AnalyseCoronabeleid

Voorbereid zijn op de moeder aller coronagolven, is dat echt nodig?

Een coronadode wordt ter aarde besteld in Manaus. De stad in de Braziliaanse deelstaat Amazonas kampt met een groot aantal besmettingen met een nieuwe variant van het coronavirus. Beeld Edmar Barros / AP
Een coronadode wordt ter aarde besteld in Manaus. De stad in de Braziliaanse deelstaat Amazonas kampt met een groot aantal besmettingen met een nieuwe variant van het coronavirus.Beeld Edmar Barros / AP

De scholen langer dicht. De grenzen op een kier. En natuurlijk: de avondklok, zaterdag voor het eerst. Het was een heel ander (demissionair) kabinet dat het land deze week te zien kreeg. Wat is er tussen de Haagse oren opeens veranderd?

Ambulances in de rij, de zwaailichten nog aan. Eerstehulpposten die sluiten, omdat men de patiënten niet meer kwijt kan. Keiharde keuzes, aan de deur van het ziekenhuis: de vijftiger mag naar binnen, maar sorry, voor de mevrouw van 80 is geen plaats.

Het moet vorige week in het Catshuis allemaal door de hoofden van de kabinetsleden zijn gegaan toen RIVM-infectioloog Jaap van Dissel daar de jongste uitkomsten presenteerde van zijn hoofdmodelleur Jacco Wallinga: een grafiek met de naderende derde golf. Laat de Britse variant zijn gang gaan, toont de grafiek, en dit is wat je kunt krijgen. Een daling die weer een stijging wordt in februari, exponentiële groei van het aantal ziekenhuispatiënten in maart, en honderden ic-opnames per dag in april.

Daar, op dat moment, moet het zijn gebeurd. De ommekeer van Rutte, die voorheen bij het zien van dergelijke dreigende grafieken altijd wat terughoudend bleef. Met een ‘intelligente’ lockdown (in maart), de horeca wat eerder dicht (september), een ‘gedeeltelijke’ lockdown (in november). En nu, opeens, vliegverboden en verplichte quarantaines. En een avondklok. Een woord dat geen Haags politicus in 76 jaar meer in de mond durfde te nemen.

Een ‘gewaagd novum’

Omstreden, ook onder sommige wetenschappers. ‘Dit is een opmerkelijk en gewaagd novum in het beleid’, vindt hoogleraar klinische virologie Louis Kroes (LUMC). ‘Niet gebaseerd op objectieve noodzaak, maar op veronderstellingen. De variabelen die bepalen of dit terecht is, zijn opvallend onzeker.’

Want de Britse variant, die gure westerstorm die de grafieken van Wallinga zo laat opbollen, moet inderdaad maar net zo heftig zijn als de eerste onderzoeken aangeven. Eigenlijk zul je zo’n virus eerst moeten bestuderen in proefdieren, zeggen virologen: kijken of het ding echt wel zo besmettelijk is als het lijkt. De marges rond Wallinga’s prognoses zijn in elk geval royaal. Ook de mogelijkheid dat het aantal ziekenhuispatiënten indampt tot een paar honderd is nog denkbaar.

Bovendien lijkt het net de goede kant op te gaan, het aantal besmettingen daalt al een maand. Niets voor Rutte, die al een jaar vooral reageert op ontwikkelingen, om dan ineens op de troepen vooruit te lopen, vinden veel betrokkenen. ‘Rutte zit altijd wel aan de kant van: in control zijn met zo min mogelijk beperkingen. Maar ik denk dat de boodschap op de een of andere manier net wat anders is binnengekomen’, signaleert Jan Kluytmans, arts-microbioloog en OMT-lid.

Dat zal te maken hebben met de beelden uit Manaus, van wanhopige mensen slepend met zuurstofflessen. Met de situatie in Engeland, Ierland en nu ook Portugal, waar het aantal besmettingen zelfs in lockdown gierend uit de klauwen loopt. En dan kijk je eens over je schouder: blijkt de virusvariant zich gewoon in eigen land te hebben gevestigd, van Friesland tot Purmerend, en van Groningen tot Goes.

De grafiek van Van Dissel. In blauw de te verwachten uitbraak mét Britse variant, in rood de uitbraak zonder. In paars dezelfde situaties, maar dan met een sterk seizoenseffect. Alle scenario's zónder de extra maatregelen van deze week. Beeld RIVM
De grafiek van Van Dissel. In blauw de te verwachten uitbraak mét Britse variant, in rood de uitbraak zonder. In paars dezelfde situaties, maar dan met een sterk seizoenseffect. Alle scenario's zónder de extra maatregelen van deze week.Beeld RIVM

Carnaval en wintersport

Ruttes gedachten zullen zijn afgedwaald naar het voorbije coronajaar. Golf nummer een: niet zien aankomen, gewoon carnaval en wintersport gevierd. Golf nummer twee: niet voorkomen, wegens te slome aanpak in de zomer. De piek van december: niet afgewend, wegens te voorzichtige maatregelen in de herfst. ‘Wij hebben ook ambulances gehad die de patiënten niet meer konden afleveren’, zegt Amrish Baidjoe, veldepidemioloog bij het Rode Kruis. ‘Dat is men vast niet vergeten.’

En dan stapt daar opeens Van Dissel binnen, met onder zijn arm ditmaal de moeder aller golven. ‘Wat er voor mijzelf nog het meeste uit springt’, vindt modelleur Wallinga, ‘is die onzekerheidsband. Ik schrik wel een beetje van wat er kan gebeuren.’ Want inderdaad, in het ergste geval schiet het aantal ziekenhuisopnames al ergens half februari exponentieel omhoog. Tot het aantal coronapatiënten letterlijk buiten de dia’s ligt die Van Dissel in het Catshuis liet zien.

De ogen der kabinetsleden zullen ook hebben gekeken waar op de grafieken verkiezingsdag valt, 17 maart. Ze zullen in de grafiek twee lijntjes hebben gezien: het ene exponentieel omhoog, van de Britse variant, en het ander juist dalend, van de uitbraak zónder de variant. Welke politicus wil straks degene zijn die de waarschuwingen negeerde en het Britse virus heeft laten lopen? De electorale schade zou immens zijn, vraag maar aan Trump.

Preventieparadox

Nu maar afwachten of die inschatting klopt. Veldepidemioloog Baidjoe wijst op de ‘preventieparadox’, zoals dat in zijn wereld heet. ‘Een duivels dilemma. Ófwel je wacht tot je honderd procent zekerheid hebt dat het misgaat, maar dan ben je te laat. Ófwel je anticipeert op de dreiging. Maar dan zeggen ze achteraf: je hebt veel te veel gedaan.’

En er is het gevaar dat het einde zoek raakt, waarschuwt Kroes. Want een avondklok nu zal de dreiging van een derde golf niet wegnemen, maar de bult vooruitduwen. ‘Die veronderstelde dreiging kan nog blijven bestaan tot ver in het voorjaar. Alleen al om die reden lijkt het me verstandig het beleid pas te verscherpen als er echt een omkering zichtbaar is van de huidige, neerwaartse trend van het aantal besmettingen’, vindt hij.

Erop of eronder, omhoog of omlaag, de golf of de avondklok: de komende maanden worden de spannendste sinds het virus voor het eerst de kop opstak. ‘Dit is gewoon: keuzes maken’, zegt Kluytmans. ‘En ik denk dat ze in elk geval een duidelijke keuze hebben gemaakt.’

Demissionair Premier Mark Rutte en demissionair minister Hugo de Jonge bij de aankondiging van de avondklok. Beeld ANP
Demissionair Premier Mark Rutte en demissionair minister Hugo de Jonge bij de aankondiging van de avondklok.Beeld ANP

Lees ook

Coronadepressies onder jongeren: grote zorgen, maar vooralsnog geen harde cijfers
Experts waarschuwen voor een andere epidemie die eraan komt: die van depressies, stoornissen en burn-outs onder jongeren, veroorzaakt door de lockdown. De Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde (NVK) luidde de noodklok over het stijgende aantal zelfdodingspogingen onder jongeren. In hoeverre is deze noodkreet op harde bevindingen gebaseerd?

Vaccin beschermt ook tegen Britse variant
Er zijn geen aanwijzingen dat het coronavaccin van Pfizer en BioNTech minder goed werkt op de in Groot-Brittannië ontdekte virusvariant B117. Dat maakten wetenschappers van de twee bedrijven bekend na een snelle controle.

Wuhan lijdt aan collectief geheugenverlies: de drama’s van een jaar geleden zijn vergeten
Er is iets merkwaardigs aan de hand in Wuhan, merkt correspondent Leen Vervaeke. Het stadsleven bruist, in de winkelstraten is het druk. Het onheil en de verschrikkingen van een jaar geleden, ze lijken uit het geheugen gewist. Wat is hier aan de hand?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden