatig contact had. Mens bleek in 2000 om onduidelijke redenen 1.762.500 gulden te hebben ontvangen. Twee getuigen vertelden aan justitie dat zij van Jan van V. de opdracht hadden gekregen dit geld naar Mens over te maken, omdat hij iets wist over Bouwfonds-topman Cees H.

Ethiek
Mens heeft altijd ontkend dat hij geld heeft gekregen om zijn mond te houden. De makelaar heeft naar eigen zeggen een vergoeding gekregen voor een nooit gerealiseerd bouwproject. Justitie heeft de achtergrond van de betaling aan Mens tot nu toe niet achterhaald.

De nieuwe feiten rond het Marie Heinekenplein lijken de ontbrekende puzzelstukjes te leveren. Het Openbaar Ministerie zegt over de nieuwe gegevens: ‘Natuurlijk kijken we naar deze informatie.’

Cees had stiekem verdiend aan een project van zijn werkgever Bouwfonds. Harry Mens wist dat, en wilde het geld dat de schikking hem had gekost terughebben van Cees. Jan van V. kreeg opdracht de zaak af te handelen. Hij betaalde Mens zwijggeld, dat uiteindelijk uit de Bouwfondskas kwam.

En Cor van Zadelhoff? Zijn band met Cees H. bleef ook na hun geheime klapper met S.I.A. heel goed. Misschien was het daarom dat Van Zadelhoff bij het afzwaaien van Cees als topman van Bouwfonds hem op een unieke manier bedankte. Cor had zijn koets met paarden ter beschikking gesteld. Hij ging zelf op de bok zitten om Cees door de Amsterdamse binnenstad naar het Muziektheater te rijden, waar diens afscheid op grootse wijze werd gevierd.

Van Zadelhoff laat zich de laatste jaren steeds meer kennen als een pleitbezorger voor ethiek en transparantie in de vastgoedsector. De vastgoedfraude is hem een doorn in het oog. Op de vastgoedbeurs Provada zei hij vorig jaar: ‘Dit is stelen. In andere landen hakken ze je daarvoor de handen af. Dat zou men hier moeten overwegen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden