nieuwsdefensie-uitgaven

Vooral dichter bij Rusland investeren Europeanen in hun krijgsmacht

De defensie-uitgaven van Europese Navo-landen stijgen, maar onvoldoende om het doel te halen dat hierover in 2014 werd afgesproken. Dat jaar annexeerde Rusland de Krim en spraken Navo-bondgenoten af om in 2024 2 procent van hun nationaal inkomen aan defensie te spenderen.

Amerikaanse soldaten bij een training met militairen uit andere Navo-landen in Duitsland, in april dit jaar.Beeld Getty Images

Uit cijfers die de Navo deze week publiceerde blijkt dat de defensie-uitgaven voor het zesde opeenvolgende jaar stijgen in Europa. ‘We verwachten dat die trend zich zal voortzetten’, zei Navo-chef Jens Stoltenberg woensdag in Brussel.

Frankrijk en Noorwegen behalen dit jaar voor het eerst de 2 procentsnorm. Duitsland, dat wel meer is gaan investeren in defensie, blijft met 1,57 procent op grote afstand. Ook andere grote landen zoals Spanje en Italië laten het afweten, terwijl België en Luxemburg als vanouds achterin in de bezemwagen zitten. Ook Nederland zit ver onder het Europese gemiddelde. De cijfers zijn overigens geflatteerd doordat het nationaal inkomen dit jaar overal daalt vanwege de economische impact van covid-19.

In een recente studie constateert John Deni van het US Army War College dat de afgelopen jaren wel sprake is van een ommekeer in ‘burden sharing’, het delen van de kosten voor defensie tussen de VS en de overige bondgenoten. Als voornaamste reden hiervoor noemt hij de veranderde geopolitieke omgeving en specifiek de toegenomen spanningen met Rusland.

Ook de aandacht die Amerikaanse presidenten sinds 2014 gaven aan deze prioriteit zou hebben geholpen, evenals de ‘belofte’ van alle Navo-regeringsleiders bij de top in Wales in 2014 om tien jaar later de 2 procentsnorm te halen. Dit politieke commitment op hoog niveau gaf defensieministers meer munitie in hun interdepartementale strijd met de rode pennetjes van hun collega’s van Financiën.

President Obama beklaagde zich sinds ‘Wales’ herhaaldelijk over het achterblijven van de bondgenoten. ‘Europa is zelfgenoegzaam geweest over zijn eigen defensie’, zei hij in 2016. ‘Ze moeten het beter doen’, zei hij later dat jaar, na een ‘openhartige’ discussie hierover met de bondgenoten.

De tot dan toe ongehoorde dreigementen en beschimpingen die president Trump sinds 2017 heeft gebruikt om bondgenoten aan te zetten tot hogere defensie-uitgaven, hebben waarschijnlijk ook een rol gespeeld, al is het maar indirect: in veel Europese landen, waaronder Nederland, is het besef gegroeid dat de Amerikaanse veiligheidsgaranties wellicht niet zo betrouwbaar zijn als voorheen. En ook die onzekerheid kan bijdragen aan het besef dat Europese defensie-uitgaven moeten stijgen.

Dat geografie en de nabijheid bij gepercipieerde dreigingen doorslaggevende factoren lijken te zijn in besluiten van landen over hun defensie-uitgaven, blijkt uit een blik op de kaart (zie inzet): uitgezonderd de oude grootmachten Frankrijk en Groot-Brittannië, zijn de meeste landen die de norm halen te vinden in de directe omgeving van Rusland. De Benelux-landen, ingeklemd tussen drie grote bondgenoten, behoren tot de achterblijvers.

Opvallend was dat vorige week, op dezelfde dag dat minister Bijleveld een notitie presenteerde waarin ze uitlegde waarom volgende kabinetten de defensie-uitgaven fors moeten verhogen, haar Zweedse collega Peter Hultqvist een concrete verhoging aankondigde van 40 procent in de komende vijf jaar. Dat is de grootste stijging in zeventig jaar, afkomstig van een minderheidscoalitie van sociaaldemocraten en Groenen. ‘Een gewapende aanval tegen Zweden kan niet worden uitgesloten’, zei Hultqvist. Zweden is een neutraal land, maar wel ‘actief partner’ van de Navo.

Overigens zijn experts het erover eens dat de 2 procentsnorm te grof is en een vertekend beeld kan geven. Griekenland haalt de norm, maar het besteedt meer dan driekwart aan salarissen en pensioenen  van militairen en levert weinig bijdragen aan internationale missies. Daarom wordt ook gekeken naar de materiaalinvesteringen van landen en de feitelijke bijdragen die ze leveren. Niettemin is de norm politiek gezien een bruikbaar instrument gebleken. Onlangs zei de Amerikaanse minister van Defensie Esper dat de VS van alle bondgenoten, dus ook die in Azië, verwachten dat ze ‘meer investeren in defensie, tenminste 2 procent van hun nationaal inkomen, als minimum.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden