Vooral voor jongeren oneerlijk

Behalve de grote FNV-bonden hebben ook economen en pensioendeskundigen kritiek op het pensioenakkoord. Het zet fondsen aan eerder de pensioenen te verhogen.

AMSTERDAM - 'Het lijkt wel een piramidespel met verplichte deelname', zegt Henriëtte Prast, hoogleraar economie aan de Universiteit van Tilburg. Theo Kocken, hoogleraar risicomanagement, noemt het toveren met niet bestaand geld. En Lex Hoogduin, directielid van De Nederlandsche Bank, waarschuwde al dat pensioenfondsen een bron van instabiliteit dreigen te worden.


Als het pensioenakkoord, dat begin deze maand tussen werkgevers, vakbonden en minister Kamp van Sociale Zaken is gesloten, gaat gelden voor alle pensioenen, zullen pensioenfondsen eerder kunnen indexeren. Volgens de huidige regels duurt het nog jaren voordat de pensioenen weer kunnen meestijgen met de inflatie.


Het snel verhogen van de pensioenen om de inflatie goed te maken, is een van de kernpunten uit het omstreden akkoord. Het eerder indexeren moet deelnemers overhalen in te stemmen met het akkoord. 'U krijgt minder zekerheid, maar de kans op indexatie is groter', is de boodschap van de FNV-top.


Prast, die ook lid is van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) en van de raad van toezicht van de Autoriteit Financiële Markten (AFM), vindt het haar taak te waarschuwen voor de gevaarlijke kanten van het akkoord.


'Ik geloof niet dat het kwade opzet is, maar dit akkoord is gebaseerd op het misverstand dat aandelen op termijn gegarandeerd een hoger rendement opleveren. Dat is niet zeker. Aandelen zijn op de lange termijn niet veilig.'


Pensioenfondsen mogen volgens het akkoord rekenen met een rendement van 6 procent op aandelen. 'Als ze dat doen, hebben ze minder geld in kas nodig om te kunnen voldoen aan de verplichtingen', zegt Prast.


'Dit is een idiote manier van rekenen', zegt Theo Kocken van de Vrije Universiteit. 'We hebben een prachtig stelsel, maar dit is oneerlijk voor de jongeren. Die krijgen op papier wel indexatie, maar als ze met pensioen gaan, is de pot misschien leeg. Er is steeds gezegd dat het stelsel soberder moet worden. In plaats daarvan wordt er meer geld uitgedeeld.'


Ook actuarissen die in de coulissen onder meer de hoogte van de premies uitrekenen voor de pensioenfondsen, maken zich ernstige zorgen. 'Als gepensioneerde zou ik meteen ja zeggen tegen dit akkoord', zegt Falco Valkenburg van adviesbureau Towers Watson. 'De premies blijven hetzelfde en er wordt op korte termijn meer geïndexeerd'.


Een buffer aanleggen

Martijn Vos, directeur pensioenen bij adviesbureau Ortec, vindt de kritiek ongenuanceerd. Ortec heeft de berekeningen gemaakt voor het pensioenakkoord. 'De onzekerheid over de pensioenhoogte wordt ook groter in het nieuwe systeem. Zo neemt de kans op een verlaging van de pensioenaanspraak toe in vergelijking met het huidige stelsel. Verder hebben pensioenfondsen een buffer aan te leggen om te voorkomen dat ze direct gaan indexeren. Fondsen krijgen in het nieuwe stelsel meer vrijheid dit soort zaken zelf in te vullen.'


Omdat pensioenfondsen het streven hebben een welvaartsvast of reëel pensioen uit te keren, staat in het akkoord dat ze moeten werken met reële dekkingsgraad. Een fonds met een dekkingsgraad van 109 procent (het gemiddelde van de pensioensector) heeft dan een dekkingsgraad van 74 procent. Dat geeft een beeld van de kans op volledige indexatie: er is niet genoeg in kas om de pensioenen jaarlijks aan te passen aan de inflatie.


Aandelen te aantrekkelijk?

Onder de nieuwe regels uit het pensioenakkoord is die afslag van 35 procentpunt niet nodig, omdat in de berekeningen gebruikgemaakt wordt van het verwachte rendement op aandelen. Op dit moment moeten fondsen rekenen met het vrijwel risicoloze rendement op staatsleningen. Critici wijzen op nog een gevaar. 'Er zit een prikkel in om meer in aandelen te beleggen', zegt Marc Heemskerk van pensioenadviesbureau Mercer. 'Omdat de fondsen mogen rekenen met het verwachte rendement wordt het aantrekkelijker meer te beleggen in aandelen. Volgens de adviseur is het helemaal niet gezegd dat aandelen het beter doen obligaties op de lange termijn. 'Tussen 1985 en 2010 was er bijvoorbeeld geen verschil in het rendement.'


FNV wil een spoedoverleg met minister Kamp (Sociale Zaken) om meer duidelijkheid te krijgen over de koopkrachteffecten van het pensioenakkoord. Dat heeft de vakcentrale woensdagavond laten weten na overleg met Abvakabo FNV.


Binnen de vakcentrale is grote onrust ontstaan nadat dinsdagavond bekend werd dat ook de ambtenarenbond het pensioenakkoord onvoldoende vindt. Al eerder uitte FNV Bondgenoten felle kritiek.


Abvakabo stemt pas in als er meer duidelijkheid komt over de koopkrachteffecten voor AOW'ers en als wordt afgesproken dat werkgevers bijstorten in noodgevallen.Of over dit laatste punt weer onderhandeld wordt, is onduidelijk. De werkgevers voelen hier niets voor.


'Ik maak me zorgen', zegt CNV-voorzitter Jaap Smit over de pensioencrisis bij FNV. Ook binnen zijn vakcentrale is reuring over het principeakkoord. Maar volgens Smit blijkt uit peilingen dat de meerderheid van de CNV-leden het akkoord wel steunt. Politiebond ACP keurt het voorstel af.


Vakcentrale wil spoedoverleg met minister Kamp

Volgens minister Kamp (Sociale Zaken, VVD) zijn de problemen binnen FNV te wijten aan slechte communicatie. FNV Bondgenoten zou hebben berekend dat het financieel onhaalbaar is om op je 65ste te stoppen met werken. Volgens vakcentrale FNV en het ministerie van Sociale Zaken kloppen deze berekeningen niet. In het akkoord wordt de pensioenleeftijd in 2020 verhoogd naar 66 jaar en in 2025 naar 67. Wie eerder stopt, krijgt minder AOW, wie langer doorwerkt meer. De komende jaren wordt de AOW extra verhoogd. Binnen de FNV is teleurstelling omdat, ondanks de extra AOW-verhoging, niet op 65 gestopt kan worden met het huidige AOW-peil. 'Dat was de FNV-inzet, maar dat hebben ze niet gehaald', zegt Kamp. In 2020 moeten mensen volgens Kamp zo'n drie maanden na hun 65ste doorwerken om op het AOW-niveau van nu uit te komen. Vanaf 66 jaar heeft deze groep ook de voordelen als andere AOW'ers, zoals het lage fiscale tarief voor gepensioneerden en de ouderenkorting van 300 euro voor lage inkomens.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden