Voorbij Cruijff

Journalist Menno de Galan schreef een boek over de revolutie bij Ajax: De coup van Cruijff. 'Vaak vind ik hem betweterig, banaal, verbitterd en rancuneus.'

Nieuwsuur-redacteur en Ajax-volger Menno de Galan zit in de trein naar Duivendrecht, op weg naar de Amsterdam Arena, als hij wordt gebeld door de secretaresse van Ajax-directeur Rik van den Boog. Het gesprek over het spelersbeleid van Ajax zal een half uur later plaatsvinden dan afgesproken, want Van den Boog heeft een overvolle agenda. Vreemd, denkt De Galan. Weet zijn secretaresse dat nu pas?


Later zou blijken dat clubicoon Johan Cruijff die ochtend een bijeenkomst had ingelast met Van den Boog en de raad van commissarissen van Ajax, waarin Cruijff in niet mis te verstane bewoordingen zijn standpunten uiteen zette. Een uur later dan gepland stapt een woedende Van den Boog de perskamer in voor het gesprek met De Galan. De basis is gelegd voor een boek over wat de 'fluwelen revolutie' bij Ajax wordt genoemd, De coup van Cruijff.


Hoe verliep dat gesprek met Van den Boog?

'Van een gesprek was eigenlijk geen sprake. Van den Boog kreeg een glaasje limonade van zijn secretaresse, nam een slok en begon met zijn tirade. Hij was niet meer te houden, hij was zó ongelooflijk boos op Cruijff. Hij riep dat het meer moeite kost om Johan Cruijff te managen dan een bedrijf met 25 duizend werknemers. Hij had het over een persoonlijkheidsstoornis en narcisme. Ik hoefde geen vraag te stellen, maakte alleen maar aantekeningen. Ja, natuurlijk zag Van den Boog dat ik meeschreef. Dat maakte hem niet uit. Hij moest stoom afblazen.'


Is het niet vreemd dat de algemeen directeur van Ajax zich zo laat gaan tegenover een journalist?

'Het was een moment van authentieke woede. Het maakte niet uit of er een journalist, schilder of huisdier aanwezig was, hij moest zijn verhaal kwijt. Nee, ik heb nooit gedacht dat ik voor het karretje werd gespannen. Later heeft Van den Boog mij ook gevraagd om de woorden persoonlijkheidsstoornis en narcisme weg te laten uit het verhaal. Maar uiteindelijk ging hij akkoord. Het was eigenlijk ook gewoon zo, zei hij.'


Het gesprek was de aanleiding voor uw boek over de rol van Johan Cruijff bij Ajax. Hebt u Cruijff benaderd?

'Nee, ik vind de mening van Cruijff niet belangrijk. Ik vind het interessanter om de mensen om hem heen te spreken; zijn spindoctor Rutger Koopmans bijvoorbeeld, die zorgvuldig het imago van Cruijff in de media bewaakt. En de bevriende journalisten, die hem ten koste van alles willen beschermen. Het beeld dat van Cruijff wordt gecreëerd, de mythe-Cruijff , vind ik ongelooflijk interessant. Mijn belangstelling is bijna morbide.'


Wat bedoelt u met de mythe-Cruijff?

'Als Cruijff iets zegt, moet iedereen dat op een nederige, haast slaafse manier aannemen. Dames en heren, Cruijff spreekt! In de media wordt hij gepresenteerd als een broze, haast vertederende man, die op het gebied van voetbal een absolute maestro is, de Verlosser. In het koffietafelboek dat bij uitgeverij De Buitenspelers over hem is verschenen, schrijft Johan Derksen al hielenlikkend hoe ongewoon bescheiden Cruijff is gebleven. De waarheid is 180 graden anders. Ik pel dat imago graag af, probeer de echte Cruijff in mijn boek naar voren te laten komen.'


Wat is volgens u de echte Cruijff?

'Een man die heel goed kon voetballen, en vooruit, ook geen onaardige trainer was. Maar op voetbalgebied duldde en duldt hij geen enkele tegenspraak. Soms heeft hij een humoristische kant, maar vaak vind ik hem betweterig, banaal, verbitterd en rancuneus. Een beetje hulpeloos ook. Het is een man die probeert zijn erfenis veilig te stellen.'


Wat bedoelt u daarmee?

'Ik vermoed dat zijn bemoeienis bij Ajax, de coup die hij probeert te plegen, bedoeld is om zijn sportieve en financiële erfenis veilig te stellen. Hij wil met een laatste kunstje, of vriendelijker gezegd een laatste avontuur, zijn naam op sportief gebied definitief vestigen. En als hij over een jaar met pensioen gaat, wil hij een aanzienlijk vermogen vergaard hebben, voor zichzelf en voor zijn familie.'


Cruijff hoeft zich toch helemaal geen zorgen meer te maken om geld? En hoe zou hij als lid van de raad van commissarissen geld kunnen verdienen aan Ajax?

'Laat ik het zo stellen; het vermogen van Cruijff wordt er op deze manier in ieder geval niet minder op. Doordat hij zich weer meer profileert en op de voorgrond treedt, is dat bijvoorbeeld gunstig voor reclame-inkomsten. Maar het is een schimmig gebied, bewijs vinden is lastig. Ja, zijn liefde voor Ajax zal ongetwijfeld ook een rol spelen bij zijn bemoeienissen met Ajax. Maar die komt dan wel op een uiterst gecompliceerde en curieuze manier tot uiting. De club gaat al tien jaar naar de gallemieze. Het is toch vreemd dat hij nu pas in actie komt? Cruijff is bezig met het uitbreiden, beschermen en bevestigen van zijn imago.'


Hoe was de medewerking van de mensen bij Ajax?

'Ik heb als schrijver en redacteur nog nooit zo veel en zo vaak met bronnen moeten onderhandelen. Twee mensen hebben met een rechtszaak gedreigd en veel mensen wilden alleen anoniem meewerken. Soms heerste er ook echt idiotie. Ik herinner me een persoon die beloofde een aantal documenten uit te printen. Nadat hij als een gek met een stift door niet voor mij bestemde tekst had gekrast, plakte hij er nog allerlei gele notitieblaadjes overheen. Voor ik iets kon lezen, had hij het al weer weggepakt. Men is als de dood dat bekend wordt dat er negatief over Cruijff gesproken wordt. Er zijn mensen die me hebben verteld dat hun carrière voorbij is als uitkomt dat ze hebben meegewerkt.'


De machtsstrijd is nog in volle gang. Had u niet beter kunnen wachten met het boek?

'We konden niet oneindig wachten met het publiceren. Ik had al uitstel gekregen van de uitgever, maar nu wilden we het boek uitbrengen. Straks ebt het verhaal weg, hebben mensen genoeg van de gebeurtenissen. Of een andere journalist gaat met het verhaal aan de haal. Ik ben niet de enige die Ajax volgt. Maar eigenlijk had ik ook verwacht dat de ontknoping al lang geleden zou hebben plaatsgevonden. Krijgt Cruijff alle macht, of wordt hij definitief op afstand gezet? Als ik zelf bestuurder was geweest, had ik hem met pek en veren Amsterdam uit gerold, maar de club kan maar moeilijk afstand doen van haar icoon.'


Menno de Galan (1960) schreef met De coup van Cruijff zijn tweede boek over Ajax. Het eerste was De trots van de wereld, Michels, Cruijff en het Gouden Ajax van 1964-1974. Hoewel hij daarnaast een boek over het Amerikaanse honkbal schreef, is De Galan geen sportjournalist. Hij werkte bij RTL Nieuws en NOVA en is redacteur van Nieuwsuur. Daarnaast publiceert hij geregeld in NRC Handelsblad.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden