Vooralsnog geen breuk Rutte II: VVD en PvdA zoeken naarstig naar compromis

Twee uur overleg op het ministerie van Financiën heeft woensdagochtend nog niet geleid tot een breuk in het demissionaire kabinet Rutte II. 'We hebben misschien een oplossing', zei VVD-fractieleider Zijlstra toen hij het ministerie even na elven verliet. 'We gaan nu kijken of het een echte oplossing is.' Over de details wilde hij niets kwijt.

'We hebben misschien een oplossing', zei VVD-fractieleider Halbe Zijlstra Over de details wilde hij niks kwijt. Beeld anp

De coalitiepartijen VVD en PvdA twisten al maanden over extra geld voor de onderwijzers op de basisscholen. De PvdA eist dat al in de begroting voor 2018, die vanmiddag in de ministerraad moet worden vastgesteld, geld wordt vrijgemaakt voor een salarisverhoging. De VVD leek daarmee vorige week akkoord te gaan, maar de liberalen willen dat de formerende partijen CDA, D66 en ChristenUnie ook groen licht geven. Dat zou nu nog niet kunnen omdat 'de financiële plaat' van het beoogde nieuwe kabinet nog onvoldoende is uitgewerkt.

PvdA-leider Asscher en minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem lijken er vooral op aan te sturen extra tijd te kopen. Volgens ingewijden deden zij dinsdag meerdere voorstellen om de besluitvorming aan te passen. Het doel van de PvdA is om pas definitief te beslissen over de onderwijsgelden als de formerende partijen meer zicht hebben op hun financiële plannen. Maar er zou dan wel een concrete toezegging aan de PvdA moeten komen.

Als een akkoord uitblijft, komt er vanmiddag in de ministerraad mogelijk toch nog een voortijdig einde aan het lange bestaan van Rutte II. Voorlopig is het begin van die bijeenkomst anderhalf uur uitgesteld, tot 14.00 uur. Als Asscher de PvdA-bewindslieden terugtrekt uit het kabinet, moet de VVD tot aan de installatie van een nieuw kabinet voorlopig alleen doorregeren. De posten van de vertrokken PvdA'ers zullen dan over de VVD-bewindslieden moeten worden verdeeld.

'Bevrijde' Asscher

Het conflict sluimert al maanden. Lodewijk Asscher begon ver voor de begrotingsonderhandelingen extra geld te eisen voor onderwijzers. Toen er amper acht op werd geslagen, verhoogde hij de inzet. De PvdA zou wel eens kunnen weigeren de begroting te tekenen.

De 'bevrijde' Asscher toonde zo de vechtlust waar de PvdA-Kamerleden in het verleden zo vaak tevergeefs op aandrongen bij Samsom. Wat had de partij eraan om toezegging voor de poorten van de hel weg te slepen, als niemand het door had? De PvdA-bewindslieden gingen in de ministerraad het gevecht aan, maar voor de buitenwereld was alleen de harmonieuze samenwerking met Rutte zichtbaar. Politiek moest ook strijd zijn, kreeg Samsom van zijn criticasters te horen.

De ex-PvdA-leider probeerde de laatste jaren te voldoen aan die behoefte van politiek krachtsvertoon, maar zijn conflicten met de VVD deden geregisseerd aan. Vaak was vooraf afgesproken waar de coalitiepartijen ruzie over mochten maken. Als het echt spannend werd, belde Samsom met Mark Rutte of Halbe Zijlstra om zijn 'grote project' overeind te houden.

Formatie heeft voorrang

De vechtlust van Asscher komt op een moment dat de PvdA nog maar weinig angst inboezemt. Premier Rutte wil graag 'brokken' voorkomen, maar de formatie van zijn volgende kabinet heeft voorrang. De PvdA moet zijn plaats kennen, is het overheersende sentiment in de VVD.

De overige formerende partijen wachten rustig af. Zij hopen alsnog op een oplossing. Een crisis over onderwijsgeld zou 'politiek op z'n lelijkst' zijn, aldus een betrokkene, vooral omdat het nieuwe kabinet uiteindelijk waarschijnlijk toch dat extra geld gaat uittrekken. Zeker een partij als D66 dringt aan op forse investeringen in onderwijs. Bij de partij valt te horen dat de PvdA-eis van 270 miljoen niet bepaald fors is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden