Vooral linkse radicalen zijn vatbaar voor de verleiding van geweld

Arie Elshout en Rob Vreeken becommentariëren beurtelings het buitenlandse nieuws.

Linkse demonstranten aan de vooravond van de G20 bereiden hun 'Welcome to Hell'-manifestatie voor, 6 juli.Beeld Ronald Wittek / EPA

Waar is Saga Norén als je haar nodig hebt? Dat dacht ik bij het verhaal deze zomer van de Deense uitvinder, zijn zelfgemaakte onderzeeër en de jonge Zweedse journaliste die mocht meevaren, verdween en later werd teruggevonden, gereduceerd tot romp. Helemaal The Bridge, de Scandinavische televisieserie waarin de contactgestoorde rechercheur Saga de bizarste plots ontrafelt. Nog twee gebeurtenissen riepen de gedachte op. Charlottesville en de G20-top in Hamburg.

In beide gevallen liepen demonstraties uit op geweld. In Amerika kwam het van blanke racisten en neonazi's, in de Duitse havenstad van antifascisten. Het extreemrechtse geweld werd onvoorwaardelijk veroordeeld. Trump waagde een poging tot nuancering en werd wereldwijd afgebrand. Terecht. Racisme kan niet. Klaar. Het extreemlinkse geweld werd ook afgekeurd, maar hier werd wel enige nuancering toegelaten. Waren de relschoppers niet slechts een kleine groep? Lag het niet aan de politie?

Het was op dit punt dat de gedachte aan The Bridge zich andermaal opdrong. In het eerste seizoen is er de 'Waarheidsterrorist', die met zijn misdaden aandacht vraagt voor maatschappelijke problemen, zoals kinderarbeid. Hij dreigt met een gruwelijke misdaad, die kan alleen worden voorkomen als vijf foute bedrijven in brand worden gestoken. Als dat laatste gebeurt, hoor ik naast me op de bank: goed zo.

De serie legt pijnlijk bloot dat er morele rek zit in onze kijk op geweld. Als het voor een nobel doel is (het bestrijden van kinderarbeid), kan het op meer begrip rekenen dan wanneer het voor iets abjects is (het verkondigen van blanke superioriteit). Het G20-geweld was heftig. Gemaskerde, in het zwart geklede activisten staken auto's in brand, plunderden winkels en vuurden met katapulten metalen kogels af op agenten. Maar de protesten waren voor de goede zaak (want tegen neoliberalen en klimaatveranderaars). Dus werd al snel gezocht naar excuses en alternatieve schuldigen.

Dat was niet erg overtuigend. De rellen waren het zoveelste bewijs van het geweldspotentieel bij links. Radicalen die mensheid of planeet willen redden, zijn bereid ver te gaan. Dat begon in de 19de eeuw al bij de anarchisten. Over wat hun nazaten deden in Hamburg, zei een Duitse onderzoeker dat zij 'de vernietigingsdaad op zich reeds zien als daad van bevrijding'.

De Duitse nazi's begingen met de Holocaust de grootste misdaad ooit, maar de Russische en Chinese communisten lieten zich niet onbetuigd in hun pogingen proletarische heilstaten te stichten. De Franse historicus Stéphane Courtois kwam uit op een totaal van 85 miljoen doden als gevolg van genocide, executies, hongersnoden, deportaties en dwangarbeid.

In de jaren zeventig was er de stadsguerrilla van de Rote Armee Fraktion. Die pleegde dodelijke aanslagen in de strijd tegen het 'neonazistische onderdrukkersapparaat' van de Bondsrepubliek. Na het G20-geweld citeerde de Duitse pers Ulrike Meinhof van de RAF. 'Steekt men één auto in de brand, dan is dat een strafbare handeling. Worden honderden auto's in brand gestoken, dan is dat een politieke daad.' Oftewel: dan is het gerechtvaardigd. RAF-gevangenen hadden de steun van journalisten, artsen en juristen, die de staat betichten van 'Isolationsfolter'.

Het communisme trok in die jaren nog tal van jonge intellectuelen aan. De drijfveer was idealisme, het streven naar een betere wereld, maar voor de doden en repressie werden de ogen gesloten. De in 2010 overleden Britse historicus Tony Judt wond zich erover op. Communisme pleegde 'de intellectuele zonde van de (20ste) eeuw', zei hij. Je beslist over het lot van anderen uit naam van een toekomst waarover je pretendeert exclusieve en perfecte informatie te hebben.

Judt raakt hier aan een gevaarlijke valkuil voor links: je vecht tegen sociale misstanden, claimt het alleenrecht op het morele gelijk en dan mag veel. Dat maakt vooral linkse radicalen vatbaar voor de verleiding van geweld. Hamburg herinnerde eraan dat dit niet alleen fictie is maar ook een feit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden